ISSN ۲۲۲۸-۷۳۷X

شماره صد و پنجاه و هشت    

شنبه 20 خرداد 1391 18 رجب 1433 9 ژوئن 2012  

 

 

 

کد شاپا به شماره  ISSN ‎۲‎۲‎۲‎۸‎-‎۷‎۳‎۷‎X   نماینده مشخصات کامل این پیایند و نماد جایگاه این نشریه در عرصه نشر جهانی و معرف بازشناسی هویت و رویکرد ماست.

  فهرست                 

 

 

آنچه در این شماره می خوانید :

 

 

 

مصحف هدایت

مدیریت علوی

جمله مديريتی 

حدیث مديريتی

طنز مديريتی

حکايت مديريتی

تکنیک های موفقیت

نکات مدیریتی

مقاله مدیریتی

 ●کلید هدایت

 ●دانستنیها

مباحث فرهنگی

تست خودشناسی

عبادت و بندگی

لينک های هفته

 

 

  مصحف هدایت             

در هر شماره از مجله، يک صفحه از قرآن کريم به همراه ترجمه و تفسير آن قرار می گيرد. التماس دعا.

براى شنيدن آيه مورد نظر بر روى شماره آيه كليك كنيد و برای مشاهده تفسير الميزان و نمونه بر روی آيه کليک کنيد

سوره: سورة الأنعام آيات: 165 محل نزول: مکه

 

وَلَوْ جَعَلْنَاهُ مَلَكًا لَّجَعَلْنَاهُ رَجُلاً وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِم مَّا يَلْبِسُونَ 9 وَلَقَدِ اسْتُهْزِىءَ بِرُسُلٍ مِّن قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُواْ مِنْهُم مَّا كَانُواْ بِهِ يَسْتَهْزِؤُونَ 10 قُلْ سِيرُواْ فِي الأَرْضِ ثُمَّ انظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ 11 قُل لِّمَن مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ قُل لِلّهِ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُواْ أَنفُسَهُمْ فَهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ 12 وَلَهُ مَا سَكَنَ فِي اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ 13 قُلْ أَغَيْرَ اللّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلاَ يُطْعَمُ قُلْ إِنِّيَ أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكَينَ 14 قُلْ إِنِّيَ أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ 15 مَّن يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ 16 وَإِن يَمْسَسْكَ اللّهُ بِضُرٍّ فَلاَ كَاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ وَإِن يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدُيرٌ 17 وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ 18
ترجمه فارسی مکارم

 

و اگر او را فرشته ‏اى قرارمى ‏داديم، حتما وى را بصورت انسانى درمى ‏آورديم; (باز به پندار آنان،) كار را بر آنها مشتبه مى ‏ساختيم; همان‏طور كه آنها كار را بر ديگران مشتبه مى ‏سازند! 9 (با اين حال، نگران نباش!) جمعى از پيامبران پيش از تو را استهزا كردند; اما سرانجام، آنچه را مسخره مى ‏كردند، دامانشان را مى ‏گرفت; (و عذاب الهى بر آنها فرود آمد) 10 بگو: روى زمين گردش كنيد! سپس بنگريد سرانجام تكذيب ‏كنندگان آيات الهى چه شد؟! 11 بگو: آنچه در آسمان ها و زمين است، از آن كيست؟ بگو: از آن خداست; رحمت (و بخشش) را بر خود، حتم كرده; (و به همين دليل،) بطور قطع همه شما را در روز قيامت، كه در آن شک و ترديدى نيست، گرد خواهد آورد (آرى،) فقط كسانى كه سرمايه ‏هاى وجود خويش را از دست داده و گرفتار خسران شدند، ايمان نمى ‏آورند 12 و براى اوست آنچه در شب و روز قرار دارد; و او، شنوا و داناست 13 بگو: آيا غير خدا را ولى خود انتخاب كنم؟! (خدايى) كه آفريننده آسمان ها و زمين است; اوست كه روزى مى‏ دهد، و از كسى روزى نمى ‏گيرد بگو: من مامورم كه نخستين مسلمان باشم; و (خداوند به من دستور داده كه) از مشركان نباش! 14 بگو: من (نيز) اگر نافرمانى پروردگارم كنم، از عذاب روزى بزرگ ( روز رستاخيز) مى ‏ترسم! 15 آن كس كه در آن روز، مجازات الهى به او نرسد، خداوند او را مشمول رحمت خويش ساخته; و اين همان پيروزى آشكار است 16 اگر خداوند زيانى به تو برساند، هيچ كس جز او نمى ‏تواند آن را برطرف سازد! و اگر خيرى به تو رساند، او بر همه چيز تواناست; (و از قدرت او، هرگونه نيكى ساخته است) 17 اوست كه بر بندگان خود، قاهر و مسلط است; و اوست حكيم آگاه! 18

