به نام خدا

 

کلمات قصار

 

 

1.    حقيقت انس با حقّ

 

عنوان     حقيقت انس با حقّ

متن        از بزرگان پرسيدند كه امن با حق چگونه باشد؟ گفت: چنانكه اگر او را به دوزخ درآيند، خبر ندارد؛ اگر خبر دارد، او را با حق انس نيست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1435

 

2.    مقام توكل.

 

عنوان     مقام توكل.

متن        يكي از بزرگان عارفي را گفت: عرفان تو، تو را كجا رسانيد؟ گفت: به مقام توكل رسيدم. گفت: در آبادان كردن شكمي. معني اين سخن آن است كه توكل از بهر آن است تا مرا فارغ دارد از طلب كفايت تا به خدمت پردازم به وقت بايست چون به من رساند، پس اين نيز هم تيمار نفس بردن است و تيمار(1) نفس بردن، شكم آبادان كردن است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1306

 

3.    شكرگزاري حضرت داود(ع)

 

عنوان     شكرگزاري حضرت داود(ع)

متن        داوود (ع) را امر آمد كه شكر من به جاي آر. سه روز زمان خواست؛ پس از سه روز جبرئيل(ع) بيامد و گفت: يا داوود! چه كردي؟ گفت : شكر به جاي نتوانستم آوردن از بهر آنكه هر شكري كه بياوردم. توفيق تو مي‏بايست، شكري نو به من واجب آمد. از شكر عاجز ماندم. امر آمد كه: يا داود! الان قد شكرتني.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1290

 

  1. نكوهش اظهار نياز به مردم و عواقب آن

 

عنوان     نكوهش اظهار نياز به مردم و عواقب آن

متن        عارفي راپرسيدند كه سبب دست بريدن تو چه بود؟ گفت: عيالان مرا فقر و فاقه(1) پيش آمد. از من چيزي خواستند، نداشتم. به كنار جسر(2) بغداد آمدم. دست به سؤال بيرون كردم. توانگري بگذشت. خواست كه چيزي به من دهد. دست به جيب فرو كرد. طرّار(3) جيب او شكافته بود و زر ببرده. مرا بگرفت و بانگ برآورد كه تو طرّاري و به نزديك سلطان برد. سلطان مرا گفت: تو دزدي؟ دروغ نتوانستم گفت كه از خدمت حق بسيار دزديده بود. گفتم: هستم. ايشان ندانستند كه من چه مي‏گويم. دستم ببريدند. گفتم: آن دست به من دهيد كه من در همه مر خويش يك‏بار دست به مخلوقان برداشته‏ام، بريدن مكافات يافت تا دست را پيش خود بنهم و همه عمر در او قطعيت مبتلا نگردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1248

 

5.    بلاي اوليا.

 

عنوان     بلاي اوليا.

متن        بزرگان چنين گفته‏اند كه حق‏تعالي كه چون بر اولياي خود بلا گمارد نه به آن گمارد تا ايشان را به بلا عذاب كند، لكن بلا را به ايشان عذاب كند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1229

 

6.    توبه انابت و توبه استجابت.

 

عنوان     توبه انابت و توبه استجابت.

متن        حسين مغازلي را از توبه پرسيدند. گفت: از توبۀ انابت مي‏پرسيد يا از توبۀ استجابت؟ سائل گفت: توبۀ انابت كدام است؟ گفت: آنكه از خداي تعالي بترسي از بهر قدرت او بر تو. معني اين سخن آن است كه چون قصد كني به خلاف كردن يا جفا كردن قدرت خداي تعالي ببيني كه اگر خواهد در وقت تو را بگيرد، از بيم گرفتن خدا به عذاب از گناه باز ايستي، از بهر آنكه قدرت خدا امروز همان است كه به قيامت باشد و روز قيامت هيچ كسي خلاف نيارد انديشيدن. گفت: توبۀ استجابت كدام است؟ گفت: آنكه از خدا شرم داري از بهر نزديكي او به تو و معني اين سخن آن باشد كه خدا به بنده از همه كسان و از همه چيزها نزديك‏تر است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1213 – 1214

 

7.    حقيقت توبه.

 

عنوان     حقيقت توبه.

متن        عارفي را پرسيدند كه توبه چيست؟ گفت: آنكه گناه خويش را فراموش نكني و معني فراموش ناكردن گناه آن است كه اگرچه گناه يكي باشد، به يك عذر قناعت نكني، همه عمر تا وقت مرگ به عذر آن يك گناه بگذراني؛ از بهر آنكه تا آن گناه را پيش سر داري و به عذر آن مشغول باشي، به ديگر گناه باز نگردي. باز چون خويشتن را از آن فارغ(1) داري آمن(2) باشي، شايد كه باز به گناه درافتي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1211

 

8.    راضي به رضاي محبوب.

 

عنوان     راضي به رضاي محبوب.

متن        يكي را از بزرگان پرسيدند كه چگونه مي‏باشي؟ گفت: چنانكه مي‏دارد. گفت: چگونه مي‏دارد؟ گفت: چنانكه مي‏خواهد. گفت: چگونه مي‏خواهد؟ گفت: مرا با خواست او كاري نيست!

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1192

 

9.    عدم تاثير حرف‌هاي شايسته نشانه مرگ دل

 

عنوان     عدم تاثير حرف‌هاي شايسته نشانه مرگ دل

متن        روزي اصحاب شيخ حسين بصري او را گفتند: يا شيخ! دل‏هاي ما خفته است و سخن تو در دل‏هاي ما اثر نمي‏كند. گفت: كاش كه خفته بودي كه خفته را چون بجنباني، بيدار شود؛ دل‏هاي شما مرده است، هر چند بجنباني، زنده نگردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    118

 

10.                       حلال خوردن اساس همه زهدها

 

عنوان     حلال خوردن اساس همه زهدها

متن        محمد ‏بن ‏الحسن [كتابِ] عبادات تصنيف(1) كرد، او را گفتند: در زهد كتابي تصنيف كن. كتاب بيوع تصنيف كرد. او را گفتند: صلوۀ(2) و صوم(3) به عبادات نزديك‏تر است از بيوع(4). گفت: خطا مي‏گوييد؛ اصل همۀ زهدها حلال خوردن است و تا كسي اين كتاب از ربع معاملات نداند، حلال نداند خوردن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1123

 

 

11.                       كسب و كار انبياي الهي.

 

عنوان     كسب و كار انبياي الهي.

متن        شيث(ع) را كرباس بافتن آموخت و انبيا را همچنين كسب‏هاي مختلف بوده است. نبيني كه شعيب پيغامبر(ع) بازرگان بود و خداوندِ مواشي(1) بود و موسي(ع) از بهر او شباني(2) كرد و داوود پيغامبر(ع) زره‏گري كردي. در خبر آمده است كه سليمان پيغامبر (ع) از برگ خرما زنبيل بافتي و به دو قرص جوين بفروختي و يكي از آن به درويشان دادي و به يكي روزه گشادي و باز بيامدي و با درويشان به هم بنشستي. ابراهيم (ع) را [چنداني] مواشي بود كه چهارهزار غلام [درم خريده] شبان او بودند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1104

 

12.                       آدم(ع) اولين كسب و كار كن

 

عنوان     آدم(ع) اولين كسب و كار كن

متن        اصل كسب كردن از آدم(ع) آمد كه كشاورزي كرد و خدا او را اسماء حرث(1) و آلات حرث درآموخت و بفرمود تا فرزندان خويش را درآموزد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1103

 

 

13.                       لزوم پنهان داري مشاهدت باطن

 

عنوان     لزوم پنهان داري مشاهدت باطن

متن        بزرگان چنين گفته‏اند كه هر كه را اندر باطن مشاهدت درست باشد، نخواهد كه زبان وي بداند تا ظاهر ورا از آن خبر باشد؛ چون از ظاهر خويش دريغ دارد با اغيار(1) كي گويد و نيز گفته‏اند: هر آن كسي كه ورا اندر سرّ مشاهدت پديد آيد، نفسي از آنجا برآرد، از وي بستانند ستدني كه هرگز به وي باز ندهند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    739

 

 

14.                       دليل بر خدا و عجز و ناتواني عقل از شناخت كامل خداوند

 

عنوان     دليل بر خدا و عجز و ناتواني عقل از شناخت كامل خداوند

متن        مردي نوري را پرسيد كه دليل بر خداي تعالي چيست؟ گفت: خداي. سائل(1) گفت: پس عقل چيست؟ گفت: عقل عاجز است و عاجز راه ننمايد مگر به عاجزي همچون خويشتن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    719

 

15.                       اهميت لذّت معرفت و راه تحصيل آن

 

عنوان     اهميت لذّت معرفت و راه تحصيل آن

متن        يحيي گفت كه معرفت به دل تو راه نيايد تا ورا به نزديك تو حقي است ناگزارده. به دل تو راحت معرفت نرسد تا ورا نزديك تو حقّي است ناكرده. نفس معرفت نفي نكرد و لكن روح معرفت نفي كرد. اگر نفس معرفت نفي كردي با تقصير، كس را ايمان نبودي و لكن هر چند ايمان بر جاي بود. چون جفا اندر ميان آيد، لذّت آشنايي از ميانه برخيزد. از آشنايي مراد لذت معرفت است؛ چون از معرفت لذّت نيايد، چنان است گويي معرفت نيستي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    694

 

16.                       استغفار از حمد.

 

عنوان     استغفار از حمد.

متن        از بزرگان يكي چنين گفت كه من روزي حمدي آوردم، همه عمر در استغفار آن حمدم تا مگر حق جلّ جلاله از من تجاوز كند. گفتند: چگونه بود؟ گفتا: روزي يكي را اندر بلايگي(1) ديدم. گفتم: الحمدالله كه آنكه توايي من نيم. از آن خويشتن ديدن اندر آن حمد همي استغفار كنم.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    655

 

 

17.                       مرگ، پل ارتباطي حبيب و محبوب.

 

عنوان     مرگ، پل ارتباطي حبيب و محبوب.

متن        روزي كسي پيش يحيي معاذ الرازي چنين گفت كه اين دنيا با ملك الموت(1) به دانگي نه‏ارزد. جواب داد كه غلط كردي كه دنيا بي‏مرگ به دانگي نه‏ارزد. گفتند: چرا؟ گفت:«لانّه يوصل الحبيب الي الحبيب».

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    641

 

18.                       بهترين و بد ترين فرد قوم بني اسرائيل.

 

عنوان     بهترين و بد ترين فرد قوم بني اسرائيل.

متن        موسي (ع) را وحي آمد كه اندر قوم خويش كسي بجوي كه بهترين بني‏اسرائيل، وي باشد. يك تن را اختيار كردند. فرمان آمد كه او را بگوييد تا بدترين خلق را بجويد. سه روز زمان خواست و همي گشت. چهارم روز رسني(1) به گردن خويش اندر افكند و بر موسي آمد و گفت: بدترين بني‏اسرائيل منم. موسي(ع) گفت كه زاهدترين بني‏اسرائيل توايي؛ چرا چنين گويي؟ گفت: از بهر آنكه گناهان خويش به يقين دانم و آن ديگران به شك. و كسي كه گناه وي به يقين باشد بدتر باشد از كسي كه گناه وي به شك باشد. امر آمد كه يا موسي! بهترين بني‏اسرائيل وي است نه به بسياري طاعت كه بدان چه خويشتن را بدترين خلق دانست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    514

 

19.                       نهايت خوف و رجا.

 

عنوان     نهايت خوف و رجا.

متن        بزرگان چنين گفته‏اند: نهايت خوف، قنوط(1) است و نهايت رجاء(2) امن است. مؤمن را چنداني رجا بايد به خداوند خويش كه اگر هفت آسمان و زمين گناه دارد، نوميد نگردد از بهر آنكه بدين همه گناه كافر نگردد و به نوميد گشتن كافر گردد و اگر چند هفت آسمان و زمين طاعت دارد، بترسد و ايمن نباشد، از بهر آنكه اگر ايمن شود، كافر گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    509

 

20.                       قصه دل بريدن ابراهيم خليل از غير حق

 

عنوان     قصه دل بريدن ابراهيم خليل از غير حق

متن        بزرگان در قصۀ خليل(ع) چنين گفته‏اند كه چون پسر خليل به گفتن و فرا دويدن آمد، پاره‏اي دل خليل بدو باز نگريست. در خواب بدو نمودند كه خيز، او را قربان كن و خليل(ع) را از مراد حق خبر نه؛ چون كارد بر گلوي پسر نهاد، دست كار نمي‏كرد به بريدن گلو با محبّت دل. چون محبّت از دل برون كرد، امر آمد كه: قد صدقت الرؤيا، ما را گلو بريدن كودك نمي‏بايست، مرا دل بريدن تو مي‏بايست، چون دل به جاي باز آوردي، كودك را به جاي بگذار.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    189

 

21.                       دوست حقيقي.

 

عنوان     دوست حقيقي.

متن        عارفي مي‏گويد: دوستي با كسي كن كه به تغيّر(1) تو متغير نگردد، مراد او آن است كه صحبت با حق كن نه با خلق، از بهر آنكه خلق همه متغير گردند، چون تو متغير گردي و آنكه بر او تغير روا نيست و به تغير خلق متغير نگردد، حق است جلّ و عزّ.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    183

 

22.                       بمانند سايه بودن دنيا

 

عنوان     بمانند سايه بودن دنيا

متن        حكما چنين گفته‏اند كه مثل دنيا چون سايۀ مردم است؛ چون روي به سايه آري، بگريزد و چون پشت بر او آري، از پي تو دود.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    166

 

23.                       مقدار زكات در مذهب فقها و عرفا

 

عنوان     مقدار زكات در مذهب فقها و عرفا

متن        عارفي را گفتند: زكات از چند چند بايد دادن. گفت: به مذهب فقها يا به مذهب صوفيان؟ گفتند: اين چگونه باشد؟ گفت: به مذهب فقها از دويست درم، پنج درم و بر مذهب ما هر دويست درم.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    137

 

 

24.                       برترين خالق و معبود.

 

عنوان     برترين خالق و معبود.

متن        ملكي را وزيري بود. وقتي او را از خواب غفلت بيداري آمد؛ از آن ملك گريخت. او را طلب كرد، بيافت و پيش خود بر پاي كرد و گفت: چرا گريختي؟ گفت: زيرا كه خداوندي را بِهْ از تو يافتم. خشم گرفت، گفت: بهتر از من كيست؟ گفت: تو تا نخفتي مرا خواب نبودي. خداوندي يافتم كه مرا بخواباند و خود نخسبد و چون من گناهي كردمي، مرا به تو شفيعان(1) بايستي تا تو عفو كردمي. من خداوندي يافتم كه اگر چه بسيار جفا كردم، به يك عذر مرا عفو كند و از من شفيع طلب نكند و تا من تو را خدمت مي‏كردم، همۀ اركان دولت تو را خدمتم بايستي كردن تا مرا از چشم تو نيفكند. من خداوندي را يافتم كه چون من او را خدمت كنم، همۀ جهان را خادم من گردانيد. ملك گفت: صدقت هذا خير مني فالزم بابه و الزم صحبته (راست گفتي، اين بهتر از من است. از در خانه ا ش دور مشو و همراهي او را رها مكن).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    128

 

25.                       زاهد واقعي در كلام حاتم

 

عنوان     زاهد واقعي در كلام حاتم

متن        در حكايات چنين آورده‏اند كه حاتم كر به بغداد درآمد. خليفه را گفت: السلام عليك يا زاهد! خليفه او را گفت: من زاهد نيستم كه همۀ دنيا زير فرمان من است؛ زاهد تويي. گفت: لا، بل تويي زاهد كه خداي‏تعالي گفت:« مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ» زاهد آن باشد كه به قليل قناعت كرده باشد و تو به قليل قناعت كرده‏اي. من به دنيا و عقبي قناعت نمي‏كنم، چگونه زاهد باشم؟!

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    127

 

26.                       دل مؤمن عزيز‌ترين مكان معرفت عزيزترين عطاي حقّ

 

عنوان     دل مؤمن عزيز‌ترين مكان معرفت عزيزترين عطاي حقّ

متن        عارفي گويد: خداي تعالي مكاني نيافريد از عرش تا ثري(1) از دل مؤمن عزيزتر، از بهر آنكه هيچ عطايي نداد خلق را از معرفت عزيزتر و عزيزترين عطايي به عزيزترين مكان نهند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    122

 

27.                       لزوم مبارزه با هواي نفس و جاه

 

عنوان     لزوم مبارزه با هواي نفس و جاه

متن        بزرگان چنين گفته‏اند: جاه خلق، زنّار است و هواي نفس، بت. تا از بت تبرّا نكني، موحد نگردي و تا زنّار از ميان نگشايي، مسلمان نگردي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    105

 

 

28.                       اشتياق طلب ديدار حقّ

 

عنوان     اشتياق طلب ديدار حقّ

متن        از عارفي حكايت آورده‏اند كه او گفت: اگر حق‏تعالي مرا در بهشت طرفه العيني(1) از ديدار خود محجوب كند، چندان فرياد كنم و بنالم كه دوزخيان را بر من رحم آيد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    76

 

29.                       دل مومن در جسم گناهكار.

 

عنوان     دل مومن در جسم گناهكار.

متن        حكما چنين گفته‏اند: مثل دل مؤمن كه در او معرفت باشد در تني عاصي(1)، چون فرزندي عزيز است در كنار دامادِ بدخوي. آن فرزند پيش پدر بنالد از شوي خويش؛ پدر جواب دهد كه تا تو در كنار اويي، او را آزردن روي نيست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    95

 

30.                       علّت زين‌العابدين ناميده شدن حضرت سجاد(ع)

 

عنوان     علّت زين‌العابدين ناميده شدن حضرت سجاد(ع)

متن        علي‏بن‏حسين را زين‏العابدين از بهر آن خوانند كه از اهل‏بيت رسول هيچ كس نبوده است كه ظاهر وباطن او واقوال و افعال او و حركات و احوال او و خَلق(1) و خُلق(2) او به مصطفي ماننده است مگر او و همۀ نسل پيغمبر از او پيوسته است تا قيامت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    198

 

31.                       غلبه محبّت خضرت حق بر اهل بيت(ع) و نتيجه آن

 

عنوان     غلبه محبّت خضرت حق بر اهل بيت(ع) و نتيجه آن

متن        محبّت حق‏تعالي بر سرّ اميرالمؤمنين علي و فاطمه زهرا و حسن و حسين (ع) و خادم ايشان غالب بود كه هلاك خويش در گرسنگي فراموش كردند و ديگري را بر خويشتن در رضاي حق ايثار كردند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1394

 

32.                       معناي زاهد در كلام امام علي(ع).

 

 

عنوان     معناي زاهد در كلام امام علي(ع).

متن        اميرالمؤمنين علي‏بن‏ابي‏طالب گفت: زاهد آن است كه باك ندارد از آنكه دنيا را كه خورد، مؤمن يا كافر؟

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1221

 

33.                       فضيلت امير المومنين(ع) و بي‌همتايي سخنانش

 

عنوان     فضيلت امير المومنين(ع) و بي‌همتايي سخنانش

متن        علي‏بن‏ابي‏طالب سَرِ عارفان است و همۀ امت را اتفاق است كه علي ابوطالب را انفاس(1) پيغمبران است و او را سخناني است كه پيش از او كس نگفته است و پس از او كسي مثل آن نياورده است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    199

 

34.                       برتري آخرت بر دنيا.

 

عنوان     برتري آخرت بر دنيا.