آیات امروز را می توانید از طریق این لینک هم مطالعه کنید

 

توضیح: هر روز می خواهیم یک صفحه از قرآن را با هم بخوانیم (به همراه معنی آن).

روزی چند دقیقه وقت می گذاریم، بعد از مدتی می بینیم کل قرآن را ختم کرده ایم؛ به همین راحتی.
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: قرآن پیمان خداست بر خلق او و برای شخص مسلمان شایسته است که بر عهد خود نگاه کند و هر روز 50 آیه بخواند.
 
بیائیم فعلا حداقل با یک صفحه در روز شروع کنیم!
 
یاعلی مدد ... التماس دعا

 

 

  مدیریت علوی             

مدیریت منابع انسانی از دیدگاه امام علی (ع)

بخش اول

پدید آورنده : امیر حمزه مهرابی

 

 

مقدمه:

فرهنگ اسلام سرشار از بهترین شیوه ها و روش های پیشرفته مدیریت است. قدرت و تاثیر این مدیریت عالی بوده که در عصر پیامبر اکرم (ص) و دوران ائمه اطهار (ع) از جامعه ای فقیر و ناتوان که گرفتار جنگ های قومی و قبیله ای بر سر مسائل و مفاخر بی ارزش بودند، جامعه ای نوین و متعالی ساخت، به طوری که در مدت کوتاهی توانست بر بزرگترین امپراتوری های زمان خود پیروز گردیده، خود حکومت و تمدن عظیمی را پی ریزی نماید.

بهترین روش ها و دستورات اداره و هدایت انسان ها، در گفتار و کردار پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) گرد آمده است و هرکس بنا به بضاعت خویش از این خرمن گوهربار، خوشه ای چیده است. کتابهایی چون سیاست نامه خواجه نظام الملک، نصیحت الملوک غزالی، قابوسنامه امیر عنصرالمعالی، چهار مقاله نظامی عروضی، شاهنامه فردوسی، گلستان و بوستان سعدی و... هریک متاثر از ارشادات معصومین (ع) به روش های هدایت انسان ها و آیین اداره ملک و مملکت اشاراتی

نموده اند. عنصر المعالی در قابوسنامه می نویسد:

شغل را به سزاوار شغل ده، و کسی که نه مستحق شغل باشد وی را مفرمای، چنانکه کسی شرابداری را شاید، فراشی مفرمای و آنکه خزینه داری را شاید، حاجبی مده و.. . (1)

و سعدی علیه الرحمه می فرماید:

ندهد هوشمند روشن رای

به فرومایه کارهای خطیر

بوریاباف اگرچه بافنده است

نبرندش به کارگاه حریر

و مولوی نیز در این زمینه می فرماید:

هرکسی را بهر کاری ساختنتد

میل آن را در دلش انداختند

دست و پا بی میل جنبان کی شود؟

خار و خس بی آب و بادی کی رود؟

گویا این بزرگان کارشناسان امور مدیریتی بوده اند که وظیفه اصلی آنها نگارش شرح شغل و طراحی و برنامه ریزی نیروی انسانی بوده است.اما این نمی تواند باشد جز نتیجه تلمذشان از محضر شریف معصومین (ع)

ما نیز برآنیم تا در باب مدیریت منابع انسانی از گلستان کلام امیر المؤمنین (ع) گلی برچینیم تا رایحه دل انگیز آن راهگشای مشتاقان تعالی انسان ها وجامعه اسلامیمان باشد. در ابتدای امر کام جان را به کلام بزرگ رهبر و مدیر تاریخ، امام علی (ع)، معطر می سازیم که فرمودند:

التلطف فی الحیلة اجدی من الوسیلة (2) (ظرافت و دقت در برنامه ریزی بهتر از امکانات و وسیله است.)