متن        اميرالمؤمنين علي رضي‏الله‏عنه گفت: اگر دنيا از زر هستي و عقبي از خاك، بايدي كه اين زر را كه فاني است به جاي بگذاشتندي از بهر خاك باقي كه خاك باقي بهتر از زر فاني.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    68

 

35.                       معراج و شفاعت دو عزّ پيامبر(ص)

 

عنوان     معراج و شفاعت دو عزّ پيامبر(ص)

متن        همۀ علما متفق‏اند كه پيغامبر (ع) دو عزّ يافت كه در همه كون كس را نبود: معراج در دنيا و شفاعت در عقبي و سبب هر دو عزّ جز تواضع نبود؛ چون حق را تواضع آورد، معراج يافت و چون خلق را تواضع نمود، شفاعت يافت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1260

 

36.                       معني واژه نبي.

 

عنوان     معني واژه نبي.

متن        گروهي چنين گفته‏اند: نبوت، جاي بلند باشد و چون ايشان به محل و مرتبت از همه خلق بلندترند، بدين معني مر ايشان را نبي خوانند و گروهي گفته‏اند كه اشتقاق وي از نبأ است و نبأ، خبر باشد؛ چون ايشان خبر دادند بندگان را از خداي، بدين معني ايشان را نبي خوانند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    974

 

37.                       نماز، نور چشم پيامبر.

 

عنوان     نماز، نور چشم پيامبر.

متن        انس [بن مالك] روايت آرد از پيغامبر (ص) كه شب معراج مرا فرمان آمد كه چشم فراز كن. چشم فراز كردم. حق تعالي نور چشم مرا برداشت و به دل من برد تا خداوند خويش را بديدم عزّ و جلّ. شايد كه [چون] اندر نماز رفتي چشم از نظارۀ خلق برداشتي، چون از ديدن خلق فارغ گشتي، نور بصر(1) سوي قلب رفتي؛ به قلب مشاهدت افتادي. از اين معني گفت: «جُعِلَتْ قره عيني في الصلوه».

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    950

 

38.                       نماز، معراج مومن.

 

عنوان     نماز، معراج مومن.

متن        چون مصطفي (ص) را به معراج بردند آن مقام ورا خوش آمد. تمنّي كرد كه همانجا بباشد و مر او را از باز آمدن به دنيا بُد نه. فرمان آمد كه باز رو. هرگاه كه تو را آرزوي اين مقام خيزد به نماز اندر آي. اگر يك‏بار تو را اينجا آورديم تا اين مقام بديدي، هرگاه نماز سازي حُجب(1) برداريم تا بدين مقام رسي كه محجوب(2) اندر حال قرب، بعيد(3) است و مشاهده هر چند بعيد است، قريب(4) است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    950

 

39.                       جذب و انجذاب هم‌جنس با هم‌جنس

 

عنوان     جذب و انجذاب هم‌جنس با هم‌جنس

متن        پيغامبر (ص) گفت: اگر مؤمني به مسجدي اندر آيد و اندر مسجد هزار منافق باشد و يكي مؤمن، اين مؤمن جز با آن مؤمن ننشيند و اگر منافقي اندر مسجدي رود و اندر آن مسجد هزار مؤمن باشد و يكي منافق، جز با آن منافق ننشيند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    842

 

40.                       رسول خدا(ص) عارفترين خلق به حقّ

 

عنوان     رسول خدا(ص) عارفترين خلق به حقّ

متن        شك نيست كه عارف‏ترين خلق به حق عزّ و جلّ مصطفي (ص) بود و وي با كمال معرفت خود همي گويد: لا احصي ثناء عليك. چون عارف‏ترين از وصف عاجز باشد نا عارف‏تر چگونه باشد؟!

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    780

 

41.                       بدست مشيّت خدا بودن امور انسان

 

عنوان     بدست مشيّت خدا بودن امور انسان

متن        اندر خبري هست كه مصطفي (ص) گفت مر عبدالله عباس را كه اگر هر چه اندر هفت آسمان و هفت زمين خلق [اند] گرد آيند تا تو را منفعتي كنند، تا خداي عزّ و جلّ نخواهد، نتوانند كردن و اگر گرد آيند تا تو را مضرّتي كند تا خداي عزّ و جلّ نخواهد، نتوانند كردن. پس خلق را از منفعت و مضرّت معزول(1) كرد و همه را اسير مشيّت(2) كرد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    731

 

42.                       عظمت نور مصطفي(ص) و آفرينش هستي

 

عنوان     عظمت نور مصطفي(ص) و آفرينش هستي

متن        خداي عزّ و جلّ اندر ازل چون نور مصطفي (ص) بيافريد، به ده قسمت كرد: يكي قسمت از وي عرش آفريد و يكي قسم از وي كرسي آفريد و از يكي لوح آفريد و از يكي قلم آفريد و از يكي ستارگان آفريد و از يكي بهشت آفريد و از يكي نور معرفت دل مؤمنان آفريد تا همه انوار كونين جزوي گشتند از نور مصطفي (ص).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    580

 

 

43.                       نتيجه ترس از نافرماني و اميدواري بر كرم خداوند

 

عنوان     نتيجه ترس از نافرماني و اميدواري بر كرم خداوند

متن        به خبري از پيغمبر(ص) آورده‏اند كه خداي عزّ وجلّ بفرمايد تا دو بنده را از دوزخ بيرون آرند و فرمايد تا ديگر باره با ايشان شمار كنند، گناهشان نيز مانده باشد. بفرمايد كه هر دو را به دوزخ باز بريد. يكي بشتابد سوي دوزخ و ديگري همي خويشتن باز كند و باز پس همي نگرد. بفرمايد تا هر دو را باز آرند. مر آن يكي را گويند: عذاب ديده بودي، چرا شتافتي؟ گويد: از بهر آنكه آنكه مرا پيش آمد از بي‏فرماني آمد، ترسيدم كه اگر فرمان نكنم، بلا بيش‏تر گردد. فرمان آيد كه بدين طاعت داشتن تو را عفو كردم و مر آن ديگر را گويد كه به رفتن چرا كاهلي كردي؟گويد: گمان مي‏بردم به كرم تو كه چون مرا از دوزخ بيرون آوردي به دوزخ باز نبري. فرمان آيد كه بدين گمانِ نيكو كه بردي تو را آمرزيدم و آزاد كردم.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    505

 

44.                       كور و كر سازي محبّت

 

عنوان     كور و كر سازي محبّت

متن        پيغمبر (ص) گفت: حبك الشيء يعمي و يصم. دوست داشتن تو چيزي را، تو را كور و [كر] گرداند. كور گردي از عيب ديدن، كر گردي از علامت شنيدن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    182

 

45.                       دعاي پيامبر.

 

عنوان     دعاي پيامبر.

متن        پيغمبر(ص) در دعاي خويش ياد كردي: خداوندا! مرا نگهدار چون نگه‏داشتن كودكان خود كه كودك از آب و آتش خبر ندارد و مادر و پدر را از غم او قرار و آرام نباشد و اين دليل است، هر چند كه بنده از صفات خويش فاني‏تر، رعايت حق مر او را بيش‏تر.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    151

 

46.                       ره‌‌آورد روشنايي دل و علامت آن

 

عنوان     ره‌‌آورد روشنايي دل و علامت آن

متن        پيغمبر(ص)گفت: چون روشنايي به دل درآيد، دل گشاده گردد و فراخ گردد و بدين نور، نور ايمان خواهد و به اين گشايش مشاهده خواهد كه هرگه كه دل گشاده بود، بيند و چون بسته بود، نبيند... يعني دل مؤمن منوّر باشد، چون منوّر گشت، دوربين و باركش گردد. گفتند: علامت اين چيست يا رسول الله؟ گفت: دور شدن از سراي فريب. دنيا را سراي فريب خواند. يعني فريبنده است مر دوستان خداي را تا ايشان را از خداي ببرّاند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    144

 

 

47.                       بزرگ همتي و تواضع پيامبر.

 

عنوان     بزرگ همتي و تواضع پيامبر.

متن        پيغمبر(ص) كه خدا تعالي دو چيز او را كرامت كرد كه همۀ خلق در آن عاجز گشتند: بزرگ همّتي و تواضع. به وقت تواضع خود را ديدي و به وقت همّت، خدا را ديدي. چون به حق نظر كردي، هر دو كون در چشم او نسنجيدي، همه از ميان برداشتي و چون به خود نظر كردي از همه ضعيفان خويشتن را ضعيف‏تر داشتي و چون عطايي خرد پيش‏آمدي، قبول كردي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    142

 

48.                       نظر رحمت خداوند مايه آرامش دل‌ها

 

عنوان     نظر رحمت خداوند مايه آرامش دل‌ها

متن        پيغمبر(ص) گفت: ان الله تعالي لا ينظر الي صوركم و لا الي اعمالكم و لكن ينظر الي قلوبكم. تأويل اين نهادند كه دل به شبانه‏روزي، سيصد و شصت بار به خداي تعالي نالد از جفاي نفس. هر باري حق‏تعالي به وي نظر رحمت كند تا بيارامد. اگر نظر رحمت نيستي، دل با نفس نياراميدي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    95

 

49.                       دو گونه بودن انگيزه‌ها در علم آموزي و نتايج هر دو

 

عنوان     دو گونه بودن انگيزه‌ها در علم آموزي و نتايج هر دو

متن        هر كه در علم آموزانيدن نيك آمد، خلق طلب كند نه بازار خويش و قبول خلق اين برترين همۀ طاعت‏ها باشد؛ از بهر آنكه اين درجۀ پيغامبران است (ع) و همۀ پيغامبران چنين گفته‏اند و خدا ايشان را چنين فرمود: «قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً»؛ پس چون به علم آموزانيدن بازار خويش طلب كند، اين بزرگ‏ترين معاصي باشد؛ از بهر آنكه دين اسلام را و خدا را و پيغامبر را دام دنيا ساخته باشد و از اين بتر چه باشد كه خدا را و رسول او را دام دنيا سازد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1735

 

50.                       نتيجه روي آوردن به عالم مدبر و مقبل

 

عنوان     نتيجه روي آوردن به عالم مدبر و مقبل

متن        مراد از علم، اهل علم است نه نفس علم و چون عالم مقبل(1) باشد، هر مُدبر(2) كه روي به او آرد مقبل گردد به بركتِ صحبت او و چون عالم مدبر باشد، هر مقبل كه روي به او آرد، همچون او مدبر گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1734

 

51.                       لزوم پرسيدن عيب خود از پاكان

 

عنوان     لزوم پرسيدن عيب خود از پاكان

متن        مردم به عيب خويش نابينا باشد. عيب خويش از پاكان بايد پرسيد تا او را به عيب او بينا گردانند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1734

 

52.                       بركت ره‌‌آورد احترام متقابل شاگرد و استاد

 

عنوان     بركت ره‌‌آورد احترام متقابل شاگرد و استاد

متن        تعظيم(1) و حرمت شاگردان و شفقت(2) و نصيحت استادان كه چون هر دو پديد آيد، بركت پديد آيد و چون هر دو نباشد، بركات از ميانه برخيزد و اندكي علمِ با بركت بهتر از بسياري بي‏بركت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1729

 

53.                       وظيفه شاگرد و استاد در قبال يكديگر.

 

عنوان     وظيفه شاگرد و استاد در قبال يكديگر.

متن        چون كسي نزديك عالم آيد به تعلّم، بر او فريضه(1) گردد شفقت(2) و نصيحت و استادي تمام به جاي آوردن كه اگر نيارد،مؤاخذه(3) گردد و شاگرد را نيز تعظيم(4) و حرمت استاد به جاي بايد آورد و استاد را ببايد ترسيدن كه نبايد كه ايشان تعظيم و حرمتِ من به جاي نيارند و ايشان را بد آيد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1729

 

54.                       معرفت خدا پاداش روزه‌داران

 

عنوان     معرفت خدا پاداش روزه‌داران

متن        معرفت من [خدا تعالي] جزاي روزه‏داران است و اين به آن معني گفت كه همۀ طاعت‏ها كه بنده بكند، خلق بر او مطلع گردد مگر روزه كه سرّ است و جز خدا نداند؛ چون بنده روزه دارد و حق روزه به جاي آرد، سرّ خويش نگاه داشته باشد با خدا و سرّ خويش با خدا نگاه‏داشتن، دليل صحّت معرفت باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1720

 

55.                       ره‌‌آورد روزه

 

عنوان     ره‌‌آورد روزه

متن        گروهي گفته‏اند: [روزه] سپر گردد از غيبت كردن و دروغ گفتن و محال انديشيدن و گروهي گفتند كه سپر گردد از آتش دوزخ و گروهي گفتند: سپر گردد دل بنده را از هر چه جز حق است تا ايشان را نبيند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1720

 

56.                       روزه سپر بنده از غير خدا و عذاب

 

عنوان     روزه سپر بنده از غير خدا و عذاب

متن        روزه سپر است؛ يعني حجاب است از هر چه دون خدا است. سپر را جنّه خوانند از آنكه مردم از پس او پنهان گردد تا سلاح دشمن به او راه نيابد و اصل او پوشيدن باشد. چون شب تاريك شود، گويند: جن‏اللّيل؛ از بهر آنكه همه چيزها را به تاريكي بپوشاند و نيز پريان را جن خوانند از آنكه از چشم خلق پوشيده‏اند و خلق ايشان را نبينند. پس روزه را جنّه خواند بر اين معني كه او پوشش گردد بنده را.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1719

 

 

57.                       حقيقت روز.

 

عنوان     حقيقت روز.

متن        روزه، غايب گشتن است از ديدار خلق به ديدار حق، از اينجا روزۀ سرّ مي‏خواهد نه روزۀ ظاهر و اين از آن معنا است كه روزه در وضع لغت خود، امساك(1) است؛ چون ظاهر را از شهوت و مراد باز داري، به حكم شريعت روزه‏دار باشي و نيز روزه سرّي است ميان بنده و ميان حق‏تعالي. چون آن روزه كه ظاهر است به حكم شريعت، سرّ است و خلق بر او مطلع نگردد مگر خدا؛ پس آن روزه كه در باطن باشد، اولي‏تر كه سرّ باشد و خلق بر او مطلع نگردد و چون باطن به مشاهدت حق مشغول گرداند، به خلق باز ننگرد، باطن صائم(2) گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1718

 

58.                       چيستي اخلاص

 

عنوان     چيستي اخلاص

متن        اخلاص آن است كه ديدار خويش را از فعل برداري؛ يعني چون فعلي كني، نبيني و نگويي كه من چه كرده‏ام و از اين فعل طاعت را مي‏خواهد، از بهر آنكه فعل صفت فاعل است، هر كه فعل ببيند چون فعل خويش ديد، خويشتن ديد و خويشتن بين، خدابين نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1285

 

59.                       معناي اخلاص.

 

عنوان     معناي اخلاص.

متن        معني اخلاص، انفراد(1) است كه هر چه يگانه بود و با ديگري نياميزد، خالص باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1283

 

60.                       تقوي يعني از هوس كناره گرفتن و از نفس جدا گشتن

 

عنوان     تقوي يعني از هوس كناره گرفتن و از نفس جدا گشتن

متن        تقوي و پرهيزگاري از هوي كناره گرفتن است و از نفس جدا گشتن؛ معني اين سخن آن است كه تقوي آن است كه هر چيز كه تو را از آن نهي كردند، از آن دور باشي و اين نتواني كردن تا از نفس جدا نگردي و جدا گشتن از نفس، خلاف كردن هواي او بود، چون خلاف آمد، اگرچه قرب است؛ چون موافقت آمد، يگانگي آمد، اگرچه بُعد است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1279

 

61.                       معني تقوا و رابطه آن با اخلاص

 

عنوان     معني تقوا و رابطه آن با اخلاص

متن        تقوي، بيزاري ستدن است و آن اخلاص است؛ يعني بيزاري ستاند از خويشتن و آنچه دارد و هر چند تبرّا درست‏تر، اخلاص درست‏تر؛ از بهر آنكه اخلاص از خلوص است؛ هركه پاك‏تر، او خالص‏تر.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1279

 

62.                       معني پرهيزگاري بنده

 

عنوان     معني پرهيزگاري بنده

متن        تقواي بنده از خداوند بر دو معني باشد: يا خوف باشد از عقاب يا از فراق و نشان اين تقوي آن باشد كه اوامر و نواهي حق را خلاف نكند و حقوق و حدود صحبت نگاه دارد تا مستوجب عقاب نگردد و اگر خوف فراق باشد، از دون حق پرهيز كند و با دون او نيارامد تا از حق جدا نماند و اين هر دو بر مراتب است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1275

 

 

63.                       دو معني اصل تقوي

 

عنوان     دو معني اصل تقوي

متن        اصل تقوي بر دو معنا است: يكي ترسيدن و ديگر پرهيز كردن و به هر دو لغت آمده است و به حقيقت هر دو به يك معني باز گردد؛ از بهر آنكه هر كس كه از كسي بترسد، از خلاف او و از آزار او حذر كند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1275

 

64.                       مجاز بودن ترس از غير خدا در سه مورد.

 

عنوان     مجاز بودن ترس از غير خدا در سه مورد.

متن        آن كه از او بيايد ترسيدن بيرون از خدا، اين سه‏اند: از نفس بترسد و نشان ترس از نفس آن بود كه هوا او را مغرور كند تا نفس او را مقهور(1) كند تا نفس او را مقهور نگرداند. [از شيطان بترسد] و نشان خوف از شيطان آن بود كه به مراد او نرود كه هر كس كه به مراد كسي رود، قرين او گردد. [ از دوزخ بترسد] و خوف از دوزخ آن باشد كه خدا امر و نهي نگاه دارد كه هر كه پاي از حدّ امر و نهي بيرون نهاد، او ظالم شد و دوزخ جاي ظالمان است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1272

 

65.                       معناي خائف.

 

عنوان     معناي خائف.

متن        خائف(1) آن باشد كه از تن خويش بيش از آن ترسد كه از ابليس.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1265

 

66.                       تواضع واقعي

 

عنوان     تواضع واقعي

متن        تواضع، ذليل بودن دل‏ها است، مر دانندۀ عيب‏ها را.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1261

 

67.                       مفهوم تواضع

 

عنوان     مفهوم تواضع

متن        تواضع، حق را منقاد(1) بودن است حكم او را و بر كرد او اعتراض ناآوردن و هر چه او كند، پسندكار بودن و در جمله اين دو سخن است: بندگي كردن و بنده بودن. بندگي كردن آن باشد كه آن كني كه خدا پسندد و بنده بودن، آن باشد كه هر چه خدا كند، آن را پسندكار باشي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1260

 

68.                       چيستي صبر و معني صبر در صبر

 

عنوان     چيستي صبر و معني صبر در صبر

متن        صبر آن است كه در صبر، صبر كني و در صبر، صبر كردن آن باشد كه صبر خويش نبيني و در بلا صابر باشي به بلا ناديدن و در صبر صابر باشي به صبر ناديدن و معني اين آن باشد كه آن صبر كه در بلا به جاي آري، از خويشتن نبيني كه اگر بنده به قوت خويش [پيش] بلا باز رود، ذره‏اي بلا او را هلاك كند، لكن آن صبر از حق داني كه او تو را بداشت، تا صبر توانستي كردن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1228

 

69.                       معناي زهد.

 

عنوان     معناي زهد.

متن        ببايد دانستن كه زهد، ترك حلال موجود است؛ فاما ترك حرام و شبهت زهد نيست، از بهر آنكه ترك حرام و شبهت خود بر بنده فريضه است و چيزي كه ترك آن فريضه باشد، بنده به ترك آن زاهد نگردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1221

 

70.                       فضيلت زهد و نكوهش ترك زهد

 

عنوان     فضيلت زهد و نكوهش ترك زهد

متن        هر كه نام زهد در دنيا بيافت، هزار نام ستوده(1) بيافت و هر كه نام رغبت كردن در دنيا بيافت، هزار نام نكوهيده(2) بيافت و اگر زهد را در دنيا هيچ فضل نيستي مگر آنكه پيغامبر (ع) خويشتن را در دنيا زهد اختيار كرد و حق‏تعالي نيز به حكم دوستي سيد را هم اين اختيار كرد، خود بسنده(3) استي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1219

 

 

71.                       زهد اصل همه افعال پسنديده

 

عنوان     زهد اصل همه افعال پسنديده

متن        بدان كه زهد، اصل همۀ چيزها است و اصل است همۀ احوال‏هاي پسنديده را و اول مقامي از مقام‏هاي مريدان زهد است؛ هر كه اين اصل استوار كرده باشد، بناي همۀ كارها بر او درست آيد و هر كه اصل زهد استوار نكرده باشد، بناي ديگر احوال بر او درست نيايد؛ چون دوستي دنيا سرجملۀ گناهان است، ترك دنيا سرجملۀ طاعت‏ها باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1219

 

72.                       توبه حقيقي.

 

عنوان     توبه حقيقي.

متن        توبه آن باشد كه بازگردي از ياد كرد هر چه جز خدا است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1216

 

73.                       تبيين توبه خاص

 

عنوان     تبيين توبه خاص

متن        توبۀ خاص از غفلت بازگشتن است، اما [توبۀ] خاص از غفلت آن باشد كه هرگاه كه سرّ ايشان طرفتي يا لحظتي يا خطرتي به غيرحق مشغول گردد، هم به آن مقدار از حق سبحانه غافل گردند و از آن غفلت خويش عذر خواهند و از مقام اعراض(1) به مقام اقبال(2) باز آيند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1215

 

 

74.                       توضيح توبه عام

 

عنوان     توضيح توبه عام

متن        توبۀ عام از گناه بازگشتن است. اما توبۀ عام از گناه آن باشد كه معصيت به جاي بگذارد، هم به فعل ظاهر و هم به نيت باطن و باطن را بدل قصد معصيت به ندامت(1) مشغول گرداند و ظاهر را بدل فعل معصيت به طاعت مشغول گرداند. فاما چون عذر خواهد و از جفا(2) برنگردد و ندامت به اعتقاد نگيرد، ثابت نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1215

 

 

75.                       توبه خاص خاص.

 

عنوان     توبه خاص خاص.

متن        توبۀ خاص خاص رجوع است از خلق به حق به معني ناديدن منفعت(1) و مضرّت(2) از خلق و با ايشان آرام ناگرفتن و [بر ايشان] اعتماد ناكردن و عجز خلق در جنب قدرت حق ديدن و فقر ايشان در جنب غناي(3) حق ديدن و لوم(4) ايشان در جنب كرم حق ديدن و از لئيم(5) سوي كريم بازگشتن و از فقير سوي غني بازگشتن و از عاجز سوي قادر بازگشتن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1210

 

 

76.                       توبه خاص.

 

عنوان     توبه خاص.

متن        توبۀ خاص رجوع است از طاعات خويش به معني تقصير(1) ديدن بي‏ندامت(2) سود ندارد و اما توبۀ خاص رجوع است از طاعات خويش به معني تقصير ديدن و به منّت خداوند نظاره كردن كه هر فعلي كه بيارد، آن فعل را سزاي خداوند نبيند و از آن طاعت همچنان عذر خواهد كه عاصي(3) از معصيت(4).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1209

 

 

77.                       توبه عام.

 

عنوان     توبه عام.

متن        توبۀ عام رجوع است از معاصي به معني استغفار به زفان(1) و ندامت(2) به دل.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1209

 

 

78.                       معني توبه و اقسام توبه خلق

 

عنوان     معني توبه و اقسام توبه خلق

متن        در عرف و شريعت توبه رجوع است از معاصي و ذنوب(1) و خلق در توبه برسه مقام‏اند: عام‏اند و خاص و خاص خاص.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1209

 

79.                       سركشي نفس و راه درمان آن

 

عنوان     سركشي نفس و راه درمان آن

متن        چون علم حاصل كرد، نفس سر بردارد و كلاه عزّ دنيا بر سر نهد كه نفس را به همۀ چيزها نرم توان كردن مگر به زوال عزّ و جاه(1) و دين با جاه گرد نيايد، هم به آن مقدار كه بنده را جاه زيادت گردد، دين نقصان(2) گيرد و چون عزّ نفس عزّ علم ديد و اقبال خلق ديد، پشت به جاه باز نهد و حق را جلّ جلاله و آخرت را بگذارد؛ اما چون نفس را رياضت كرده باشد، از علم عزّ آن سري جويد و از ذلّ وقت باكي ندارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1127

 

80.                       لزوم شناخت آفات نفس و چگونگي تهذيب آن

 

عنوان     لزوم شناخت آفات نفس و چگونگي تهذيب آن

متن        اول چيزي كه بر اين بنده واجب شود، پس از آنكه توحيد و معرفت درست كرده باشد و علم شريعت آموخته، آن است كه آفات نفس بداند و بشناسد كه نفس چيست و بداند كه او را رياضت(1) چگونه بايد كردن و خوي‏هاي او راست چگونه بايد كردن. اول از علم نفس ابتدا كرد از بهر آنكه نزديك‏ترين دشمني به بنده نفس است و تا از دشمن نزديك‏ترين نپردازد به دورترين نرسد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1127

 

81.                       تقدم علم توحيد و معرفت بر علم شريعت

 

عنوان     تقدم علم توحيد و معرفت بر علم شريعت

متن        اين علم شريعت كه بر بنده واجب كرد، طلب كردن آن پس از آن واجب گردد كه نخست علم توحيد و معرفت محكم كرده باشد، از بهر آنكه علم توحيد و معرفت اصل است و علم شريعت، فرع و فرع را بر اصل بنا كنند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1124

 

82.                       تقدّم طلب علم شريعت بر ساير امور

 

عنوان     تقدّم طلب علم شريعت بر ساير امور

متن        اول چيزي كه بر بنده لازم شود، آن است كه جهد(1) كند در طلب علم شريعت و استوار كردن او بر آن اندازه كه قدرت او باشد و طبع(2) او آن را طاقت دارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1124

 

83.                       دشواري دست‌يابي به نعمت علم

 

عنوان     دشواري دست‌يابي به نعمت علم

متن        خدا همۀ نعمت‏هاي بنده را بدهد بي‏تكلّف، چنانكه آمني(1) و عافيت و مال و ملك؛ اما علم نعمتي است كه بي‏جان كندن ندهد و بي‏جهد نيايد و هر چيز كه آن عزيزتر باشد، در او جهد بيش‏تر بايد كردن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1123

 

84.                       ضرورت علم طلب معاش و آداب آن

 

عنوان     ضرورت علم طلب معاش و آداب آن

متن        ديگر علم‏ها كه خدا بر بنده واجب كرد و بنده را به آن خواند و آنچه بنده از آن بي‏نياز نيست از معاش دنيا، يعني اين همه علم ببايد تا به طلب [معاش] درست آيد كه تا بنده از معاش فارغ نگردد به طلب معاد نرسد و فراغت از معاش در شريعت بايد كه بداند كه او را چه طلب بايد كردن و چه بايد به جاي گذاشتن تا آنچه متروك(1) است، طلب نكند و آنچه مطلوب است، به جاي نگذارد كه معاد در سر اين گم نكند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1122

 

 

85.                       علم شريعت و اصول فقه.

 

عنوان     علم شريعت و اصول فقه.

متن        اين علم كه اعمال به او درست توان كردن، علم شريعت است و علم اصول فقه، چنانكه نماز و روزه و ديگر فرايض و علم معاملات چون نكاح و طلاق و مبايعات(1).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1121

 

 

86.                       فرق صلاح نفس با موافقت حقّ

 

عنوان     فرق صلاح نفس با موافقت حقّ

متن        صلاح نفس، جستن فريضه(1) نيست؛ اما موافقت حق، جستن فريضه است؛ اگر نفس را صلاح باشد و اگر نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1109

 

 

87.                       آداب كسب و كار

 

عنوان     آداب كسب و كار

متن        كسب كردن بر وجهي بايد كه بنده را از حق نبرّاند، اگر حال نفس خويش داند كه اگر او كسب بگذارد، نفس او از حق برگردد و به نزديك مخلوقان رود، كسب او را همچون نماز فريضه باشد؛ پس اگر كسب كند و او را بر كسب اعتماد افتد، كسب گذاشتن بهتر باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1109

 

88.                       بزرگ بودن همه گناهان

 

عنوان     بزرگ بودن همه گناهان

متن        گروهي چنين گفتند كه هيچ‏گناه خرد نيست از بهر آنكه اگر گناه به نفس خويش خرد است آنكه او را آزردي، بزرگ است. به خردي گناه نگاه نبايد كرد، به بزرگي آن كس نگه بايد كرد كه ورا همي آزاري.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    504

 

89.                       معناي ستم.

 

عنوان     معناي ستم.

متن        ستم كردن آن باشد كه كسي را بر تو حقي باشد، آن حق را از مستحق منع كني، نام ظالمي گيري.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    492

 

 

90.                       نتيجه پيروي از نفس.

 

عنوان     نتيجه پيروي از نفس.

متن        بر اين( نفس) مثلي هست و آن كودك خرد است كه چون پدر و مادر زيرك باشند، هم از اول كه كودك آرزوها خواستن گيرد، گوش او بمالند، به يك گوش ماليدن ادب گيرد و نيز بي‏ادبي نيارد كردن و هر چند بزرگ‏تر گردد، باادب‏تر گردد و مادر و پدر از او برخورداري يابند و چون به اول آرزوها كند و بر مراد او بروند، چنان بي‏ادب گردد كه به تازيانه و دست و پاي بريدن، راست نگردد و مادر و پدر پندارند كه مهرباني كرده‏اند، خود هلاك او كرده باشند. حالِ نفس همين است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    162

 

91.                       مخالف شيوه درست برخورد با نفس

 

عنوان     مخالف شيوه درست برخورد با نفس

متن        چون او (نفس) را از آرزوها منع كني، راست گردد و مقام صدّيقان يابد و چون يك مراد او بدادي، بدخو گردد و نيز جويد و چون يافت، بدخوتر گردد تا به مقامي رسد كه زنديقي(1) اختيار كند و اين عداوت(2) كردن بود با نفس خويش نه محبّت كردن و از اين معني گفته‏اند: دوست تو آن بود كه تو را گويد: مكن، نه آنكه گويد: هر چه خواهي كن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    162

 

 

92.                       مذمت خود بيني.

 

عنوان     مذمت خود بيني.

متن        مدّعيان(1)، خويشتن بين باشند و عارفان را خويشتن ديدن، حجاب باشد؛ چون او خود آنِ خويش نباشد؛ محال باشد كه فعل و آن او باشد و لامحاله اصل همه بندگي است و بنده را خود ملك نباشد و نيز منافع او مستحق مولي(2) باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1715

 

 

93.                       وصال هدف طاعت

 

عنوان     وصال هدف طاعت

متن        مراد از طاعت وصال است و نجات از فصال(1).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1712

 

94.                       معني خوش آمدن طاعت به دل

 

عنوان     معني خوش آمدن طاعت به دل

متن        خوش‏آمدن طاعت به دل آن باشد كه طاعت از خويشتن بيني و از فضل خدا كه مرا توفيق داد نبيني كه طاعت به دو معني طاعت گردد: به توفيق اول و قبول آخر و تا توفيق سابق نباشد، فعل موجود نيايد و تا اين فعل مقبول نگردد، طاعت نگردد كه بنده به او نجات يابد، اول و آخر فراموش كردن و در ميانه خويشتن ديدن محال است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1712

 

 

95.                       برتري عامي خدابين از مطيع خويشتن بيني

 

عنوان     برتري عامي خدابين از مطيع خويشتن بيني

متن        اگر ابليس را طاعت‏هاي خويش خوش نيامده بودي؛ «انا خير» نگفتي؛ جاودان شقي(1) نگشتي. ابليس طاعت كرد و طاعت ديد تا خويشتن ياد كرد، بدبخت گشت. باز آدم (ع) زلّت(2) كرد، چون خويشتن را آلوده ديد، به زلّت خويش نظر كرد، خدا را ديد، گفت: «ربّنا ظلمنا انفسنا ...» تا جاودان نيك‏بخت گشت تا جهانيان بدانند كه عاصي(3) خدا بين، بهتر كه مطيعِ خويشتن بين.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1711

 

 

96.                       معني وحشت از حقّ و اُنس به حقّ و ره‌‌آورد هريك

عنوان     معني وحشت از حقّ و اُنس به حقّ و ره‌‌آورد هريك

متن        خوش‏آمدن و شيرين‏ آمدن طاعت در دل بنده، ثمرۀ(1) آن است كه او را از حق‏تعالي وحشت است. معني اين سخن آن است كه طاعت صفت بنده است و هر كه را با صفت خويش انس باشد، از حق وحشت باشد. باز هر كه را با حق انس باشد، از خويشتن و از فعل خويشتن و از همه خلق وحشت باشد و معني اين وحشت از فعل خويش نه آن باشد كه فعل نكند، فعل كند و لكن فعل را سزاي حق نبيند و نيز بنده هر چند كه به خدمت كردن جهد كند، هم مقصّر باشد و مقصّر را جاي شرم و خشيت(2) باشد نه جاي انس و آرام.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1711

 

97.                       معني تعبّد

 

عنوان     معني تعبّد

متن        تعبّد، بندگي به جاي آوردن است كه آنچه حق بر تو وظيفت(1) نهاد، آن را به جاي آري بر آن شرط كه واجب است و شرط واجب آن است كه نه تقصير(2) كني و نه از حد درگذري و نه امر او را ضايع كني.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1709

 

98.                       اوصاف اهل معرفت خدا

 

عنوان     اوصاف اهل معرفت خدا

متن        اهل معرفت خدا اهل اعرافند؛ همه را به نشان روي بشناسند و حق سبحانه ايشان را به مقامي بر پاي كرده است كه بر هر دو سرايي مشرفند(1)؛ يعني سراي فنا و سراي بقا و هر دو ملك را بشناسند؛ يعني ملك دنيا و ملك عقبي و اصحاب اعراف قومي‏اند كه ايشان را ميان بهشت و ميان دوزخ برجاي بلند بر پاي كنند تا اهل سعادت را در بهشت مي‏بينند و اهل شقاوت(2) را در دوزخ مي‏بينند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    2695

 

99.                       اهتمام عارف بر رعايت و انجام حقّ خداوند

 

عنوان     اهتمام عارف بر رعايت و انجام حقّ خداوند

متن        عارف آن باشد كه همۀ جهدهاي(1) خويش را كار بندد در گزارد حق‏هاي خدا؛ از بهر آنكه هر چند در باطن معرفت قوي‏تر باشد، ظاهر به خدمت با نشاط‏تر باشد و ديگر به حقيقت بشناسد كه از خدا به او چه آمده است و اين بر دو معني باشد: يا نعمت باشد يا محنت(2). از نعمت به شكر خدا بازگردد چون سليمان و از محبّت به صبر به حق بازگردد، چنانكه ايوب (ع).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1693

 

100.                 حركت ظاهر و باطن عارف به خواست حقّ

 

عنوان     حركت ظاهر و باطن عارف به خواست حقّ

متن        عارف ظاهرش تبع باطن باشد و باطنش تبع(1) حق باشد و بر حسب آنكه حق باظن او را مي‏جنباند يا مي‏آراماند، ظاهرش مي‏جنبد و مي‏آرامد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1687

 

101.                 فرزند وقت بودن عارف

 

عنوان     فرزند وقت بودن عارف

متن        عارف، فرزند وقت خويش باشد از آنكه فرزند، تبع(1) مادر و پدر خويش باشد و چون عرقش پاك باشد، بر راه و خلق پدر باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1687

 

102.                 بر طبق اختيار حق بودن اختيار عارف

 

عنوان     بر طبق اختيار حق بودن اختيار عارف

متن        عارف را اختيار نباشد، لكن اختيار او اختيار حق باشد و حق، بنده را بر يك حال ندارد، لكن از حال به حال مي‏گرداند كه ناگردنده جز حق نيست؛ پس چون او را مي‏گردانند، در آن گشتن چنان نمايد كه مي‏گردانند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1687

 

103.                 تقسيم مغلوب به مغلوب شريعت و مغلوب مشاهدت

 

عنوان     تقسيم مغلوب به مغلوب شريعت و مغلوب مشاهدت

متن        مغلوبي بر دو معني باشد: مغلوب شريعت باشد و مغلوب مشاهدت باشد و مغلوب شريعت آن باشد كه حدّ امر و نهي نگاه دارد و مغلوب مشاهدت آن باشد كه چنان باشد كه دارندش و جز آنكه پديد آيد، اختيار نكند و او را بر اختيار حق اختيار نباشد؛ چنانكه خدا گفت: «در خلقت كس را اختيار نبود در اختيار حق هم اختيار نباشد».