در صفحات آتی کوشیده ایم از میان صدها حدیث و روایت جمع آوری شده، معدود بیانات گلچین شده ای که بیشتر به بحث ما مربوط می شود، تقدیم نماییم.

مفهوم مدیریت منابع انسانی

(مدیریت منابع انسانی) (3) اصطلاحی نسبتا جدید است که از دهه 1970م به بعد مطرح گردیده است. صاحب نظران مدیریت در بیان مسائل انسانی سازمان از واژه های مختلفی مانند، کارگزینی ، اداره امور کارکنان ، مدیریت نیروی انسانی ، روابط صنعتی ، مدیریت اداره امور کارکنان و منابع انسانی استفاده نموده اند.

از سوی صاحب نظران، برای این اصطلاح تعاریف زیادی ارئه شده است که ما به اقتضای بحث، به ارائه دو تعریف از این تعریف ها بسنده می کنیم.

دکتر اسفندیار سعادت می نویسد: مدیریت منابع انسانی را شناسایی، انتخاب، استخدام، تربیت و پرورش نیروی انسانی به منظور نیل به اهداف سازمان تعریف کرده اند و منظور از منابع انسانی یک سازمان، تمام افرادی است که در سطوح مختلف سازمان مشغول به کارند . (4)

دکتر سیدجوادین به نقل از درانا و تیچی (5) بعنوان جدیدترین تعریف از مدیریت منابع انسانی می نویسد، مدیریت اداره کارکنان و منابع انسانی عبارت است از، شناسایی اهمیت نیروی کار سازمان بعنوان یک عنصر حیاتی در کسب اهداف سازمانی و استفاده چندگانه در فعالیت ها و کارکردهای منابع انسانی به گونه ای که به طور مؤثر و منصفانه ای منافع فردی کارکنان، سازمان و جامعه را تضمین نماید . (6)

وظایف مدیریت منابع انسانی:

هر چند در تعریف اول، به نحوی به وظایف مدیریت منابع انسانی اشاره شده است ولی برای تصریح و تاکید بیشتر بطور جداگانه به آنها اشاره می کنیم. شایان ذکر است که فصل بندی این تحقیق نیز بر اساس وظایف مندرج در کتاب دکتر سعادت صورت گرفته است که عبارتند از:

1- تجزیه و تحلیل و شرح شغل

2- برنامه ریزی نیروی انسانی

4- فرایند آموزش

5- ارزشیابی عملکرد

6- حقوق و دستمزد و پاداش

7- انضباط و اصلاح رفتار کارکنان

8- بازنشستگی

تاریخچه مدیریت منابع انسانی

اداره نیروی انسانی از قدیمی ترین مباحث بشری است زیرا از آن روزی که انسان حیات یافت و در زمین به تشکیل خانواده و اجتماعات اولیه همت گمارد، اندیشه اداره افراد خانواده و یا جوامع اولیه در ذهن او مطرح بوده است. واحدهای کوچک انسان اولیه مانند خانواده، قبیله و... گرچه دارای سادگی ویژه ای بودند و پیچیدگی جوامع امروزی را نداشتند، اما به یک نفر اداره کننده که دیگران از قدرت فکری، جسمی، بیانی، سنی و رفتاری او متاثر باشند و ارشادات او را پذیرا باشند، نیازمند بوده اند.

به فرموده مرحوم علامه طباطبایی (ره) : اولین کسانی که به طور گسترده آدمیان را به اجتماع دعوت کرده و به طور مستقل به حفظ اجتماع و اداره انسان ها توجه داشتند، پیغمبران بودند . (7)

در حقیقت دعوت به اتحاد در اجتماع و برنامه ریزی اداره امور انسان ها برای اولین مرتبه از حضرت نوح (ع) که دارای کتاب و شریعت بوده شروع و آنگاه حضرت ابراهیم (ع) و پس از آن حضرت موسی (ع) و حضرت عیسی (ع) به طور دامنه دارتری عهده دار این راه شدند. اما باید گفت اسلام تنها دینی است که با صراحت و به طور همه جانبه، اداره جامعه انسانی را پایه و بنیان گذاشت و برای همه شئون اجتماع بشر برنامه ریزی کرد. شخص پیامبر اسلام (ص) علاوه بر نقش رسالت، به عنوان حاکم و مدیر و فرمانده ای توانمند توانست در کمترین مدت و با حداقل ضایعات به موفقیتهای بزرگی دست یافته و از جهت اداره انسانی، آنچنان توانا عمل نمودند که از یک جامعه نیمه وحشی، تمدنی بزرگ را بوجود آوردند و از قبایل پراکنده عرب توانستند امتی بزرگ را تشکیل دهند. با برپایی حکومت پنجساله علوی در گستره وسیعی از دنیای آن روز، الگویی عینی از حاکمیت الهی مجسم گردید.