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1686

 

104.                 در معرفي عارف حقيقي

 

عنوان     در معرفي عارف حقيقي

متن        عارف آن باشد كه علم او حال او باشد و حركات او غلبه بود؛ اما آنكه گفت: علم او حال او باشد، از آن گفت كه با دانستن علم، شناختن حق علم بيايد و آن كس كه حقّ علم نشناسد، چنان است كه گويي او را علم نيست و شناختن حق علم، به جاي آوردن علم است... و آنكه گفت حركات او غلبه گردد؛ يعني در حركات خويش مختار نباشد مغلوب باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1686

 

105.                 معناي موصوف به اوصاف حقّ

 

عنوان     معناي موصوف به اوصاف حقّ

متن        متصرف به اوصاف حق نه آن باشد كه اوصاف حق اوصاف او گردد؛ از بهر آنكه دو ذات به يك صفت موصوف نباشد و نشايد. لكن موصوف به اوصاف حق معنايش آن باشد كه هر چه كند، به امر كند تا مراد حق بر مراد خويش اختيار كند تا در جنب رضاي حق از خلق نينديشند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1641

 

106.                 تبيين دو گونه از فاني

 

عنوان     تبيين دو گونه از فاني

متن        فاني بر دو گونه باشد: يكي كسي باشد كه امام و پيشرو نباشد و مقتداي خلق نباشد؛ يعني پيغمبر نباشد. اين كس را جايز باشد كه فناي او آن باشد كه غايب گردد از اوصاف خويش تا خلق او را به چشم ديوانگي و بي‏هوشي بينند و بي‏خرد شمرند؛ از بهر آنكه زايل(1) گشته باشد از او تمييز(2) كردن در موافقت تن خويش و طلب كردن حظوظ(3) خويش. فاني ديگر آن باشد كه امام و پيشرو خلق باشد تا خلق به او اقتدا كنند و كسان ديگر را به وي باز بسته باشند و اين مقام پيغمبران است (ع) كه پيغامبران همه امام خلق باشند تا هر چه گويند و كنند، از ايشان شريعت گردد تا خلق به ايشان اقتدا كنند و از ايشان ادب آموزند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1638 – 1640

 

107.                 فنا يعني تقديم راي و رضاي حق بر راي و رضاي خويش

 

عنوان     فنا يعني تقديم راي و رضاي حق بر راي و رضاي خويش

متن        فنا آن باشد كه از ديدن حظوظ خويش فاني گردد؛ يعني هر چه كند به رأي حق كند نه به رأي خويش و رضاي حق بر رضاي خويش اختيار كند و مراد حق بر مراد خويش اختيار كند و خود را به حق بسپارد تا هر چون كه مي‏دارد، راضي باشد. چون صفتش اين گروه، همۀ صفات او و حركات و سكنات(1) او موافق حق گردد و مخالف نفس و از مخالفت نفس فنا باشد و از موافقت حق بقا باشد. در يك حال فاني باحق باشد، فاني از حق و باقي به حق.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1638

 

108.                 چيستي فنا

 

عنوان     چيستي فنا

متن        فنا نه آن است كه از اوصاف بشريت بيرون آيد يا اوصاف او اوصاف ملايكه گردد يا روحاني گردد كه او را طعام و شراب و خواب به كار نيايد كه هر كه چنين گردد، خود بشر نباشد و بشر نابشر گردد. اگر روا بودي كه بشر ملك گشتي، روا بودي كه ملك بشر گشتي و اين محال است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1637

 

109.                 معني و مفهوم مقام فنايابي بنده از خويشتن

 

عنوان     معني و مفهوم مقام فنايابي بنده از خويشتن

متن        مقام فنا كه بنده از خويشتن فنا گردد نه آن است كه ديوانه گردد يا بي‏هوش گردد؛ از بهر آنكه اين هر دو زوال عقل است و زوال(1) عقل مقام نقصان(2) است؛ از بهر آنكه با زوال عقل نه خدمت ماند و نه معرفت و بي‏خدمت و بي‏معرفت مذموم(3) و ناقص باشد؛ نه محمود(4) و كامل و ما از فنا مقام محمدت(5) و كمال خواستيم نه مقامِ مذمّت و نقصان.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

صفحه    1637

 

110.                 دو معني قائم گشتن به اوصاف حق

 

عنوان     دو معني قائم گشتن به اوصاف حق

متن        قايم گشتن به اوصاف حق بر دو معني باشد: يا آن باشد كه همه آن جويد و آن كند كه رضاي حق است. چون همه جويان رضاي حق باشد، به حق باحق باشد و چون صفت اين گروه، از او بي‏ادبي نيايد با معني اين بقا به حق آن باشد كه از او تكلّف برخيزد و به كليت خود را به حق تسليم كند تا هر چه در او پديد آيد، تصرّف او نباشد، لكن تصرف حق باشد در او.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1637

 

111.                 معني از اوصاف خويش فاني شدن و به اوصاف حقّ قائم شدن

 

عنوان     معني از اوصاف خويش فاني شدن و به اوصاف حقّ قائم شدن

متن        كسي كه از اوصاف خويش فاني گشت، به اين معني كه در او نه شهوت و نه موافقت نفس و نه صحبت خلق ماند و از پس اين فنا بقا يابد. گفت يابد نه به آن معني كه به سر شهوت و موافقت نفس و صحبت خلق بازگردد، لكن به آن معني بقا يابد كه به اوصاف حق قايم گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1636

 

112.                 در نكوهش بي‌ادبي و تبيين آثار آن

 

عنوان     در نكوهش بي‌ادبي و تبيين آثار آن

متن        ستوري(1) را كه بي‏ادب باشد، مركب مخلوقان را نشايد و غلامي كه بي‏ادب باشد، صحبت مخلوقان را نشايد و نفسي كه آلت بي‏ادبي با او باشد، نظارۀ حرم مخلوقان را نشايد؛ پس بي‏ادب تحمل معرفت حق را كي شايد يا صحبت حق را كي شايد يا نظارۀ حق را كي شايد؟!

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1636

 

113.                 مراتب مختلف داشتن افراد در پذيرش امور

 

عنوان     مراتب مختلف داشتن افراد در پذيرش امور

متن        نه هر كس كه طاقت دارد زخم را، طاقت دارد كشتن را و نه هر كس كه طاقت دارد كه درباني كند، طاقت دارد كه وزيري كند. آن كس كه اهل مقام فروتر است، اگر به مقام برتر برند، هلاك گردد در غرور و هر كس كه از اهل مقام برتر است، اگر او را فروتر آرند، هلاك گردد از يأس.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1627

 

114.                 نسبت عذاب‌ها و بلا و نعمت‌ها با يكديگر

 

عنوان     نسبت عذاب‌ها و بلا و نعمت‌ها با يكديگر

متن        چون كسي را سردرد كند، اين الم(1) و محنت(2) است و چون تبي مطبق(3) پديد آيد، آن الم در جنب اين تب فاني گردد؛ باز چون درد جان كندن پديد آيد، آن درد در جنب اين راحت گردد. همۀ نعمت‏ها در جنب نعمت بهشت فاني است و همۀ بلاها در جنب بلاي دوزخ فاني است. همۀ عذاب‏ها عذابند، لكن در جنب قياس دوزخ فاني گردند و همۀ نعمت‏ها نعمتند، لكن در جنب قياس بهشت فاني گردند؛ اما به حكم شريعت همۀ نعمت‏ها به جنب نعمت ايمان فاني‏اند و همۀ بلاها در جنب بلاي كفر فاني‏اند و در قيامت نيز آن همه بلاي دوزخ در جنب بلاي فرق فاني است و آن همه نعيم بهشت در جنب نعمت ديدار فاني است. اينك فناي ضعف بشريت به اين معني باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1600

 

115.                 دائمي بودن حجاب ظاهر در دنيا و چگونگي مشاهده خدا با دل

 

عنوان     دائمي بودن حجاب ظاهر در دنيا و چگونگي مشاهده خدا با دل

متن        حجاب ظاهر در دنيا بر نخيزيد، در قيامت برخيزد و چون حق سبحانه خواهد كه بنده او را بيند، حجاب از پيش بنده بردارد تا بنده ناظر گردد به حق. در دنيا نيز چون خواهد كه دل بنده او را بيند، حجاب از پيش دل بنده بردارد تا به دل به حق ناظر گردد و تا يك چيز از همه كون(1) در آخرت پيش چشم بنده باشد، نشايد كه خدا را بيند؛ همچنين مادام تا يك چيز بيش دل بنده است، نشايد كه دل بنده خدا را بيند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1549

 

116.                 آثار قوي بودن محبّت بر حقّ

 

عنوان     آثار قوي بودن محبّت بر حقّ

متن        هر چند محبّت قوي‏تر، شوق بيشتر و هر چند شوق غالب‏تر، رنج راه كمتر. راه دراز با شوق كوتاه گردد و راه كوتاه، بي‏شوق دراز گردد. همچنانكه ضيق(1) مجلس با محبّت فراخ گردد و همۀ دنيا بي‏محبّت تنگ گردد. آن كه او را شوق نيست، بر قدم رود و آن كه او را شوق است بر دل رود.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1094

 

117.                 نتيجه صداقت در عشق

 

عنوان     نتيجه صداقت در عشق

متن        هر كه در دوستي متحقق شود، جز دوست كس را نبيند و چون تنها او را ديد، جز با او انبساط كردن روي نيست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1092

 

118.                 معني بناي همه اعمال بر محبّت

 

عنوان     معني بناي همه اعمال بر محبّت

متن        بناي همۀ اعمال بر محبّت است، همه به آن مقدار كه دل مر چيزي را محبّ(1) باشد، بر مقدار محبت او را بر آن چيز مشاهدت باشد و بر مقدار مشاهدت دل، جوارح را خدمت باشد و هر چند دل محب‏تر، مشاهدت قوي‏تر و هر چند مشاهدت قوي‏تر، جوارح به طاعات شتابان‏تر. چون دل اقبال كند، جوارح را به اقبال آرد و چون دل اعراض(2) كند، جوارح را به اعراض آرد و اين آن كس داند كه يا از لذّت معرفت خبر دارد و يا از شربت عشق جرعه‏اي چشيده باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1032

 

119.                 معرفت ثمره محبّت و ميزان آن

 

عنوان     معرفت ثمره محبّت و ميزان آن

متن        چون محبت ثمرۀ معرفت است، بر مقدار معرفت محبّت باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    816

 

 

120.                 چيستي وهن محبّت

                             

عنوان     چيستي وهن محبّت

متن        هر كه را كه از غلبات(1) شوق دوست به غير دوست تسلّي افتد، وهن(2) محبّت است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    766

 

121.                 ملال نشانه عدم درستي دعوي محبّت و ويژگي شراب محبّت

 

عنوان     ملال نشانه عدم درستي دعوي محبّت و ويژگي شراب محبّت

متن        چشم خوابانيدن نشان ملال است و هر كسي كه از ازل تا ابد ذره‏اي بر وي نشان ملال پديد آيد، اندر اصل دعوي محبّت كذاب است. شراب محبّت نه آن شرابي است كه از وي سيري يا ملال گيرد. همه شراب‏ها چون بخوري عطش بنشاند، مگر شراب محبّت كه هر چند بيش خوري بيش جوشاند و بيش سوزاند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    702

 

122.                 مشاهدت دوست ره‌‌آورد و تشديد محبّت محبّ

 

عنوان     مشاهدت دوست ره‌‌آورد و تشديد محبّت محبّ

متن        محبّ(1) را چون محبت مؤكد گردد، مشاهدت دوست بر سرّ وي غالب گردد. به جايي برسد كه نه از خويشتن خبر دارد و نه از محبت خويش خبر دارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    694

 

123.                 محبّت بنده بر حق نتيجه محبت حقّ بر بنده

 

عنوان     محبّت بنده بر حق نتيجه محبت حقّ بر بنده

متن        محبّت بنده حق را نتيجۀ محبّت حق است بنده را و محبت حق، بنده را بي‏علت است؛ از بهر آنكه محبت قديم است و بنده محدث و آنگاه كه محبت حق بود، نه بنده بود و نه خدمت بنده؛ چون عارفان اين بديسدند، گفتند: چون او ما را بي‏علت دوست داشت، محال بود كه ما او را به علت دوست داريم؛ اگر بنوازد، دوست داريم و اگر خوار كند هم دوست داريم؛ تا محبتي بي‏علت شكر محبت بي‏علت گردد او را تا حق با ما باقي بماند كه معلول را بقا نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1402

 

124.                 پيروي از نفس نشانه عدم درستي دعوي محبّت

 

عنوان     پيروي از نفس نشانه عدم درستي دعوي محبّت

متن        هر كه در همۀ عمر خويش يك قدم بر مراد نفس نهد، در دعوي محبّت كذاب است؛ پس آن كس كه همۀ عمر خويش يك قدم از موافقت او بيرون ننهد، او را دعوي محبّت كردن محال است. كمترينِ مقامي در محبّت، موافقت است و از موافقت بگذري، محبّت را هفت هزار مقام است، لكن به هيچ حال از موافقت خالي نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1395

 

125.                 حقيقت محبّت

 

عنوان     حقيقت محبّت

متن        محبّت آن است كه دوست را برخويشتن بگزيني تا هلاك خويش در رضاي دوست نگاه داري و مراد دوست را بر مراد خويش مقدم داري؛ از بهر آنكه چون مراد دوست را مقدم داري بر مراد خويش، هر چيز كز تو غايت شود، فايت نيست؛ از بهر آنكه چون دوست به دست آمد، همه به دست آمد؛ اگر چه نداري و چون دوست از دست رفت، همه از دست رفت؛ اگر چه داري.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1394

 

126.                 در حقيقت محبّت و بندگي

 

عنوان     در حقيقت محبّت و بندگي

متن        محبّت، موافقت است. موافقت سه چيز باشد: كردن آنچه بفرمايد و باز ايستادن از آنچه باز دارد و راضي بودن به آنچه حكم كند و تقدير كند و بندگي، خود بيش از اين سه نيست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1393

 

127.                 معناي عشق و اثر عشق در بنده

 

عنوان     معناي عشق و اثر عشق در بنده

متن        اشتقاق عشق از عشقه گرفته‏اند و عشقه در لغت آن گياه باشد كه در درخت پيچد و درخت را فرا خوردن گيرد؛ پس گونۀ او زرد كند؛ باز ثمره از او باز گيرد؛ باز برگ بريزاند؛ باز خشك كند؛ جز سوختن و افكندن را نشايد. عشق نيز چون به كمال رسد، قوي را ساقط گرداند و حواس را از منافع منع كند و طبع را از غذا باز دارد؛ ميان محبّ و ميان خلق ملال افكند، از صحبت غير دوست سئامت(1) گيرد، همه معاني از نفس او جذب كند. يا بيمار كند يا ديوانه گرداند و در عالم برماند تا هلاك كند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1389

 

128.                 نتيجه غلبه محبّت حق بر بنده

 

عنوان     نتيجه غلبه محبّت حق بر بنده

متن        چون محبّت حق بر كسي مستولي گردد، او را از غير حق چنان فارغ گرداند كه باشد كه در دنيا از دنيا خبر ندارد و باشد كه در ايمان خلق از خلق خبر ندارد و باشد كه با نفس از نفس خبر ندارد و باشد كه در دوزخ از دوزخ خبر ندارد و اگر خبر داشتي، حنّان و منّان نخواندي و در قيامت از قيامت خبر ندارد و در جان دادن از جان دادن خبر ندارد و در گور از گور خبر ندارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1094

 

129.                 ويژگي غير محبوب و چگونگي نسبت غيرت با محبّت

 

عنوان     ويژگي غير محبوب و چگونگي نسبت غيرت با محبّت

متن        صفت غيرت آن باشد كه نخواهد كه دوست را با غير خويش بيند؛ پس چندان كه محبّت نقصان گيرد، غيرت نقصان گيرد و چندان كه محبّت زيادت گيرد، غيرت زيادت گيرد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1407

 

130.                 ره‌‌آورد محبّت خداوند بر بنده

 

عنوان     ره‌‌آورد محبّت خداوند بر بنده

متن        محبّت خدا بنده را آن است كه او را به خويشتن چنان آزموده گرداند كه غير او را نشايد و اين حقيقت محبّت خدا نيست، لكن نشان محبّت است؛ يعني چون حق كسي را دوست دارد، نشان آن محبت، آن باشد كه او را چنان گرداند كه غير او را نشايد؛ يعني نه به گوش سخن غير او شنود و نه به چشم جز به آيات و غير او نگرد و نه به زبان جز ذكر او راند و نه به تن جز خدمت او كند و نه به سرّ جز از او بينديشد و اين از بهر آن است كه محبّ غيور باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1407

 

131.                 محبّ بودن خدا بر بنده نشانه حقيقي بودن محبّت بنده بر خداوند

 

عنوان     محبّ بودن خدا بر بنده نشانه حقيقي بودن محبّت بنده بر خداوند

متن        محبّت بنده حق را آنگاه حقيقت گردد كه حق او را محب باشد. كدام عيش باشد از اين برتر كه ملك هفت آسمان و هفت زمين بنده‏اي را محب گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1405

 

 

132.                 نتيجه صداقت در محبّت حقّ

 

عنوان     نتيجه صداقت در محبّت حقّ

متن        چون محبّت درست گردد، از زخم دوست همچنان لذت يابد كه از نواخت دوست و از جفاي دوست همچنان لذت يابد كه از وفاي دوست و از منع دوست همچنان لذت يابد كه از عطاي دوست؛ از بهر آن كه چون كنندۀ آن فعل، دوست باشد، او را مشاهدت فاعل چنان مغلوب كند كه هيچ فرق نماند نزديك او ميان محبوب(1) و مكروه(2). چون چنين گردد، در بلا چنان باشد كه در نعمت، همه حال او عيش گردد؛ بي‏عيشي برخيزد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1404

 

133.                 صفات راهروان وادي عشق.

 

عنوان     صفات راهروان وادي عشق.

متن        هر كس كه محبّ باشد، به حقيقت گريزان باشد از غير. حبيب از بهر آنكه تا او را از دوست مشغول نكند، چون خلق ظاهر حال او ببينند و ناآميختن و گريختن چون ديوانگان، گويند: لا عيش له. ظاهر حال اين باشد، لكن او را در باطن عيشي است كه هر دو كون(1) از عيشس او غافلند و تا او مشغول عيش باطن گشته است، عيش ظاهر را به نزديك او خطر و مقدار نمانده است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1403

 

134.                 حجاب ظاهر و باطن.

 

عنوان     حجاب ظاهر و باطن.

متن        حجاب بر دو گونه است؛ يكي حجاب ظاهر است بر عين و ديگر حجاب باطن است بر قلب.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1549

 

135.                 توصيف وجد و شوق و مجبّت سالك راه حق

 

عنوان     توصيف وجد و شوق و مجبّت سالك راه حق

متن        وجد(1)، زبانۀ آتش است كه در سرّ بجنبد و از شوق آن، اندام‏ها به جنبش آيند يا از شادي و يا از اندوه. چون آن آينده پديد آيد و به اين آينده، آن چيز را مي‏خواهد كه وجد از او خيزد. اكنون وجد را به زبانۀ آتش ماننده(2) مي‏كند و خبر مي‏دهد كه از شوق خيزد، از آن معني كه شوق از تأثيرات محبّت است؛ هر چند محبّت قوي‏تر، شوق قوي‏تر و محبّت آتش سوزان است كه خدا محبت را آتش كبري خوانده است و صفت آتش آن است كه چون آراميده باشد، بادي به وي رسد برافروزد و تا آراميده است، خلق از سر او آمن‏اند(3).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1452

 

 

136.                 تفاوت مرگ زندگي‌ها

 

عنوان     تفاوت مرگ زندگي‌ها

متن        هر زندگاني اي را مرگي در پيش است، چنانكه زندگاني عقبي را مرگ دنيا در پيش است و زندگاني شهادت را مرگ شمشيرِ كفار در پيش است و زندگاني جنين را مرگ نطفه و علقه در پيش است؛ همچنين زندگاني سرّ را مرگ نفس در پيش است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1446

 

137.                 امن سالك راه حقّ

 

عنوان     امن سالك راه حقّ

متن        امن آن باشد كه تو را از تو وحشت گيرد و معني اين سخن آن است كه چون بنده را با حق انس افتد، هرچه غير او است، از او وحشت گيرد و لكن قريب‏ترين چيزي به وي، وي است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1356

 

138.                 توصيف متعلق علم و عين و حق‌اليقين

 

عنوان     توصيف متعلق علم و عين و حق‌اليقين

متن        گروهي گفته‏اند: علم اليقين حواس ظاهر را است، به ضرورت داند كه مي‏بينم و سرما و گرما مي‏يابم و حق اليقين قلب را است كه قلب گردنده است، لكن در گشتن بايد كه بر يقين ثابت باشند و عين اليقين سرّ را است كه سرّ را برگشتن نيست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1322

 

 

139.                 محل تجلّي علم و عين و حق‌ اليقين

 

عنوان     محل تجلّي علم و عين و حق‌ اليقين

متن        علم اليقين در دنيا است كه مقام استدلال و امتحان و اختيار(1) است و حق اليقين مرگ و گور است كه مقدمات عذاب و رحمت است و عين اليقين حال قيامت است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1322

 

 

140.                 چيستي علم و عين و حق‌اليقين

 

عنوان     چيستي علم و عين و حق‌اليقين

متن        علم اليقين آن است كه به دليل قايم گردد و حق اليقين آن است كه به تو قايم گردد و عين اليقين آن است كه به مشاهدت قايم گردد و مثال او آن است كه از آن سوي حجاب آوازي شنود، به علم اليقين داند كه آنجا كسي است؛ بازگوش دارد، سخن منظوم و مفهوم المعني شنود، به حق اليقين داند كه آن آدمي است؛ پس معاينه گشت، به عين اليقين داند كه زيد است يا عمرو.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1322

 

141.                 چيستي يقين بنده و ره‌‌آورد آن

 

عنوان     چيستي يقين بنده و ره‌‌آورد آن

متن        يقين، برخاستنِ شك است .... به آن مقدار كه بنده را به اختيار حق و به وعد و وعيد او و به ضمان(1) ارزاق(2) و ثواب او يقين درست گردد، ظاهر او از رنج بياسايد(3) و هم به آن مقدار كه باطن او در آن ميان به شك افتد، ظاهر او به رنج افتد؛ پس آن شك، بنده را جز ضعف اعتقادِ باطن و رنج اضطراب ظاهر هيچ چيز حاصل نيارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1319

 

 

142.                 نتيجه راضي بودن به كار حق و راضي بودن به خواست خود

 

عنوان     نتيجه راضي بودن به كار حق و راضي بودن به خواست خود

متن        هر كه راضي باشد به كرد حق، نظارۀ حق است و با حق است و هركه اختيار كند، نظارۀ خويش است و با خويشتن است و تا بنده با خويشتن است، ذرّه‏اي كشيدن بلا را طاقت ندارد و چون باحق باشد، بلاي هر دو كون(1) بكشد و باك ندارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1312

 

 

143.                 انس و وحشت عارف

 

عنوان     انس و وحشت عارف

متن        عارف را انس جز به مشاهدت حق نباشد و وحشت جز به غيبت حق نباشد. باز چون به حضور خلق وحشت يابد و هي غيبت خلق انس، اين نشان آن است كه سرش نظارۀ حق است؛ طاقت نمي‏دارد كه با غيرحق صحبت كند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1310

 

144.                 ره‌‌آورد توجّه و بي‌توجهي به خواسته‌هاي نفس

 

عنوان     ره‌‌آورد توجّه و بي‌توجهي به خواسته‌هاي نفس

متن        اگر بنده نفس را بر خلاف مراد بكشد، حق دل را زنده كند و از ميان مرده، زنده بيرون آرد و اگر بنده نفس را به هوا زنده كند، حق دل را بميراند و از ميان زنده، مرده بيرون آرد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1424

 

 

145.                 نشانه جوانمردي يكي بودن ظاهر و باطن

 

عنوان     نشانه جوانمردي يكي بودن ظاهر و باطن

متن        جوانمردي آن باشد كه ظاهر و باطن راست كند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1302

 

146.                 اهل صفا.