البته در جوامع قدیم نیز رشحاتی از توجه به اداره نیروی انسانی وجود داشته است. در رم باستان مدیران امور کارکنان موظف بودند که افراد مستعد را برای گلادیاتوری جذب نمایند، آنها را به درستی انتخاب نموده و تحت آموزش قرار دهند و وظایف آنها را مشخص نمایند. حتی نوعی سیستم ارزیابی عملکرد و پاداش را پیش بینی کرده بودند که ضعیف ترین آدم یا آدم هایی فاقد تمایل، را برانگیزانند . (8)

ایرانیان باستان نیز جهت اداره انسانی به نکات عمده ای جهت رعایت روابط انسانی، رعایت عدالت در کار، آشناسازی کارکنان به وظایف و استفاده بهینه از زمان، اشاره داشته اند چنان که گزنفون می نویسد:

تاکید به استفاده از طرح جا و مکان، مطالعه زمان و حرکت توسط کورش پادشاه هخامنشی، اصولی بوده اند که او را در اداره کشور بزرگ ایران و ارتش نیرومندش یاری می داد . (9)

در زمان ساسانیان، تشکیلات اداری انسجام بیشتری داشته تا آنجا که برای اداره امور مختلف، تشکیلات و افرادی خاص به آن اختصاص داشته اند. آثار به جا مانده از مصر باستان نیز حاکی از اعمال دقیق و پیچیده اداره امور کارگران می باشد.

علی ای حال، هر چند فعالیت های امور کارکنان ریشه در دوران باستان دارد و بشر همیشه با نوعی انتخاب، گزینش، ارزشیابی، جبران خدمات و... روبرو بوده است اما در حقیقت از اواخر قرن نوردهم و اوایل قرن بیستم است که نخستین نشانه های رسمی مدیریت منابع انسانی به صورت تخصصی، در مدیریت مطرح گردید. ویژگی این برهه تاریخی، انقلاب صنعتی و هجوم کارگران به سوی کارگاه ها و کارخانه هاست. اما با مکانیزه شدن وسیع تولید، ماشین آلات و ابزار نسبت به نیروی انسانی، اهمیت بیشتری یافتند و نقش کارگران در سطح مراقبت و یا راه اندازی ماشین ها محدود شد. عدم اطمینان از داشتن شغل دائمی، مشکل بالا رفتن سن،

احساس فقدان امنیت، عدم تامین اقتصادی و ابهام در سرنوشت بازنشستگان و... همگی موجب نگرانی روز افزون کارگران گردید.

این فرایند موجب نارضایتی کارکنان و شکل گیری جنبش های کارگری شد که این ها نیز به نوبه خود کشمکش بین کارفرمایان و کارگران را به دنبال داشت. این رویدادها، مدیران را بر آن داشت تا به جستجوی شیوه های جدیدتر و کارآمدتری برای اداره امور کارکنان خود، بپردازند.

بکارگیری توصیه های مدیریت علمی تیلور (10) در کوتاه مدت به آرامش نسبی کارخانه ها و افزایش بازدهی

آنها کمک کرد ولی نگاه ماشینی به انسان و عدم توجه به جنبه های انسانی و انگیزشی کارکنان، موجبات ناخشنودی کارگران را فراهم ساخت و اتحادیه های کارگری به شکل منسجم تر و فعالتر عرض اندام کردند.

برای خنثی کردن این تلاشها، کارفرمایان توجه بیشتری به امور رفاهی کارکنان معطوف داشتند. به موازات این عطف توجه، تلاش برای افزایش بهره وری منجر به انجام تحقیقاتی در کارخانه هارثورن (11) گردید. تلاشی که به نهضت روابط انسانی معروف گشت.

التون مایو (12) از تحقیقاتش نتیجه گرفت که ایجاد روابط انسانی میان کارگران و سرپرستان و توجه به نیازهای اجتماعی و روحی کارکنان، عامل مهم و تعیین کننده در افزایش تولید و کارآیی کارکنان محسوب می شود. به دنبال ارائه دیدگاه های سیستمی و نظریه های اقتضایی نگرش سازمان ها و مدیران عالی نسبت به نیروی کار دگرگون شده و کارکنان سازمان، از تعریف کهنه و نارسای دوره پس از انقلاب صنعتی رها شده و با تعریف تازه منابع پر ارزش شناخته می شوند.

هم اکنون سازمان های صنعتی، بازرگانی و حتی خدماتی، بیش از پیش برای بالا بردن میزان بهره وری به افزایش توان تخصصی، رضایت و دلبستگی منابع انسانی خود، روی آورده اند و بهره وری را با بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی کارکنان مربوط ساخته اند.

نکته قابل توجه این است که غرب با آن همه ادعا فقط چند دهه است که رسیدگی به امور کارکنان را مورد توجه قرار داده است (آن هم نه به احترام انسانیت انسان، بلکه به هدف بهره کشی هرچه بیشتر از او) اما دین مبین اسلام بیش از چهارده قرن قبل، عالی ترین توجه و انسانی ترین عنایت را به ساحت انسان روا داشته است.

در اینجا ما به عنوان نمونه ای از تکریم انسان توسط رهبران دین اسلام به نکاتی از مدیریت منابع انسانی، از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) اشاره می کنیم و در محدود مواردی نیز از سخنان سایر معصومین (ع) بعنوان اینکه کلهم نور واحد، بهره خواهیم برد.

بخش اول: تجزیه و تحلیل و شرح شغل

ضرورت شرح شغل

قال امیرالمؤمنین (ع) : واجعل لکل انسان من خدمک عملا تاخذ به فانه احری الا یتواکلوا فی خدمتک (13)

(برای هریک از زیر دستان و کارکنان خود شغل و وظیفه ای خاص و مشخص تعیین کن، تا او را نسبت به همان کار مواخذه و بازپرسی کنی، زیرا این روش سزاوارتر است، تا اینکه کارهایت را به یکدیگر وا نگذارند.)

از این روایت بخوبی مشخص می شود که بایستی برای هر یک از نیروهای زیر دست یک کار مشخص همراه با حدود و ثغور آن تعیین کرد تا هم فرد بداند چه وظیفه ای برای وی در نظر گرفته شده است و هم مدیر بتواند نظارت خود را اعمال نماید. بدیهی است در صورت عدم واگذاری وظیفه ای خاص به فرد معین، تشویق و تنبیه میسر نخواهد شد، تمیز خادم و خائن از یکدیگر امکان پذیر نیست، مدیر نیز قادر نخواهد بود، میزان دستیابی به اهداف را پیش بینی نماید و در صورت بروز کاستی و اهمال در انجام وظیفه، هر یک از کارکنان تقصیر را به گردن دیگری می اندازد. این حالت می تواند به یک بحران اساسی در سازمان تبدیل شود چرا که کارها و وظایف معطل می ماند، متخلفین شناسایی و تنبیه نمی شوند، کارکنان فعال و موفق مورد شناسایی و تقدیر قرار نمی گیرند و پس از مدتی این کارکنان از تلاش و دلسوزی دست می کشند و در نتیجه کل سازمان با رکود و کم کاری روبرو گشته و احیانا با ورشکستگی مواجه خواهد شد.

فواید طراحی شغل

با توجه به حدیث فوق، تفکیک وظایف و واگذاری آن به فردی معین می تواند فواید زیادی به دنبال داشته باشد که نتیجه فوری و بلا واسطه آن عبارتند از:

1. تاخذ به: یعنی امکان مؤاخذه و بازپرسی و ارزیابی عملکرد شاغل را فراهم می کند بافراهم شدن این امکان، اقدامات و تبعات بعدی نیز فراهم می شود مثل تذکر و توجیه و هدایت و اصلاح معایب و...