 

عنوان     اهل صفا.

متن        اهل الصّفا آن باشد كه همه راست بيند؛ چون آب صافي كه در او توان ديدن و چون چشم صافي كه همه چيزها راست بيند و چون مقام، مقام صفا گردد، هر چه بيند همه راست بيند، عطا راست بيند و منع راست بيند، تقاضا در ميانه نماند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1302

 

147.                 مقام صفاي بنده.

 

عنوان     مقام صفاي بنده.

متن        بنده چون به مقام صفا رسيد، مقام صفا آن باشد كه از رعونات(1) در او هيچ چيز نماند؛ چنانكه در آب صافي كدورت نماند و در زر خلاص غش نماند. بايد كه در عارف نيز هيچ كدورت نماند، از نفس و خلق و كون.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1302

 

148.                 عامل فضيلت فقير بر غني

 

عنوان     عامل فضيلت فقير بر غني

متن        اگر فقير را هيچ فضل نيستي مر آنكه مرجع غني به ملك و ملك باشد و مرجع فقير به حق باشد، بسنده استي و اگر جز آن نيستي كه غني باحق كه صحبت كند، بر وجود مراد صحبت كند و فقير بر ترك مراد صحبت كند، خود بسنده استي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1240

 

 

149.                 فقر پيرايه مومن و پيشه پيامبران

 

عنوان     فقر پيرايه مومن و پيشه پيامبران

متن        فقر، پيرايۀ(1) مؤمن است و فقر پيشۀ(2) پيغمبران است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1240

 

 

150.                 چيستي فقر از ديد عام و اهل حقيقت

 

عنوان     چيستي فقر از ديد عام و اهل حقيقت

متن        به نزديك عام، غنا وجود ملك است و فقر عدم ملك و نزديك اهل حقيقت، غنا عدم ملك است و فقر وجود ملك. چون بنده از غيرحق جدا ماند، به حق رسيد و آنكه حق را دارد، فقير كي باشد؟ و چون با غير [حق] بياراميد(1)، حق را جلّ و عزّ بگذاشت و آنكه حق را بگذاشت، غني كي باشد؟!

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1240

 

 

151.                 غنا بودن فقر به حقّ

 

عنوان     غنا بودن فقر به حقّ

متن        هر فقري كه به حق است، غنا است؛ از بهر آنكه حق‏تعالي غني است به حقيقت به ذات خويش و چون افتقار(1) به غني افتد، غني فقير را غني تواند كردن و چون فقر خود به حق‏تعالي افتاد، از غيرحق مستغني(2) گشت و چون مستغني گشت، غني گشت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1240

 

152.                 فقر بودن غناي بدون حق

 

عنوان     فقر بودن غناي بدون حق

متن        ببايد دانستن كه هر غنايي كه آن بدون حق است، فقر است؛ از بهر آنكه دون(1) حق هيچ چيز به ذات خويش غني نيست و چون فقر بنده به چيزي افتد كه آن چيز به ذات خويش غني نيست، او را غني نگرداند بلكه فقر بر فقر زيادت(2) گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1239

 

 

153.                 ذاتي بودن فقر بنده و غناي خالق

 

عنوان     ذاتي بودن فقر بنده و غناي خالق

متن        اگر بنده همه كون (هر دو عالم) دارد، فقير است و اگر حق همه كون فاني گرداند، هم غني است؛ از بهر آنكه غنا او را صفت ذات است و بنده را فقر صفت ذات. پس چون حق را غنا صفت ذات است به عدم ملك و ملك فقير نگردد و چون بنده را فقر صفت ذات باشد، به وجود ملك و ملك غني نگردد و تا ذات بر جاي باشد، حكم ذات بر جاي باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1239

 

 

154.                 نيازمندي حقيقت فقر

 

عنوان     نيازمندي حقيقت فقر

متن        بدان كه فقر، اصلي است بزرگ. حقيقت فقر نيازمندي است و بنده جز نيازمند نباشد؛ از بهر آنكه بندگي بي‏ملكي است و هر كه مالك نباشد، مملوك باشد و مملوك(1) به مالك خويش محتاج باشد؛ پس غني به حقيقت حق است و فقير به حقيقت خلق و غنا صفت حق است به حقيقت و فقر صفت خلق است به حقيقت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1239

 

 

155.                 مراد اهل حقيقت در راه دست يابي به آن

 

عنوان     مراد اهل حقيقت در راه دست يابي به آن

متن        مراد اهل حقيقت آن است كه با دوست، حيات باقي بيايد و اين حيات باقي نيايد مگر به هلاك نفس فاني و هلاك نفس فاني نباشد مگر به ترادف(1) بلا؛ پس چون بلا بر تو پديد آمد، گويي آمد آن را كه مي‏جستم و چيزي را كه جويان آن باشند، چون پديد آيد چگونه نالند؟!

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1236

 

156.                 پاك كردن عوام و خواص.

 

عنوان     پاك كردن عوام و خواص.

متن        صبر، پاك كننده است و چيزها را به وي پاك كنند ... پاك كردن بر دو گونه است: يكي عام را است و يكي خاص را. عام را بلا برگمارد تا از گناه [پاك] گرداند و چيزي كه از گناه پاك كند از او ناليدن محال است. باز خاص را بلا برگمارد تا باطن ايشان را از غير حق پاك كند و در زير بلا صابري كردن(1)، درست كردن محبّت است كه بلا از حق بر بنده مقابلۀ جفاي بنده است با حق، چنانكه تجاوز جفاي بنده دليل دوستي حق است. بنده را كشيدن بلاي حق از بنده، دليل دوستي بنده است حق را.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1231

 

 

157.                 انواع خطورات قلبي انسان و ره‌‌آورد هريك

 

عنوان     انواع خطورات قلبي انسان و ره‌‌آورد هريك

متن        خاطر‏ها بر چهار وجه است: خاطري از خدا است و خاطري از فرشته و خاطري از نفس و خاطري از شيطان. آنكه از خدا بود، بيدار كردن باشد و آنكه از فرشته باشد، حريص گردانيدن بود بر طاعت و آنچه از نفس بوده مطالبت(1) شهوت باشد و آنكه از عدو(2) بود، آراستن معصيت(3) باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1187

 

 

  1. اقتضاي پاكي باطن و راه اصلاح ظاهر

 

عنوان     اقتضاي پاكي باطن و راه اصلاح ظاهر

متن        صحّت باطن، تصحيح ظاهر لازم كند و تصحيح ظاهر نباشد مگر به علم شريعت و تا علم شريعت حاصل نيايد، عمل مستقيم نگردد و تا استقامت اعمال نباشد، باطن مستقيم نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1124

 

159.                 اهميت ادب ظاهر در پاكي باطن.

 

عنوان     اهميت ادب ظاهر در پاكي باطن.

متن        هر كه را ادب ظاهر بيش ديديم، صفوت(1) باطن بيش ديديم. نبيني كه چون انبيا از همه خلق صحيح باطن‏ترند، به ظاهر با ادب‏تر و با حرمت ترند. هر كه با ادب تر است، به ملوك نزديك‏تر است و هر كه بي‏ادب‏تر است، دورتر است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1121

 

 

160.                 پاكي باطن در گرو پاكي ظاهر.

 

عنوان     پاكي باطن در گرو پاكي ظاهر.

متن        تا كسي را معاملات ظاهر پاك نباشد، احوال باطن درست نباشد، تا اگر كسي در باطن خويش چيزي مي‏يابد يا چيزي مي‏بيند كه گمان برد كه مرا اين كرامت است از حق، بايد كه آن را بر سنگ معاملات زند؛ اگر معاملت او با حق درست است و شريعت همچنان مي‏گزارد كه واجب است، آنچه در باطن مي‏يابد كرامت است از حق و اگر در گزارد شريعت مقصر است و به نگاه‏داشت آداب شريعت غافل است، آنچه در باطن مي‏يابد، غرور و خداع(1) ديو است كه ظاهر او را ويران كرده است و فارغ گشته و قصد باطن او آورده است تا او را چيزها نمايد كه آن را حقيقت نيست تا مغرور گردد و دين بگذارد تا همچنانكه شريعت ظاهر او ويران كرده است، باطن او نيز ويران كند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1119

 

 

161.                 بهتر حالت بنده

 

عنوان     بهتر حالت بنده

متن        تمامي حال بر بنده آنگاه درست شود كه نه او چيزي را حجاب شود و نه چيزي او را حجاب گردد، از بهر آنكه اگر چيزي كند، او معبود آن چيز است؛ پس بزرگان همه چيز را از پيش بردارند تا عابد حق باشند و حق معبود ايشان و خويشتن را از پيش دل خلق برگيرند تا [خلق] عابد حق گردند و حق معبود ايشان.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1092

 

 

162.                 نتيجه خادم حق يا غير حق بودن

 

عنوان     نتيجه خادم حق يا غير حق بودن

متن        اين همه چيزها كه در كون(1) است، خادم مؤمن است و مؤمن، خادم خدا و خادم حق بودن عزّ است و خادم غيرحق بودن ذلّ و نجات در عزّ است و هلاك در ذلّ. اگر خود را به خدمت حق عزيز داشتي، همه عالم خادم او گشتي و به هر دو جانب عزّ يافتي؛ از جانب حق خادم بودي و از جانب خلق مخدوم.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1072

 

 

163.                 نشانه صدق در عاشقي

 

عنوان     نشانه صدق در عاشقي

متن        همۀ جهان دعوي(1) عاشقي مي‏كنند، لكن چون باطنِ ايشان بازجويي، معشوقي طلب مي‏كنند نه عاشقي؛ يعني چون محبّت دعوي كردي، صدق دعوي آن است كه مراد خويش را پس پشت‏ اندازي و همه مراد دوست در پيش روي خويش آري و چون از دوست مراد خويش طلب كني، محبوبي مي‏جويي نه محبّي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1067

 

164.                 معني آمادگي براي مرگ

 

عنوان     معني آمادگي براي مرگ

متن        معني استعداد(1) مرگ آن باشد كه دنيا جوار شيطان است و عقبي جوار رحمن. هميشه از جوار شيطان گريزان باشد و جوار حق را جويان.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1060

 

 

165.                 نشانه توجه يا اعراض دل از حقّ

 

عنوان     نشانه توجه يا اعراض دل از حقّ

متن        پس هر وقت كه اركان ظواهر بنده سوي طاعات شتابان باشد، دليل آن است كه دل او به حق نگران است و هر آن وقت كه جوارح و ظواهر بنده از خدمت حق گريزان باشد، دليل آن است كه دل از حق اعراض(1) آورده است. جوارح به دل نظاره مي‏كنند تا دل كجا است. همه روي آنجا آرند كه دل است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1033

 

 

166.                 نشانه همّت عارف در حق جويي

 

عنوان     نشانه همّت عارف در حق جويي

متن        همت عارفان اندر جستن حق نباشد مگر به اعراض(1) از غيرحق. هر چيزي كه دانند كه ما را به حق رساند، همت بر وي بندند و هر چيزي كه دانند كه ما را از حق ببرّاند، همت از وي بركنند تا قرب حق را بشايد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    891

 

 

167.                 زمان صدق وصف صديقي بر بنده

 

عنوان     زمان صدق وصف صديقي بر بنده

متن        تا صدق بنده به غايت نرسد، نام صدّيقي نگيرد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    888

 

 

168.                 دليل منع نفس از لذّت و خواسته‌هايش

 

عنوان     دليل منع نفس از لذّت و خواسته‌هايش

متن        منع كردن نفس از حظّ(1) او از بهر آن است كه هر چند نفس را مراد بيش دهي، بيش طلب كند و تمامي مراد را نهايت نيست و هركه حظّ نفس به تمامي بدهد به زنّار بستن(2) نزديك باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    162

 

 

169.                 مراتب معرفت عارفان

 

عنوان     مراتب معرفت عارفان

متن        عارفان اندر معرفت بر دو مرتبه‏اند: يك گروه مر او را به تعريف(1) شناختند و يك گروه به تعرّف(2). معني به تعريف شناختن آن باشد كه مر ايشان را دلايل و حجج(3) و آيات بنمايد تا از آنجا به وي راه برند. پس ايشان را شناسا گردانيده باشد، بدين لطايف و بدين معاني تا به وي راه برند، تعريف اين باشد. باز معرفت تعرف خود را به ايشان آشنا كردن باشد؛ يعني مر ايشان را به خود چنان مشغول گرداند كه به غير وي نپردازند تا مر ايشان را به دليل و آيت حاجت نيايد، به آيت و دليل حاجت از بهر آن بايد تا به وي راه يابند؛ چون راه يافتند، دليل اندر ميانه حجاب گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    747

 

170.                 تفاوت مشاهده عارف و زاهد.

 

عنوان     تفاوت مشاهده عارف و زاهد.

متن        مشاهدت بر دو وجه باشد: يكي آخر بيند و يكي، اول وآخر ديدن مر زاهدان را است و اول ديدن مر عارفان را. زاهدان امروز نظارة فردا كنند. عارفان، امروز نظارة وي كنند. زاهد به ابد نگرد و عارف به ازل. آنكه به ابد نگرد، چنگ اندر طاعت زند، طاعت را اندر كنار گيرد، اميد آن را كه مگر به وي نجات يابد و آنكه به ازل نگرد، از طاعت خويش تبرّا كند چيزي كه خواهند كرد خوف و رجا به وي درست آيد. چيزي كه كردند و گذشت، خوف و رجاي وي سود ندارد. آنكه به آخر نگرد، كوشان باشد و آنكه به اول نگرد، جوشان باشد. آنكه به آخر نگرد، گريان باشد و آنكه به اول نگرد، حيران باشد. آنكه به آخر نگرد، جويان باشد و آنكه به اول نگرد، از جستن فرو ماند. آنكه به آخر نگرد، خويشتن بيند و از خويشتن به خدمت نظاره كند و از خدمت به رحمت نظاره كند و آنكه به اول نگرد، خويشتن نبيند، به ناديدن خويشتن به منّت نگرد و از منّت به نهندۀ منّت نگرد، چون به آخر از خويشتن نظاره كند، هركه خويشتن ديد، به حق تعالي راه نيابد و هر كه به اول نگرد، به حق نظاره كند و هركه حق ديد، خويشتن وي را ياد نيايد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    692 – 693

 

171.                 مشاهده باطن ره‌‌آورد مجاهدات ظاهر

 

عنوان     مشاهده باطن ره‌‌آورد مجاهدات ظاهر

متن        مشاهدات باطن [ميراث] مجاهدات [ظاهر] است. روا نباشد كه كسي را اندر سِرّ مشاهدت درست باشد و بر ظاهر مجاهدت نه. باز روا باشد كه بر ظاهر مجاهدت باشد و در باطن مشاهدت نه. چون ابليس مجاهدت خدمت داشت و لكن مشاهدت باطن نداشت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    691

 

 

172.                 هنگام مباهات مومن

 

عنوان     هنگام مباهات مومن

متن        تا مؤمن اندر خان و مان خويش است و اندر وطن خويش با اهل و اولاد خويش است مر ورا مباهات(1) نيست. چون از وطن بيرون شد و از خان و مان خويش جدا گشت و از اهل و اولاد خويش ببريد و دنيا و نعمت خويش بر قفا(2) گردانيد، وقت مباهات آمد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    679

 

173.                 فلسفه نزول ملائكه در شب قدر ماه رمضان

 

عنوان     فلسفه نزول ملائكه در شب قدر ماه رمضان

متن        اگر اندر ماه‏هاي ديگر جلوه كردي، بر كنار [ايشان] رود و بربط(1) ديدندي و بر پاي رفتن سوي معاصي(2) ديدندي و بر دست، قدح(3) ديدندي و بر زبان غيبت و دروغ ديدندي و گوش ايشان را به سماع غنا(4) ديدندي و تن ايشان را در خانۀ معصيت ديدندي و شكم ايشان را پر از حرام ديدندي. تا وصف بندگان اين بود، در آسمان بسته بود و فرشتگان را به زمين آمدي دستوري نبود؛ چون ماه رمضان آمد، زفان‏ها را بدلِ غيبت، ذكر آمد و گوش‏ها را بدل سماع غنا، سماع علم و پند آمد و چشم‏ها را بدل نظر حرام، نظر اندر مصاحف(5) آمد و دست‏ها را بدل قدح، صدقه آمد و پاي‏ها را بدل رفتن به حرام، قيام ليل آمد و شكم‏ها را بدل حرام، روزه آمد و تن ها را بدل خلوت معصيت، مسجد آمد. درهاي آسمان گشاده گشت و ملايكه را اذن فرو آمدن آمد تا نظارۀ دوستان وي كنند. دوستان را چنين عرضه كنند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

صفحه    678

 

174.                 اختصاص داشتن مرگ آگاهي به انسان

 

عنوان     اختصاص داشتن مرگ آگاهي به انسان

متن        خداي تعالي همۀ حيوانات را هفت معرفت بداده است: اول صانع(1) خويش را بشناسند و مادر خويش را بشناسند و مأكول(2) خويش را بشناسند و مأوي(3) خويش را بشناسند و دوست خويش را بشناسند و جفت خويش را بشناسند و دشمن خويش را بدانند. هشتم علمي است كه خاصه آدمي را است و آن علم مرگ است. آدمي داند كه وي را ببايد مردن و ديگر حيوانات ندانند و اگر بدانندي كس از غم مرگ سير علف نخوردندي] تا فربه نگردندي و آدمي همي داند و بدين غافلي همي زيد(4).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    705

 

175.                 اهميت مقام بندگي

 

عنوان     اهميت مقام بندگي

متن        قرب اندر بندگي بهتر چون بُعد(1) اندر آزادي و از اين معني بود كه چون ملك بر وي عرضه كردند، گفتند: «اتختار ان تكون عبداً نبياً او ملكاً نبياً قال: بل عبداً نبياً». زيرا اين سرّي است كه هر كه وي ملك گردد، مالك بايد تا ملكي را بشايد، آزاد بايد تا مالك باشد؛ هر چند همي نگرم از بندگي همي بيرون نيايم.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    678

 

176.                 حرمت نام دوست.