2. احری الا یتواکلوا فی خدمتک: یعنی روشی شایسته است تا افراد انجام امور و وظایف را به همدیگر محول نکنند. احاله کارها به همدیگر و منتظر یکدیگر ماندن و انداختن مسئولیت یک کار به گردن دیگری، حداقل پیامد آن، به زمین ماندن کار و عدم اجرای فرامین و دستورات است و این حالت شایسته یک سازمان فعال و پویا و در خور یک مدیر موفق نیست.

شرایط احراز شغل

قال امام علی (ع) : واجعل لراس کل امر من امورک راسا منهم لا یقهره کبیرها ولا یتشتت علیه کثیرها (14)

(برای هر یک از مشاغل و امور خود، فردی را بگمار که کارهای سنگین و زیاد، او را درمانده نسازد و کثرت کارها او را پریشان و خسته نکند.)

از این روایت از منظر مدیریت منابع انسانی نکات بسیار مفید و حائز اهمیتی را می توان برداشت کرد.

1. واگذاری مسئولیت هر یک از مشاغل به فرد خاص

تا مسئولیت سرپرستی آن را به عهده داشته باشد و در قبال آن پاسخگو باشد. بر اساس بخشی از حدیث که

می فرماید: واجعل لراس کل امر من امورک راسا ، ضرورت تقسیم کار و سازماندهی مشاغل نیز مستفاد می گردد.

2. تناسب و همسنخی شاغل با شغل

سفارش حضرت این است که فردی باید سرپرست شود که علاوه بر دارابودن ویژگی های عمومی شرایط احراز شغل، در مقابل عظمت و کثرت کارها عاجز نشده و قادر به احاطه و تسلط بر امور باشد.

3. تفکیک صحیح شغل

برداشت دیگری نیز از این روایت می توان داشت. و آن این است مشاغل باید بگونه ای تقسیم گردد که یک فرد معمولی قادر به انجام صحیح آن باشد یعنی نه آنقدر زیاد سخت باشد که فرد از انجام آن عاجز باشد لایقهره کبیرها و نه اینکه شغل اینقدر متنوع و گسترده باشد که فرد دچار تشتت و سر در گمی بشود لا یتشتت علیه کثیرها .

روشهای تجزیه و تحلیل و طراحی شغل

از سوی محققین و متفکرین علم مدیریت بویژه مدیریت منابع انسانی، روشهای متعددی برای تجزیه و تحلیل شغل پیشنهاد شده است که غالبا روشهایی مثل: مشاهده مستقیم، مصاحبه، پرسشنامه، مصاحبه گروهی، نشست با متخصصان، ثبت وقایع، پرسشنامه و تجزیه و تحلیل سمت را پیشنهاد می کنند. ولی بسیار جالب است که بدانیم روش واقعی تر و دقیق تری از سوی پیامبر بزرگوار اسلام حضرت محمد (ص) پیشنهاد شده است که می توان آن را: (روش مشارکتی تجزیه و تحلیل شغل) نامید. به این حدیث توجه فرمایید که چگونه پیامبر اسلام (ص) برای درک و تشخیص شرایط شغل، شخصا آستین ها را بالا می زدند و با شاغل در انجام کار شرکت می کردند، حتی سفارش می کردند در حضور من نحوه و کیفیت انجام شغلتان را تغییر ندهید و بخاطر حضور من تندتر یا کندتر فعالیت نکنید تا حضرتش در جریان شیوه انجام کار بطور واقعی قرار گیرند.

عن ابی عبدالله (ع) : قال: فی کتاب رسول الله: اذا استعملتم ما ملکت ایمانکم فی شی یشق علیهم فاعملوا معهم فیه. (15) (امام صادق علیه السلام فرمود: در نوشته ای از پیامبر (ص) آمده است که ایشان فرمودند: وقتی بنده خود را به کار بستید در چیزی که شاق و سنگین است با ایشان در آن کار کنید.)

به تجربه ثابت شده است که محققین و مدیرانی که از نزدیک و به طور مستقیم در جریان انجام کار نبوده اند درک صحیح و واقعی از آن شغل ندارند و هر فرد بنا به تجربه شخصی خود، یک شغل را مهمتر و یا سخت تر می داند. اگر طراح شغل بجای بررسی غیر مستقیم، مستقیما به تجربه آن کار بپردازد در طراحی شغل بهتر می تواند واقعیات را منعکس کند.

در ادامه این حدیث امام جعفر صادق (ع) می فرماید: وقال و ان کان ابی لیامرهم فیقول کما انتم (16) (و به تحقیق پدرم به کارگران فرمان می داد و می گفت: چنان باشید که هستید.) یعنی طبق روال طبیعی به کارتان ادامه دهید و تلاش زیادتر نکنید.

فیاتی فینظر: گاهی نیز می رفت و کارشان را از نزدیک می دید. چنانکه ملاحظه شد امام جعفر صادق (ع) می فرماید: علاوه بر توصیه به کارگران مبنی بر عدم تلاش بیشتر در حضور ایشان، عنایت داشتند که از نزدیک زحمات آنان را مشاهده نمایند که در حقیقت همان روش مشاهده مستقیم است.

واگذاری هر شغل به اهلش

قال رسول الله (ص) : اذا اسدی الامر الی غیر اهله، فانتظر الساعة (17)

(هنگامی که کارها به دست غیر اهلش سپرده شود، منتظر پایان کار قیامت باش)

در خصوص واگذاری هر شغل به فرد مناسب آن شغل سفارشات زیادی در متون اسلامی مشاهده می شود و آیات قرآن نیز در این خصوص نازل شده است از جمله آیه معروف لا ینال عهدی الظالمین که چون بررسی آیات قرآنی مورد بحث ما نیست از آن می گذریم. این حدیث بخوبی نتایج واگذاری یک شغل به غیر اهلش را مجسم کرده است. در آنجا که می فرماید: (اگر چنین کاری صورت گیرد، منتظر برپایی قیامت باشید.)

این تعبیر حاکی از شدت نتایج سوء این عمل است و کنایه از بهم ریختگی امور، فشل شدن روند کار و بروز نابسامانی در امور است. اگر ما حالت طبیعت و انسانها به هنگام برپا شدن قیامت را مجسم کنیم (فرار مادر از طفل، حالت مستی پیدا کردن مردم، جابجا شدن فاصله زمین و خورشید و...) به وضعیت جامعه یا سازمانی که مشاغل آن به افراد نااهلش سپرده شود، پی خواهیم برد.

بخش دوم : برنامه ریزی نیروی انسانی

برنامه ریزی و آینده نگری از جمله وظایف بسیار مهم همه مدیران از جمله وظیفه مدیران منابع انسانی است. در کلام معصومین (ع) نیز به این امر توجه خاص مبذول شده است تا حدی که بقاء و دوام حکومتها و سازمان ها منوط به وجود برنامه ریزی و آینده نگری قلمداد شده است.

اهمیت برنامه ریزی

قال علی (ع) : امارات الدول انشاء الحیل (18)

(بقای مناصب و دولت ها مربوط به برنامه ریزی و چاره اندیشی در امور می باشد.)

با عنایت به این حدیث به این نتیجه می رسیم که برنامه ریزی و چاره اندیشی اساس بقاء و دوام سازمان است و چون از جمله ارکان مهم یک سازمان بلکه مهمترین رکن سازمان، نیروی انسانی است، برنامه ریزی نیروی انسانی از مهمترین وظایف مدیران است.

قال امام علی (ع) : المؤمنون هم الذین عرفوا ما امامهم (19)

(مؤمنان کسانی هستند که آینده را می شناسند (آینده نگری دارند.)

برنامه ریزی چون ناظر به آینده است پس شناخت اهداف و برنامه های آتی و نیازهای سازمان به نیروی انسانی در آینده و چگونگی تامین و یا کاهش آن، برنامه ریزی محسوب می گردد.

در حدیث دیگری پیامبر اسلام (ع) ضرورت و اهمیت برنامه ریزی را به ابن مسعود گوشزد می کند و او را از انجام فعالیت بدون برنامه ریزی شده بر حذر می دارد.

عن رسول الله (ص) :

یابن مسعود اذا عملت عملا فاعمل بعلم و عقل و ایاک ان تعمل عملا بغیر تدبیر و علم (20)

(پیامبر به ابن مسعود می فرمایند: هرگاه کاری را انجام دادی، از روی علم و عقل انجام بده و بر حذر باش از اینکه کاری را بدون برنامه ریزی و آگاهی انجام دهی.)