 

عنوان     حرمت نام دوست.

متن        هركه خويشتن را به اختيار به حال حيات همچنان مجرّد نگرداند كه خواهد گشتن به اضطرار بعد الموت، حرام است كه بر زفان(1) نام دوست برد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    681

 

 

177.                 علم وقت و چيستي ظاهر و باطن

 

عنوان     علم وقت و چيستي ظاهر و باطن

متن        «و هو علم الوقت بما يجيب عليهم ظاهراً و باطناً». گفت: اين علم كه طلب كردنِ وي فاضل‏ترين اعمال است، علم وقت است به آنچه بر بنده واجب آيد ظاهر و باطن. ظاهر شريعت است و باطن، حقيقت. شريعت گزاردن [امر است و ] حقيقت ترك خصومت(1) است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    654

 

178.                 حيات و ممات عام و محبّان حقّ

 

عنوان     حيات و ممات عام و محبّان حقّ

متن        مرگ، زوال(1) جان است مر عام را و حيات، بقاي جان است مر عام را. ايشان بيشتر از اين ندانند. باز محبّان را حيات و مرگ جز اين است. حيات محبّان وصال است و موت محبّان فراق.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    640

 

 

179.                 سؤال از لحظه‌ها در قيامت

 

عنوان     سؤال از لحظه‌ها در قيامت

متن        شبانه‏روزي بيست و چهار ساعت است، اندر هر ساعتي بنده صد و هشتاد و سه دم بزند، اندر شبانه‏روز چهارهزار و سيصد و نود و دو دم باشد و از هر دمي به قيامت بنده را سؤال آيد و گفتند: به هر دمي بنده را به قيامت سؤال آيد كه وقت فرو بردن دم چه مي‏كردي و به وقت برآوردن دم چه همي كردي؟

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    639

 

 

180.                 اقسام شكايت و شكوه

 

عنوان     اقسام شكايت و شكوه

متن        شكايت كردن به سه وجه است: يا از دوست به غير دوست، تبرّا است؛ يا از غير دوست به دوست، يا از دوست هم به دوست؛ از دوست بيزاري نيفتد. از غير دوست به دوست ناليدن، شرك است. باز هم از دوست به دوست ناليدن و فرياد خواستن عين توحيد است: ظاهرش شكايت است؛ باطنش شكر است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    619

 

 

181.                 قرب ره‌آورد ترس از فراغ

 

عنوان     قرب ره‌آورد ترس از فراغ

متن        يافتن قرب به اندازۀ خوف بُعد(1) باشد. هر كه از دوري بيشتر ترسد، نزديكي بيش ياود(2) [و هر كه از فراق بيش ترسد، وصال بيش يابد، پس] خلوت بر وي درست گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    584

 

182.                 گمان نيك و بد.

 

عنوان     گمان نيك و بد.

متن        ظنّ(1) نيكو به كسي از نظارۀ(2) كرم وي باشد و ظنّ بد به كسي بر ضدّ اين باشد و هر كسي كه به وي به عين كرم نظاره كند، دوست‏تر باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    516

 

 

183.                 نشانه مؤمن حقيقي برتر بيني ديگران از خود

 

عنوان     نشانه مؤمن حقيقي برتر بيني ديگران از خود

متن        بنده به حقيقت به خداي تعالي مؤمن نگردد تا آنگه كه هر كه را بيند، بهتر از خويشتن داند و مر خداوند را عزّ و جلّ بر روي زمين از خويشتن كمتر بنده نداند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    514

 

 

184.                 عارف و مطالبت حق نفس

 

عنوان     عارف و مطالبت حق نفس

متن        نخست با چيزي صحبت بايد تا [آنگاه] مطالبت حق آن چيز باشد و مر عارفان را با نفس صحبت نيست، مطالبت حق نفس چگونه باشد؟

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    514

 

 

185.                 حجاب بندگي.

 

عنوان     حجاب بندگي.

متن        چون آيينه را زنگ افتد از ديدار باز دارد و چون زنگ را بزدايند، ديدار افتد. زداينده را جلا گويند از بهرآنكه آنچه پنهان بود، آشكارا كرد.پس بندگي جز حجاب نيست؛ زيرا كه بندگي بند است به پارسي و به تازي عبوديت دل است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        2

صفحه    498

 

 

186.                 سفر عارفان و دنيا جويان و زاهدان.

 

عنوان     سفر عارفان و دنيا جويان و زاهدان.

متن        سفر عارفان به همّت است. آنچه دنيا جويان به گام روند، ايشان به همّت روند و آنچه زاهدان به طاعت پيش روند، ايشان به مفلسي(1) پيش روند. همۀ دنيا را يك گام كنند و عقبي را ديگر گام و اگرچه راه دور است، لكن به دو گام بگذارنند. ايشان هر دو كون(2) به زير قدم آرند به همّت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    192

 

 

187.                 شكر يعني به جاي آوردن شريعت

 

عنوان     شكر يعني به جاي آوردن شريعت

متن        پس هر چند حق بنده را بيش نوازد، منّت بزرگ‏تر گردد و هر چند منّت بزرگ‏تر گردد، شكر او واجب‏تر گردد و شكر نيست مگر گذارد شريعت و هر كه را بيني به شريعت آبادان، بدان كه شاكر است و شاكر مستوجب مزيد(1) است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    177

 

188.                 كمال بندگي.

 

عنوان     كمال بندگي.

متن        چنگ به علم حقيقت در زدن، يعني بندگي به كمال به جاي آرند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    174

 

 

189.                 دل سرچشمه پاكي و ناپاكي اعضاء بدن

 

عنوان     دل سرچشمه پاكي و ناپاكي اعضاء بدن

متن        اندام‏ها به دل نگرند و دل به حق نگرد. چون دل راست باشد، اندام‏ها با او راست باشند و چون دل كج گردد، اندام‏ها با او كج گردند و هر مقامي كه دل بدو رسيد، بر ظاهر همان احوال پيدا گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    100

 

 

190.                 تقابل دل و جسم.

 

عنوان     تقابل دل و جسم.

متن        جوارح(1) تبع(2) دل‏اند و دل ملك(3) ايشان و دل تبع حق است. هرگه اين ملك خردتر(4)، ملك بزرگ‏تر را دوست دارد، رعيت او را حرمت دارند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    100

 

 

191.                 پاكي و لطافت آب

 

عنوان     پاكي و لطافت آب

متن        حق‏تعالي هيچ جوهر نيافريد از آب لطيف‏تر و از آب پاك‏تر و حيات همۀ خلق به وي باشد، باز اين همه پليدي‏ها را سبب شستن اوست و اگر به ذات خويش پاك نبودي، پليدي‏ها را پاك نكردي و پليدي‏ها به وي پاك نگشتي: پس هر كه نزديك‏ترِ اوپاك‏تر و هر كه دورتر او پليدتر.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    96

 

192.                 عزّت و احترام دل

 

عنوان     عزّت و احترام دل

متن        چون اندام‏ها جفا كنند، دل به خداي تعالي بنالد. فرمان آيد كه تا تو در ميان اويي، ما را با او بد كردن روي نيست

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

صفحه    95

 

193.                 تقابل احترام خلق و خالق.

 

عنوان     تقابل احترام خلق و خالق.

متن        بدان مقدار كه بنده خداي را بزرگ دارد، خلق او را بزرگ دارند و بدان مقدار كه از خداي خود بترسد، خلق از ايشان بترسند و بدان مقدار كه امر خداي را سبك دارند، خداي متعال ايشان را به چشم خلق سبك دارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    80

 

194.                   دنيا و نفس و خلق و شيطان حجاب خداوند

 

عنوان     دنيا و نفس و خلق و شيطان حجاب خداوند

متن        حجاب‏ها چهار است: دنيا و نفس و خلق و شيطان. دنيا حجاب عقبي است، هر كه با دنيا بيارامد، عقبي را برهاند. خلق حجاب طاعت است. هر كه به رياي خلق مشغول گردد، طاعت را برهاند. شيطان حجاب دين است، هر كه موافقت شيطان كند، دين را برهاند. نفس حجاب حق است، هر كه به هواي نفس رود، خداي را برهاند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        1

صفحه    76

 

195.                 شرك در عبادت.

 

عنوان     شرك در عبادت.

متن        در عبادت خداوند شرك نبايد آوردن و شرك ناآوردن آن باشد كه پيش از آوردن، همه از او بيند و وقت آوردن، همه او را آرد و خويشتن از ميانه بيرون آرد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1715

 

 

196.                 شرط معرفت.

 

عنوان     شرط معرفت.

متن        شرط معرفت آن است كه همه از تو محو گردد؛ آنگاه كه مريد بنگرد نگريستني كه به آن نگريستن بر هيچ چيز مطلع نگردد. مقام ارادت بدايت است و مقام معرفت، نهايت؛ تا در حد طلب است او را، مريد خوانند؛ چون به مطلوب رسيد، او را عارف خواند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1685

 

197.                 عارف ترين شخص به خدا.

 

عنوان     عارف ترين شخص به خدا.

متن        عارف‏ترين كسي به خدا آن باشد كه او در خدا متحيرتر باشد؛ چون بنده بنگرد، هر چند كه خواهد تا حق خداي به جاي آرد نتواند آوردن. در گزاردن حق، متحير گردد و چندانكه خدمت پيش آرد، خويشتن عاجزتر بيند. حيرت زيادت گردد؛ پس به منّت‏هاي خداوند نظاره كند، منّت‏ها را شمار نبيند. متحير فرو ماند و منتي كه از دانستن متحير گردد، از گزارد شكر او متحيرتر گردد؛ پس به طلب كردن معرفت صفات و ذات باز گردد، نه وجود ذات را نهايت يابد نه كمال صفات را. در معرفت متحير گردد و هر چند كه جويد، جستن را نهايت آيد و مطلوب را نهايت نيايد. حيرت زيادت گردد. از اين معني گفت: هر كه متحيّرتر، عارف تر.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1678 – 79

 

 

198.                 نشانه درستي توحيد بنده

 

عنوان     نشانه درستي توحيد بنده

متن        درستي توحيد بنده آن باشد كه او را از حق جز حق به كار نيايد و از حق جز حق نخواهد و اگر جز حق بر او عرضه كنند، نپذيرد از بيم آنكه چون جز حق قبول كند، حق را بگذارد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1673

 

 

199.                 ره‌‌آورد پايبندي به حقّ

 

عنوان     ره‌‌آورد پايبندي به حقّ

متن        هر كه غير حق نصيب گيرد، حق را بگذاشت و هر كه حق را گذاشت، او را هيچ نصيب نيست و هر كه همۀ نصيب‏ها بگذارد، حق نصيب او آيد و هر كه را حق نصيب آمد، همۀ نصيب‏ها او را باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1672

 

200.                 دل حريم حق

 

عنوان     دل حريم حق

متن        آن دل كه در او توحيد باشد، حريم حق است و حق در حريم خود كس را جاي ندهد و هر دل كه جز حق در او راه يابد، آن دل حريم حق نيست تا در مثل چنين گفته‏اند: مرغزاري كه در آن مرغزار شيري وطن گيرد، هيچ نخجيري(1) را در آن مرغزار راه ندهد؛ پس محال باشد كه حق، دلي را كه وطن خود سازد، پس غير خود را در آن دل راه دهد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1669

 

201.                 موحد واقعي.

 

عنوان     موحد واقعي.

متن        موحد(1) آن است كه خدا تعالي جدايي افكنده باشد، ميان او و ميان هر دو سراي؛ يعني دنيا وعقبي و معني اين آن باشد كه چون او توحيد يافت نيز در آن مرادي ديگر نمانده نه در دنيا و نه در عقبي؛ از بهر آنكه دنيا و عقبي غير حق‏اند و اشتغال(2) به غير حق از فراغ حق افتد و چون خدا را يافت در او مراد غير خدا نماند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1669

 

202.                 شرايط توحيد.

 

عنوان     شرايط توحيد.

متن        شرط توحيد سه چيز نهاد: از همگي خويش بيرون آمدن و از همگي خويش بيرون آمدن، آن باشد كه خويشتن را هيچ صفت و فعل نبيني. جنبيدن به تحريك او بيني و سكون به تسكين(1) او بيني، چنانكه چون از همگي خويش خارج گشتي، وجود به ايجاد او بيني و بقا با بقاي او بيني. شرط ديگر آن است، نگويي كه چون به من هيچ چيز نيست، مرا چيزي نبايد كردن؛ لكن جان بذل(2) كني در گزاردن حق او و به تمامي حق به جاي آري و آنگاه چنان داني كه هيچ حق به جاي نياورده‏اي. سه ديگر آنكه چيزي به تو باز نگردد كه تو را از او ببرّاند؛ معني اين سخن آن است كه اگر جز او را دوست داري از محبّت او بريده گشتي و اگر جز به او طمع داري، از رجاي(3) او بريده گشتي واگر بر غير او اعتماد كني، از توكل كردن بر او بريده گشتي واگر جز او را خواهي، از او روي بگرداني. اينك بريدن از او چنين باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1668

 

203.                 توحيد از خويش بيرون آمدن

 

عنوان     توحيد از خويش بيرون آمدن

متن        توحيد آن است كه از همگي خويش بيرون آيي به شرط آنكه هر چه بر تو است به تمامي به جاي آري و چيزي به تو باز نگردد كه تو را از او ببرّاند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1667

 

 

204.                 معني متوحد بودن.

 

عنوان     معني متوحد بودن.

متن        معني متوحّد(1) بودن آن است كه خويشتن نبيني كه اگر در توحيد خويشتن بيني، حق دو ديده باشي و دو ديدن توحيد نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

صفحه    1666

 

205.                 تفسير توحيد

 

عنوان     تفسير توحيد

متن        توحيد، فرد گردانيدن تو است در توحيد و آن چنان باشد كه حق را به تو ننمايد و معني اين سخن آن است كه توحيد از واحد گرفته‏اند؛ پس تفسير توحيد، يكي گفتن و يكي دانستن باشد و يكي دانستن آن باشد كه جز او را نبيني كه اگر جز او را ببيني، توحيد نباشد؛ پس بايد كه در توحيد فرد باشي به آن معني كه جز او را نبيني و متوحّد(1) باشي؛ يعني يگانه او را باشي و جز او را نباشي.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

صفحه    1666

 

206.                 چيستي توحيد

 

عنوان     چيستي توحيد

متن        توحيد آن است كه هر چه در زبان گنجد يا بيان به او اشارت كند، از بزرگداشت حق يا مجرّد گشتن از دون حق يا مفرد گشتن به حق همه معلول است و حقيقت وراي آن است و معني اين سخن آن است كه آنچه بنده بر زبان گذراند، عبارت است و آنچه بيان به او اشارت كند، وصف است و عبارت صفت معبّر(1) است و وصف صفتِ واصف و محال باشد كه صفت مخلوقان حق باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

صفحه    1665

 

 

207.                 فروتني ره‌‌آورد سازنده و داننده دانستني خداوند

 

عنوان     فروتني ره‌‌آورد سازنده و داننده دانستني خداوند

متن        هر كه بداند كه خدا سازنده و دانندۀ كار او است، تذلّل آورد؛ يعني نرم گردد در حكم‏ها و قضاهاي او، يعني چون بداند كه ذرّه‏اي در هر دو كون(1) ساكن نگردد يا متحرك نگردد بي‏حكم و قضاي او، گردن بنهد حكم وقضا را و به يافته راضي باشد و نايافته را طلب نكند كه اگر جز اين بكند، ساخط(2) حكم او گردد و هر كه حكم حق را ساخط باشد، بيم زوال(3) ايمان باشد تا چون بداند ك خدا صلاح او بهتر از او بداند. اگر صلاح ايمان جز اين بودي، آن كردي؛ پس تهمت از دل او بيرون رود و حكم او را تسليم آرد و قضاي او را منقاد(4) گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

صفحه    1658

 

208.                 آرامش ره‌‌آورد شناخت قدرت خداوند

 

عنوان     آرامش ره‌‌آورد شناخت قدرت خداوند

متن        هر كه قدرت خدا بر خويشتن بشناسد و كفايت خدا ببيند در حق خويشتن، آرام گيرد. به هيچ بيم و به هيچ حاجت نجنبد و اضطراب نكند؛ يعني چون بداند كه هر جا باشد، قدرت حق به او رسد، خدا از گرفتن اوعاجز نيايد. از آنجا كه هست نجنبد و نيز چون داند كه چون او با من بدي كند، كس از من باز نتواند داشتن، هم بر جاي بماند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1657

 

209.                 حق و حقيقت.

 

عنوان     حق و حقيقت.

متن        حق آن است كه هر چه بنده را فرمود، به جاي آوردن آن حق است و لكن قضاي ازلي بر آن كرد بنده گماشتن و كرد او را ويران كردن، حقيقت است؛ چنانكه طاعت ابليس، طاعت بود و طاعت، حق است؛ لكن شقاوت(1) ازلي بر او غالب(2) گشت و همه ويران گشت، اين حقيقت است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1648

 

 

210.                 چيستي حقّ و حقيقت

 

عنوان     چيستي حقّ و حقيقت

متن        حق آن است كه خلق را بر مقدار طاقت ايشان تكليف كرد و حقيقت آن است كه اگر افزودن از اين تكليف كردي، او را رسيدي، لكن نكرد و اين حقيقت است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1648

 

 

211.                 حقيقت معرفت حقيقت

 

عنوان     حقيقت معرفت حقيقت

متن        معرفت حقيقت آن است كه بداني او آن كند كه مرادِ او است و خلق زير مراد اويند و او زير مراد كس در نيايد و خلق را زير مراد حق بودن، حق است و حق را تحت مراد خلق نابودن حقيقت است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1648

 

212.                 حقيقت معرفت حق

 

عنوان     حقيقت معرفت حق

متن        معرفت حق آن است كه بداني كه مرا چنان بايد بودن كه مراد او است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1646

 

213.                 معناي معرفت حقيقت.

 

عنوان     معناي معرفت حقيقت.

متن        معرفت حقيقت آن باشد كه عارف را راه نباشد به او از امتناع(1) صمديت و تحقق ربوبيت و معني امتناع صمديت آن باشد كه گفته اند: صمد آن باشد كه كس را به او راه نباشد جز هستي و تحقق. ربوبيت آن باشد كه او را راه باشد و كس را بر او راه نباشد؛ به معني سلطنت و قدرت و قهر و غلبه.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1645

 

214.                 معناي معرفت حق.

 

عنوان     معناي معرفت حق.

متن        معرفت حق، اثبات كردن يگانگي خداوند است عزّ اسمه(1)، بر آنچه ظاهر كرد از صفات خود؛ يعني چون در افعال او نگرد، داند كه اين را فاعلي است كه فعل بي‏فاعل روا نباشد و نيز داند كه فاعل قادر است كه از عاجز فعل روا نباشد و نيز بداند كه حي است كه از ميت و جماد(2) فعل روا نباشد و چون بيند كه افعال او محكم و متقن(3) است، بداند كه فاعل عالم است كه از حاصل فعل محكم و متقن نيايد. اين اثبات كردن به اين وجه نه ما ياد كرديم، معرفت حق است كه هر كه من را به اين صفت بشناسد، معرفت حق شناخته بود؛ از بهر آنكه حق راست است و صواب(4).

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1645

 

 

215.                 برد و مقام و مرتبه بودن عارفان

 

عنوان     برد و مقام و مرتبه بودن عارفان

متن        معرفت دو است: معرفت حق است و معرفت حقيقت و مراد از اين سخن آن نيست كه معرفت دو باشد؛ از بهر آنكه معروف دو بايد تا معرفت دو باشد، چنانكه موحد(1) دو بايد تا توحيد دو باشد. لكن معني اين سخن آن باشد كه عارفان در معرفت بر دو مقامند يا بر دو مرتبه و يك گروه را معرفت حق است و يك گروه را معرفت حقيقت، يا معنايش آن است كه معرفت را دو صفت است: يكي صفت حق و يكي صفت حقيقت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1645

 

216.                 رابطه ايمان و معرفت و محبت به خدا

 

عنوان     رابطه ايمان و معرفت و محبت به خدا

متن        روا نباشد كه هيچ كس را به خدا ايمان درست باشد تا به خدا عارف نباشد و هر كه عارف باشد، لامحاله محب باشد و چون محب باشد و دوست با وي نباشد، از وجد چاره نباشد؛ پس هر كه در خويشتن وجد نبيند، او را محبّت نيست و چون محبت نيست، معرفت نيست و چون معرفت نيست، ايمان نيست و اين از بهر آن گفتم كه وجد از رقّت(1) قلب خيزد و حق‏تعالي دل كافران را به قسوت(2) صفت كرده است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        4

صفحه    1451

 

217.                 توكل نشانه ايمان كامل

 

عنوان     توكل نشانه ايمان كامل

متن        هر كه را ايمان درست است، به توكل مأمور(1) است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1297

 

 

218.                 حقيقت صدق ايمان.

 

عنوان     حقيقت صدق ايمان.

متن        حقيقت صدق ايمان آن است كه به هر چيزي كه حق‏تعالي گفت، تصديق آري و چون دل به ايمان منور باشد، تصديق آرد به فناي دنيا و بداند كه مبغوضه(1) و مذمومۀ(2) حق است و بداند كه حق فرموده است دنيا را به جاي گذاشتن و از بهر حكم فناي او دل در او نبندد وچون بدانست كه مبغوضۀ دوست است، او را دشمن دارد و از بهر تعظيم امر دوست از او برگردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1059

 

 

219.                 نقش مشاهدت باطن در ايمان انسان

 

عنوان     نقش مشاهدت باطن در ايمان انسان

متن        اصل ايمان، مشاهدت باطن است؛ هر چند مشاهدت ضعيف‏تر، ايمان ضعيف‏تر و هر چند مشاهدت قوي‏تر، ايمان قوي‏تر و به آن مقدار كه بنده را در باطن مشاهدت خلق زيادت گردد، اشتغال او به حق نقصان گيرد تا نقصان(1) او به حدّي رسد كه به يكبارگي از حق محجوب(2) گردد كه نهايت نقصان فنا است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1046

 

220.                 فراغ از غير راه اقبال به حقّ و عمل صالح

 

عنوان     فراغ از غير راه اقبال به حقّ و عمل صالح

متن        هر كه را فراغ از غير حق زيادت گردد، اقبال(1) او به حق زيادت مي‏گردد و به مقدار اقبال او به حق، عمل او را مقدار زيادت مي‏گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1041

 

 

221.                 رابطه دل و جوارح در اطاعت خداوند

 

عنوان     رابطه دل و جوارح در اطاعت خداوند

متن        هر چند دل به خدا نگران‏تر، جوارح به دل نگران‏تر و هر چد دل از خداوند تعالي گريزان باشد، جوارح از طاعت گريزان‏تر باشند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1031

 

 

222.                 چيستي اصل ايمان

 

عنوان     چيستي اصل ايمان

متن        گفتند: اصل ايمان اقرار زبان است با تصديق قلب و فرع او كار بستن فرايض است و معني اين سخن، آن است كه اركان مسخّر(1) قلبند و قلب مسخّر حق است. هم بر آن مقدار كه قلب را مشاهدت باشد، جوارح را انقياد(2) باشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    1031                

 

 

223.                 مفهوم ايمان و توصيف مراتب آن

 

عنوان     مفهوم ايمان و توصيف مراتب آن

متن        مراد از ايمان، خويشتن سپردن است و چون دل را از غير او مسلم كند و به وي سپارد، ايمان قلب حاصل آمد و آن نبود مگر تصديق و چون زبان را از غير او مسلم كند و به او سپارد، ايمان زبان نيز حاصل آيد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    1030

 

 

224.                 عُجب در عبادت نشانه نفس‌پرستي

 

 

عنوان     عُجب در عبادت نشانه نفس‌پرستي

متن        هر كه مر كسي را عابد است؛ علامت صحّت عبادت وي اندر عبادت، معبود ديدن است و علامت صحّت معبود ديدن، غير معبود ناديدن است. پس هر كه عُجب(1) آرد اندر عبادت، نفس ديد نه حق. خداي پرست نيست، نفس‏پرست است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    1007

 

225.                 درد فراق خالق.

 

عنوان     درد فراق خالق.

متن        هرچه گريندگان همه عالم بگريستند، جمله كني با زاري يعقوب برابر نيايد كه بر فراق يوسف گريست. درد فراق مخلوقي چنين است، درد فراق خالق چگونه است؟!

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    953

 

226.                 توصيف تقابل رابطه بنده و حق

 

عنوان     توصيف تقابل رابطه بنده و حق

متن        بنده مريد باشد و دوست مراد. از بنده آن خواهند كه مراد خداوند است و با دوست آن كنند كه مراد دوست است. مقام بندگي ذلّ است و مقام دوستي مقام عزّ است. بنده جز دليل نباشد و دوست جز عزيز نباشد و هرگز ذليل برابر عزيز نباشد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    866

 

227.                 راه اعراض از غير حقّ

 

عنوان     راه اعراض از غير حقّ

متن        هر چند معرفت به حق عزّ و جلّ درست‏تر گردد، عارف اندر معرفت مغلوب‏تر گردد و از غير حق فاني‏تر و غايب‏تر گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    834

 

 

228.                 حقيقت معرفت و اثر حيرت در معرفت

 

عنوان     حقيقت معرفت و اثر حيرت در معرفت

متن        حقيقت معرفت، دهشت(1) است و حيرت. هر چند معرفت بر زيادت گردد، عارف اندر معرفت متحيّر(2) گردد و چون متحير گردد، از معرفت عاجز گردد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    834

 

229.                 كفر بودن جهل به خداوند

 

عنوان     كفر بودن جهل به خداوند

متن        پس چون خلق از معرفت وي عاجز باشند، عارف نباشند و چون به خداي عزّ و جلّ عارف نباشند، جاهل باشند و جهل به خداي، كفر است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    831

 

 

230.                 ره‌‌آورد معرفت بر سالك راه حق

 

عنوان     ره‌‌آورد معرفت بر سالك راه حق

متن        معرفت آن است كه همۀ قدرها به نزديك وي خوار گردد مگر قدر خداي تعالي، يعني چو خداي تعالي را بيابد از فوات(1) هيچ چيز باك ندارد. از جز آنكه آن چيزها را اندر جنب قدر خداي عزّ و جلّ هيچ قدر نماند و اگر از خداي تعالي بازماند با هيچ چيز نيارامد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    820

 

 

231.                 كيستي عارف و عام بودن اسم ايمان

 

عنوان     كيستي عارف و عام بودن اسم ايمان

متن        اسم ايمان اسمي است عام بر همۀ مؤمنان واقع است : عالم و جاهل، مطيع و عاصي. ولكن عارف نگويند مگر آن كسي را كه وي را زيادت مقامي باشد اندر قرب با خداوند عزّ و جلّ بر مقدار زيادت مجاهدات.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    806

 

232.                 توحيد و غير توحيد

 

عنوان     توحيد و غير توحيد

متن        بكي ديدن توحيد است و دو ديدن توحيد نيست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    776

 

233.                 چگونگي يافتن حق

 

عنوان     چگونگي يافتن حق

متن        هر كه ورا(1) بيافت نه بدان يافت كه طلب كردش، چه بدان يافت كه حق ورا طلب كرد. همواره موجود، معدوم(2) را طلب كند نه معدوم، موجود را. باقي فاني را طلب كند نه فاني باقي را. حاضر، غايب را طلب كند نه غايب حاضر را. موجود، حق است و معدوم، خلق. باقي، حق است و فاني، خلق.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    771

 

 

234.                 نشانه رسيدن به حقّ

 

عنوان     نشانه رسيدن به حقّ

متن        هر كسي كه به چيزي غيرحق نظر همي كند، دليل آن است كه حق را عزّ و جلّ نديده است؛ پس هر كه رسيد يا ديد، برنگشت و هر كه برگشت، خود نرسيده و ديده است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    767

 

 

235.                 عدم امكان جمع رضاي دنيا و عقبي

 

عنوان     عدم امكان جمع رضاي دنيا و عقبي

متن        چون رضاي دنيا با عقبي گرد نيايد، از يكي بريدن بايد تا به ديگر برسد و هر دو مخلوق و رضاي ضرّتين(1) به يك‏جاي گرد نيايد و هر دو محل شهوت نفس؛ محال باشد كه خلق و حق هر دو به يك‏جاي گرد آيند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    741

 

 

236.                 انتظار توحيد خالص از انسان

 

عنوان     انتظار توحيد خالص از انسان

متن        [خداي عزّ و جلّ] گفت: همچنان كه مر تو را غذاي خالص دادم، از تو توحيد و خدمت خالص خواهم.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    741

 

 

237.                 ضرورت پاك بودن توحيد از عجب و شرك

 

عنوان     ضرورت پاك بودن توحيد از عجب و شرك

متن        بر توحيد نيز نشان نفس و خلق نبايد كه نظارۀ نفس، عُجب(1) است و نظارۀ خلق، ريا و هر دو شرك است و توحيد بي‏شرك بايد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    740

 

238.                 معاني توحيد خالص و ضرورت خالص بودن توحيد

 

عنوان     معاني توحيد خالص و ضرورت خالص بودن توحيد

متن        [خداي عزّ و جل گفت:] شيري كه غذاي نفس تو كردم، خالص كردم؛ توحيدي كه آن از سر تو آيد كه مرا است، جز خالص كي پسندم؟ و اين را بر فرث(1) و دم(2) براندم و از هر دو نگاه داشتم تا بر وي اثر نبود و اگر از اين دو يكي بر وي ظاهر گشتي، پليد گشتي و غذاي نفس تو را نشايستي. توحيد تو نيز بايد كه بر دنيا و عقبي بگذرد و از هر دو اثر نگيرد و اگر اثري از دنيا و عقبي بر توحيد بياميزد، مرا نشايد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    740

 

 

239.                 معني شرك خفي

 

 

عنوان     معني شرك خفي

متن        شرك [خفي] بت‏پرستيدن نيست؛ از بهر آنكه بت‏پرستيدن ظاهر است و پنهان نيست و لكن اين شرك از غير خداي ترسيدن است يا به غير وي اميد داشتن يا از غير وي منفعت ديدن است يا از غير وي مضرّت(1) ديدن است يا بر غير وي اعتماد كردن است يا با جز وي انس گرفتن است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    731

 

 

240.                 لزوم رعايت ادب در برابر خداوند

 

 

عنوان     لزوم رعايت ادب در برابر خداوند

متن        پس كسي كه او را با حق‏تعالي صحبت بايد و طمع قرب حق دارد، حال باشد كه بي‏ادبي كند يا بي‏ادبي انديشد.. عزيزان را به بي‏ادبي نتوان يافتن و مر اين را اصلي است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    667

 

 

241.                 در توصيف مُوَحِّد و غير موحّد

 

عنوان     در توصيف مُوَحِّد و غير موحّد

متن        بنده را از توحيد بُدّ(1) نيست. هر كه اندر عمر خويش گفت: «من»، موحد نيست از بهر آنكه توحيد يكي دانستن بود؛ چون گفتي تو و من دو است، توحيد كو؟

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        3

صفحه    653

 

 

242.                 ضرورت اعتقاد به توحيد و معني آن

 

عنوان     ضرورت اعتقاد به توحيد و معني آن

متن        بنده را از توحيد بُدّ(1) نيست. هر كه اندر عمر خويش گفت: «من»، موحد نيست از بهر آنكه توحيد يكي دانستن بود؛ چون گفتي تو و من دو است، توحيد كو؟

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        دوم

صفحه    653

 

243.                 فاعل ما يشاء بودن خدا.

 

عنوان     فاعل ما يشاء بودن خدا.

متن        اجماع است مر اهل معرفت را كه خداي جل جلاله آن كند با بندگان خويش كه خواهد و حكم چنان راند كه او را بايد؛ هر چند [اندرآن] بهتري بود ايشان را يا نبود.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    471

 

244.                 معاني جواد و جواد بودن خداوند

 

عنوان     معاني جواد و جواد بودن خداوند

متن        گفته‏اند كه جواد آن بود كه بي‏خدمت عطا دهد و نيز گفته‏اند: جواد آن بود كه عطا دهد و منت ننهد و نيز گفته‏اند: جواد آن بود كز بخشيدن فرو نماند و اين همه صفات خدا است جلّ و علا و در غير اين صفات نيايد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    259

 

245.                 معناي جواد بودن خداوند

 

عنوان     معناي جواد بودن خداوند

متن        معني جواد، كريم باشد، لكن اشارتي دارد به معني‏اي كه آن معني جز خدا را نيايد و آن، آن است كه جواد، بي‏شمار بخش بود؛ عطا بي‏شمار بخشد و اين صفت خدا است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    259

 

246.                 معني عزيز بودن خداوند

 

عنوان     معني عزيز بودن خداوند

متن        بزرگان چنين گفته‏اند كه حق‏تعالي عزيز بدان معني است كه هر كه او را بگذاشت، بدل او نيابد و هر چيز كه او را بدل است، آن چيز عزيز نيست.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    258

 

 

247.                 عزيز به خود بودن خداوند.

 

عنوان     عزيز به خود بودن خداوند.

متن        گفته‏اند كه عزيز به حقيقت آن بود كه به خود عزيز بود نه به چيزي و خدا به خود عزيز است نه به چيزي دگر و ديگران عزيزان به چيزي عزيز باشند كه اگر آن چيز را زوال آيد، ذليل گردند و خدا عزيزي است كه هرگز ذليل نگردد و عزّ او را زوال نيابد.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    258

 

248.                 معني عزيز.

 

عنوان     معني عزيز.

متن        گفته‏اند: معني عزيز آن بود كه چون او ديگري نيابند و چون خداوند را مثل نيست، درست شد كه او عزيز است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    258

 

 

249.                 سفارش به بنده حق بودن و روي‌ گرداني از بنده غير حق شدن

 

عنوان     سفارش به بنده حق بودن و روي‌ گرداني از بنده غير حق شدن

متن        دون همّت كسي باشد كه بندۀ همچون خودي باشد. اين است معني قول خداي تعالي:خَلَقَ لَكمْ ما فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَميعاً مِنْهُ؛ هر چه در آسمان و زمين است، از بهر شما آفريده‏ام و آنچه تو را آفريده‏ام، مِلك(1) تو باشد و تو را از بهر خود آفريده‏ام... بندۀ آن كسي باش كه مالك توست نه بندۀ آن كسي كه مِلك تو است كه بندۀ ملك خويش بودن محال است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    136

 

 

250.                 راه هم‌نشين حق شدن

 

عنوان     راه هم‌نشين حق شدن

متن        هر كه را صحبت حق‏تعالي بايد، دو چيز را دل ببايد نهادن: بلاي حق را و جفاي خلق را و اگر طاقت ندارد، گرد در حق سبحانه و تعالي نبايد گشت.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    87

 

251.                 روي گرداني از هر دو عالم راه توجّه به حق تعالي

 

عنوان     روي گرداني از هر دو عالم راه توجّه به حق تعالي

متن        بنده يا از همه كون (هر دو عالم) غافل بايد تا به حق‏تعالي نظر تواند كردن يا از حق‏تعالي غافل بايد تا به غير او نظر تواند كردن.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    80

 

252.                 راه عزيز شدن انسان

 

عنوان     راه عزيز شدن انسان

متن        كسي كه خداي تعالي را بيابد، فوات(1) همه خلق وي را زيان ندارد و گر خداي را نيابد، وجود همه خلق، وي را سود ندارد. اگر هر دو جهان وي را بود، بي‏خداي عزيز نيست، و گر خدا وي را بود بي‏هر دو جهان، عزيز است.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    35

 

 

253.                 عزيز بودن حضرت حق.

 

عنوان     عزيز بودن حضرت حق.

متن        عزيز است به بزرگواري خويش و به جباري خويش از اندر يافتن گماني‏ها... به خود عزيز است نه به غير، زيرا كه همه عزيزان به چيزي عزيزند، كه چون آن چيز از ايشان به زوال آيد، ذليل گردند و خداي سبحانه و تعالي عزيزي است به خود نه به كسي ديگر، عزيزي وي را زوال نيايد. همه عزيزان به وي عزيزند. هر كه را بنوازد، عزيز گردد و هر كه را براند، خوار گردد. هر كه را وي عزيز كرد، كس وي را خوار نتواند كرد و هركه را خوار كرد، كسي وي را عزيز نتواند كرد؛ چنانكه گفت:« َتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ».

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    35

 

254.                 معني محتجب بودن خداوند

 

عنوان     معني محتجب بودن خداوند

متن        سپاس مر آن خداي را كه محتجب(1) است به بزرگواري خويش از اندر يافتن چشم‏ها و محتجب و محجوب(2) هر دو آن باشد كه مر او را نبينند، و لكن مر خداي تعالي را محتجب شايد گفتن و محجوب نشايد گفتن؛ از بهر آنكه محجوب آن باشد كه حجاب ديدار وي را از كس‏ها باز دارد و محتجب آن باشد كه خويشتن را به كسي ننمايد. پس محجوب، مقهور باشد و محتجب، قاهر. خداي سبحانه و تعالي قاهر است و مقهور نيست. وي از خلق، محجوب نيست و خلق از وي محجوبند.

منبع       شرح‌التعرف لمذهب‌التصوف

نويسنده   ابوابراهيم مستملي بخاري

مترجم/مصحح      محمد روشن

ناشر      اساطير

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1363

نوبت چاپ           اول

جلد        اول

صفحه    34

 

255.                 حكمت، غذاي خرد.

 

عنوان     حكمت، غذاي خرد.

متن        اكنون اگر خواهي كه خردمند باشي، حكمت آموز كه خرد به حكمت توان يافت. ارسطاطاليس را پرسيدند كه: قوت خرد از چيست؟ گفت: همه كس را قوت از غذا باشد و غذاي خرد حكمت است.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    263

 

256.                 بي‌نيازي ره‌‌آورد ترك طمع

 

عنوان     بي‌نيازي ره‌‌آورد ترك طمع

متن        بدان كه آدمي هر طايفه‏اي كه هست همه بندة يك خداوندند و همه فرزند آدمند، يكي كمتر از يكي از سبب نياز و طمع است، چون مرد طمع از دل بيرون كند و قناعت را پيشه كند از همه خلق بي‏نياز است. چون اين بيت كه آن مرد گويد: «چون طمع بريده گشت كار آسان شد». پس محتشم‏تر كسي آن بود كه او را در جهان به كس نياز نباشد و خوارتر و فرومايه‏تر كسي باشد كه طامع(1) و نيازمند است كه از جهت طمع و نياز مرد خويشتن را بندة چون خويشتني كند.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    261

 

257.                 سفارش به ترك حسد

 

عنوان     سفارش به ترك حسد

متن        اي پسر! اگر خواهي كه مادام دل تنگ نباشي، قانع باش وحسود مباش تا هميشه وقت تو خوش بود كه اصل غمناكي حسد است.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    261

 

 

258.                 ترك طمع ويژگي جوانمردي

 

عنوان     ترك طمع ويژگي جوانمردي

متن        بدان كه تمام‏تر جوانمردي آن است كه چيز خويش از آن خويش داني و چيز كسان از آن ديگر [ان] و طمع از چيز خلق ببري و اگر تو را چيزي باشد مردمان را بهره كني و از چيز مردمان طمع نداري و آنچه تو ننهاده باشي بر نداري. و اگر به جاي خلق نيكويي نتواني كردن باري بد خويش از ايشان باز دار كه بزرگ‏ترين مردم و جوانمردترين كسي آن است كه چنين زيد(1) كه گفتم تا هم در دنيا و هم در آخرت آسوده باشد و هر دو او را بود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    260

 

259.                 مذمت دروغ و تحسين عفو و گذشت.

 

عنوان     مذمت دروغ و تحسين عفو و گذشت.

متن        [اي پسر!] دروغ مگوي كه همه ناجوانمردي اندر دروغ گفتن است و اگر كسي اعتمادي كند بر جوانمردي تو، اگر خود عزيزتر كسي از آن تو كشته باشد و بزرگ‏تر دشمني از آن تو بود چون خويشتن را به تو تسليم كند و به عجز اقرار دهد و از همه خلق اعتماد بر جوانمردي تو كند، اگر جان تو در آن كار بخواهد رفت، بگذار تا برود و باك مدار و از بهر او به جان بكوش تا تو را جوانمردي رسد، و نگر هرگز به انتقام گذشته مشغول نباشي و بر وي خيانت نينديشي كه خيانت كردن در شرط جوانمردي نيست.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    260

 

260.                 پند و اندرز به دوستداران شيوه جوانمردي

 

عنوان     پند و اندرز به دوستداران شيوه جوانمردي

متن        اي پسر! تو جهد كن تا به هر صفت كه باشي پيش‏بين باشي و با جوانمردان قرين(1) باشي تا از جهان گزين باشي. وز هر طايفه كه هستي و باشي اگر طريق جوانمردي خواهي سپردن با حفاظ باش و سه چيز مادام بسته دار: چشم و دست و زبان، از ناديدني و ناكردني و ناگفتني و سه بر دوست و دشمن گشاده دار: درِ سراي و سرِ سفره و بندِ كيسه، بدان قدر كه تو را طاقت بود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    260

 

261.                 معناي جوانمردي.

 

عنوان     معناي جوانمردي.

متن        بدان كه جوانمردي عيّاري آن بود كه او را از آن چند گونه هنر بود: يكي آن كه دلير و مردانه و شكيبا بود به هر كاري و صادق الوعد و پاك عورت و پاك دل بود و زيان كسي به سود خويش نكند و زيان خود از دوستان روا دارد و بر اسيران دست نكشد و اسيران و بيچارگان را ياري دهد و بدِ بدكنان از نيكان باز دارد و راست شنود چنان‏كه راست گويد و داد از تن خود بدهد و بر آن سفره كه نان خورد بد نكند و نيكي را بدي مكافات نكند.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    247

 

262.                 اصول سه‌گانه جوانمردي

 

عنوان     اصول سه‌گانه جوانمردي

متن        اصل جوانمردي سه چيز است: يكي آن كه هر چه گويي بكني و ديگر آن كه خلاف راستي نگويي، سوم آن كه شكيب(1) را كار بندي، زيرا كه هر صفتي كه تعلق دارد به جوانمردي به زير آن سه چيز است.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    246

 

263.                 سفارش به تقويت نيروي انديشه

 

عنوان     سفارش به تقويت نيروي انديشه

متن        پس به حقيقت هيچ جسدي بي‏خرد و مردمي نبود، ولكن چون فيض علوي را منفذ(1) روحاني بسته بود، دعوي يابي و معني نه. پس هيچ كس نيست به دنيا كه به مردمي دعوي نكند ولكن تو اي پسر! جهد كن تا چون ديگران نباشي، دعوي بي‏معني نكني و فيض علوي را منفذ روحاني گشاده داري به تعليم و تفهيم، تا تو را معني بي‏دعوي بود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    245

 

 

264.                 نيازمندي انسان به عقل

 

عنوان     نيازمندي انسان به عقل

متن        هر كه را تن جنبان بيني از جان لابد(1) است و هر كه را جان گويا بيني از نفس لابد است و هر كه را نفس جويا بيني از عقل لابد است و اين همه در آدمي موجود است. ولكن چون ميان تن و جان بيماري حجاب شود و بند اعتدال سست شود، از جان به تن مادت تمام نرسد يعني جنبش و قوت. هر كه را ميان نفس و جان، گراني و نادرستي صورت حجاب گردد از نفس به جان مادتي تمام نرسد يعني حواس پنج‏گانه. هر كه را ميان نفس و عقل جهل و تيرگي و ناشناسي حجاب گردد مادت عقل به نفس نرسد يعني انديشه و تدبير و مردمي و راستي.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    245

 

 

265.                 شرافت عقل.

 

عنوان     شرافت عقل.

متن        هر چه اندر تن آدمي شريف‏تر چيزي است كه آن را معدن پيدا نيست و اشارت به جاي او نتوان كرد چون مردمي و دانش و كمال و شرف كه ماية اين عقل بود از فيض عقل علوي آمد در تن، پس تن به جان زنده است و جان به نفس و نفس به عقل.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    245

 

 

266.                 چگونگي ديدگاه مردم درباره خرد و راستي و مردمي بودن خودشان

 

عنوان     چگونگي ديدگاه مردم درباره خرد و راستي و مردمي بودن خودشان

متن        بدان اي پسر كه سه چيز است از صفات مردم كه هيچ آدمي نيابي كه بر خود گواهي دهد كه اين سه چيز مرا نيست، دانا و نادان بدين سه چيز همه از خداي تعالي خشنودند، اگر چه اين سه چيز خداي تعالي كم كس را داده است و هر كه را اين سه چيز بود از خاصگان خداي تعالي بود، از اين سه‏گانه: يكي خرد است و دوم راستي و سوم مردمي.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    243

 

267.                 چگونگي ديدگاه مردم درباره خرد و راستي و مردمي بودن خودشان

 

عنوان     چگونگي ديدگاه مردم درباره خرد و راستي و مردمي بودن خودشان

متن        بدان اي پسر كه سه چيز است از صفات مردم كه هيچ آدمي نيابي كه بر خود گواهي دهد كه اين سه چيز مرا نيست، دانا و نادان بدين سه چيز همه از خداي تعالي خشنودند، اگر چه اين سه چيز خداي تعالي كم كس را داده است و هر كه را اين سه چيز بود از خاصگان خداي تعالي بود، از اين سه‏گانه: يكي خرد است و دوم راستي و سوم مردمي.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    243

 

268.                 سفارش بر با دليل و برهان سخن گفتن

 

عنوان     سفارش بر با دليل و برهان سخن گفتن

متن        بيشتر آن گوي كه بر آن ماهر باشي و نيك معلوم تو گشته باشد تا در سخن دعوي بي‏حجت نه كرده باشي كه عاقبت دعوي بي‏حجت شرمساري بود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    161

 

269.                 سفارش بر عمل به علم و چگونگي سخن گفتن با مردم

 

عنوان     سفارش بر عمل به علم و چگونگي سخن گفتن با مردم

متن        علم را نيكو بدان و آنچه بدانستي به نيكوترين عبارتي به كار دار تا خجل نباشي به دعوي كردن بي‏معني. و در سخن گفتن و موعظه دادن هر چه گويي با خوف(1) و رجا(2) گوي، يكباره خلق را از رحمت خداي تعالي نوميد مكن و نيز يكباره بي‏طاعت هيچ كس را به بهشت مفرست.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    161

 

270.                 چند سفارش به عالم

 

عنوان     چند سفارش به عالم

متن        در بازار در ميان عام بسيار مگرد تا به چشم عام عزيز باشي. و از قرين(1) بد پرهيز كن و ادب كرسي نگاه دار و از تكبر و دروغ و رشوت دور باش و خلق را آن فرماي كردن كه تو كني كه تا عالم منصف باشي.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    161

 

271.                 پند و اندرز به طلاب علوم ديني.

 

عنوان     پند و اندرز به طلاب علوم ديني.

متن        اگر عالمي مفتي باشي با ديانت باش و بسيار حفظ و بسيار درس و در عبادت و نماز و روزه تجاوز مكن و دو روي مباش و پاك دين و پاك جامه باش و حاضر جواب. و هيچ مسئله را تا نينديشي به زودي جواب مده و بي‏حجتي(1) به تقليد خويش قانع مباش و به تقليد كس كار مكن و رأي خود را عالي دان و بر وجهين(2) و قولين(3) قناعت مكن. و جز بر خط معتمدان اعتماد مكن، هر كتابي را و هر جزوي را مقدم مدار.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    159

 

272.                 ميراث عالم.

 

عنوان     ميراث عالم.

متن        الفغدة(1) تو بايد كه كتاب‏ها و اجزا و قلم و قلمدان و محبره(2) و كارد قلم‏تراش و مانند اين چيزها بود و جز اين دل تو به چيزي بسته نبود و هر چه بشنوي ياد گرفتن و باز گفتن. و كم سخن و دور انديش باش و به تقليد راضي مباش كه هر طالب علمي كه از اين سيرت بود زود يگانة روزگار گردد.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    159

 

273.                 شرايط و اوصاف طلب علم

 

عنوان     شرايط و اوصاف طلب علم

متن        پس اگر چنان كه از پيشه‏ها چنين كه فرمودم طالب علم باشي پرهيزگار و قانع باش و علم دوست و دنيا دشمن و بردبار و خفيف روح و دير خواب و زودخيز و حريص به كتاب و درس و متواضع و آگاه از كار و حافظ و مكرّر كلام و متفحّص(1) سير و متجسّس(2) اسرار و عالم دوست و متقرّب(3) و با حرمت و در آموختن حريص و بي‏شرم و حق شناس استاد خود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    158

 

274.                 برتري علم دين و چيستي آن

 

عنوان     برتري علم دين و چيستي آن

متن        پس بزرگوارترين علم، علم دين است كه اصول او نردبان توحيد است و فروع او احكام شرع است و مخرقة(1) او نفع دنيا. پس اي پسر! تو نيز تا بتواني گرد علم دين گرد تا دين و دنيا به دست آري، اما اگر اين توفيق به دست آري، نخست اصول دين راست كن آنگه فروع، كه فروع بي‏اصول تقليد بود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    158

 

275.                 ارزشمندي علم آخرتي

 

عنوان     ارزشمندي علم آخرتي

متن        بدان اي پسر كه از هيچ علم بر نتواني خورد الاّ از علم آخرتي.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    158

 

276.                 راه برخورد با مردم

 

عنوان     راه برخورد با مردم

متن        هميشه در هر كاري كه باشي از طريق مردمي باز مگرد، و به وقت خشم بر خويشتن واجب كن خشم فرو خوردن، و با دوست و دشمن گفتار آهسته دار و با آهستگي چرب گوي باش كه چرب گويي دوم جاوديي است. و هر چه بگويي از نيك و بد جواب چشم دار، و هر چه نه خواهي كه بشنوي، مردمان را مشنوان، و هر چه از پيش مردم نتواني گفت از پس مردم مگوي. و بر خيره(1) مردمان را تهديد مكن و لاف مزن بر كار ناكرده، مگوي كه: چنين كنم، بلكه بگو كه: چون كردم.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    149

 

277.                 رعايت اعتدال در دوستي و دشمني.

 

عنوان     رعايت اعتدال در دوستي و دشمني.

متن        هر كسي را كه به دست بيندازي به پاي همي گير، از آن كه رسن(1) اگر به حد و اندازه تابي در يكديگر همي پيوندد و چون بسيار تابي و از حد بيرون بري از هم بگسلد، پس اندازة همة كارها نگاه دار، خواه در دوستي خواه در دشمني كه اعتدال جزوي است از عقل كلي.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    148

 

278.                 وصيت ذوالقرنين در مورد مرگ به مادر

 

عنوان     وصيت ذوالقرنين در مورد مرگ به مادر

متن        ذوالقرنين چون گرد عالم برگشت و همة جهان را مسخّر(1) خويش گردانيد، بازگشت و قصد خانة خويش كرد. چون به دامغان رسيد فرمان يافت(2)، در وصيت گفت: مرا در تابوتي نهيد و تابوت را سوراخ كنيد و دست من از آن سوراخ بيرون كنيد كف(3) گشاده، و همچنان همي بريد تا مردمان همي بينند كه اگر چه همة جهان بستديم، دست تهي همي رويم. دگر گفت: مادر مرا بگوييد كه اگر خواهي كه روان من از تو شادمانه باشد، غم من با كسي خور كه او را عزيزي نمرده باشد يا با كسي كه او نخواهد مرد.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    148

 

279.                 امتحان دوستي دوستان.

 

عنوان     امتحان دوستي دوستان.

متن        دوست را به فراخي و تنگي آزماي، به فراخي حرمت و به تنگي سود و زيان و دوستي كه دشمن تو را دشمن ندارد وي را جز آشناي خويش مخوان، چه آن كس آشنا بود نه دوست. و با دوستان در وقت گله همچنان باش كه در وقت خشنودي و بر جمله دوست آن را دان كه تو را دوست دارد.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    142

 

280.                 ميانه روي در دوستي.

 

عنوان     ميانه روي در دوستي.

متن        با مردمان دوستي ميانه دار، بر دوستان به اميد دل مبند كه من دوستان بسيار دارم، دوست خاصة خويش خود باش و از پيش و پس خويشتن خود نگر و بر اعتماد دوستان از خويشتن غافل مباش چه اگر هزار دوست باشد تو را از تو دوست‏تر تو را كس نبود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    142

 

281.                 حكايت سقراط با شاگردان

 

عنوان     حكايت سقراط با شاگردان

متن        سقراط را شنيدم كه همي بردند تا بكشندش كه وي را الحاح(1) كردند كه: بت پرست شو، وي گفت: معاذ الله كه من صنع(2) صانع(3) خويش را پرستم، ببردندش تا بكشند. قومي شاگردان با وي همي رفتند و زاري همي كردند چنان كه رسم باشد. پس وي را پرسيدند كه: اي حكيم! اكنون دل خويش به كشتن نهادي، بگوي تا تو را كجا دفن كنيم؟ سقراط تبسّم كرد و گفت: اگر چنان باشد كه مرا باز يابيد، هر كجا كه شما را بايد دفن كنيد، يعني كه آن نه [من] باشم چه قالب من باشد.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    141

 

282.                 راه‌هاي شناخت دوست واقعي

 

عنوان     راه‌هاي شناخت دوست واقعي

متن        بدان كه مردم را به دو چيز بتوان دانست كه دوستي را شايد يا نه: يكي آن كه دوست او را تنگدستي رسد چيز خويش از او دريغ ندارد به حسب طاقت خويش و به وقت تنگي از وي برنگردد تا آن وقت كه با دوستي وي از اين جهان بيرون شود او فرزندان آن دوست را و خويشاوندان و دوستان آن دوست را طلب كند و به جاي ايشان نيكي كند. و هر وقت به زيارت تربت آن دوست رود و حسرتي بخورد هر چند آن نه تربت آن دوست او بود.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    141

 

283.                 رعايت حق ديگران.

 

عنوان     رعايت حق ديگران.

متن        حق مردمان و دوستان به نزديك خويش ضايع مكن تا سزاوار ملامت نگردي كه گفته‏اند: دو گروه مردم سزاوار ملامت(1) باشند: يكي ضايع‏كنندة حق دوستان و ديگر ناشناسندة كردار نيكو.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    141

 

284.                 نكوهش دوستي با بي خردان.

 

عنوان     نكوهش دوستي با بي خردان.

متن        با بي‏خردان هرگز دوستي مكن كه دوست بي‏خرد از دشمن به خرد(1) بتر(2) بود كه دوست بي‏خرد با دوست از بدي آن كند كه صد دشمن با خرد با دشمن نكند. و دوستي با مردم هنري و نيك عهد و نيك محضر دار تا تو نيز بدان هنرها معروف و ستوده شوي كه آن دوستان تو بدان معروف و ستوده باشند و تنهايي دوست‏تر دار از همنشين بد.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    140

 

285.                 دوستي با بدان يا نيكان.

 

عنوان     دوستي با بدان يا نيكان.

متن        بنگر ميان نيكان و بدان و با هر دو گروه دوستي كن، با نيكان به دل دوست باش و با بدان به زبان دوستي نماي تا دوستي هر دو گروه تو را حاصل گردد. و نه همه حاجتي به نيكان افتد، وقتي باشد كه به دوستي بدان حاجت آيد به ضرورت كه از دوست نيك مقصود بر نيايد.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    140

 

286.                 سفارش به هنرمندي و بازشناسي دوستان كامل و غير كامل

 

عنوان     سفارش به هنرمندي و بازشناسي دوستان كامل و غير كامل

متن        اندر جهان، بي‏عيب كس مشناس، اما تو هنرمند باش كه هنرمند كم عيب بود و دوست بي‏هنر مدار كه از دوست بي‏هنر فلاح(1) نيايد. و دوستان قدح را از جمله نديمان شمار نه از جملة دوستان كه ايشان دوستان دم و قدح(2) باشند نه دوستان غم و فرح(3).

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    140

 

287.                 بهترين برخورد با دوستان و دشمنان به روايت اسكندر

 

عنوان     بهترين برخورد با دوستان و دشمنان به روايت اسكندر

متن        اسكندر را پرسيدند كه: بدين كم مايه روزگار اين چندين ملك به چه خصلت(1) به دست آوردي؟ گفت كه: به دست آوردن دشمنان به تلطّف(2) و به جمع كردن دوستان به تعهّد(3).

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت چاپ           دوازدهم

صفحه    140

 

288.                 راه كامل‌سازي دوستي دوستان

 

عنوان     راه كامل‌سازي دوستي دوستان

متن        ديگر انديشه كن كه از مردماني كه با تو به راه دوستي روند و نيم دوست باشند، با ايشان نيكويي و سازگاري كن و به هر نيك و بد با ايشان متفق باشد تا چون از تو همه مردمي بينند، دوست يك دل شوند.

منبع       قابوسنامه

نويسنده   كيكاوس‌بن‌اسكندر،عنصر‌المعالي

مترجم/مصحح      غلامحسين يوسفي

ناشر      انتشارات‌علمي‌و‌فرهنگي

محل چاپ           تهران

سال چاپ            1382

نوبت