فواید برنامه ریزی

برنامه ریزی دارای فواید زیادی است که ما در اینجا با توجه به بضاعت علمی اندک خویش و رعایت اختصار در این مقال، به چند نمونه از آن اشاره می کنیم.

الف. پیشگیری از پشیمانی:

قال امیرالمؤمنین (ع) : التدبیر قبل العمل یؤمنک من الندم (21)

(برنامه ریزی و آینده نگری قبل از شروع کار تو را از پشیمانی ایمن می سازد.)

قبل از شروع عملیات مدیران فرصت دارند تا همه جوانب کار را بررسی نمایند و حوادث احتمالی را پیش بینی نمایند. این پیش بین هاست که فرد را از ندامت و پشیمانی مصون نگه می دارد.

ب. استفاده بهینه از امکانات:

قال امام علی (ع) : التلطف فی الحیلة اجدی من الوسیلة (22)

(ظرافت و دقت در برنامه ریزی بهتر از امکانات است.)

کسانی که دارای توان برنامه ریزی هستند، در موارد بسیاری قادرند با امکانات ناچیز کارهای بزرگی را به انجام رسانند در حالی که مدیران بی برنامه، با امکانات بسیار وسیع تر به چنین موفقیتی نائل نمی شوند.

ج. برنامه ریزی حلال مشکلات:

عن علی (ع) : من قعد عن حیلته اقامته الشدائد (23)

(کسی که چاره اندیشی را رها کند، با شدائد و مشکلات درگیر خواهد شد.)

کسانی که بدون برنامه ریزی کاری را شروع می کنند، چون اشکالات احتمالی را از قبل پیش بینی نکرده اند و برای آن راه حل مناسبی نیاندیشیده اند، هر روز حادثه ای فرا رویشان رخ می نماید اینان همیشه در دنیایی از مشکلات غوطه ور و از گرفتاری و مشغله زیاد شکایت دارند.

لوازم برنامه ریزی

الف. اعتقاد به امکان حل مشکل:

قال رسول الله (ص) : لکل شی ء حیلة (24) (برای هر چیزی چاره ای وجود دارد.)

در برنامه ریزی باید ناامیدی و یاس را از فکر دور داشت و معتقد بود که هر مشکلی راه حلی دارد.

ب. استفاده از روند گذشته:

قال علی (ع) : من قلت تجربته خدع، من کثرت تجربته قلت غرته (25)

(کسی که تجربه اش کم باشد، فریب خواهد خورد و کسی که تجربه اش زیاد باشد لغزشهایش کم است.)

ج. تفکر و اندیشیدن:

قال علی (ع) : الحیلة فایده الفکر (26) (چاره اندیشی فایده فکر می باشد.)

تلاش انسان وقتی مثمر ثمر خواهد بود که مبتنی بر مبانی نظری و فکری باشد. فعالیت ها و برنامه های بدون تفکر، نتیجه ای جز شکست و حرمان در انتظارش نیست.

 

ادامه دارد...

 پی نوشت ها:

1. صاحب الزمانی، ناصرالدین - دیباچه ای بر رهبری - ص 42 به نقل از قابوسنامه، باب چهل و دو

2. بحار - جلد 68- صفحه 338

3. Human Resource Managment

4. اسفندیار سعادت - مدیریت منابع انسانی - انتشارات سمت - 1370- صفحه 1

5. M. A. Derannaand N. Tichy

6. سیدجوادین، سیدرضا - برنامه ریزی نیروی انسانی - دانشکده مدیریت دانشگاه تهران - 1373- ص 40

7. سید محمد حسین طباطبایی - روابط اجتماعی در اسلام - 1359- صفحه 8

8. سید رضا سید جوادین - مدیریت منابع انسانی، جزوه فتوکپی دانشگاه - تهران، ص 34

9. کمال پرهیزکار - مدیریت منابع انسانی و اداره امور استخدامی - 1375- انتشارات دیدار صفحه 40

10. Taylor Frederick

11. Houthornr

12. Elton Mayo

13. نهج البلاغه - بخش نامه ها - نامه 53

14. نهج البلاغه - نامه 53

15. بحارالانوار - جلد 74- صفحه 142

16. همان منبع - ادامه حدیث قبل

17. نهج الفصاحه - صفحه 328

18. بحارالانوار - جلد 71- صفحه 25

19. میزان الحکمه - جلد 2- صفحه 551

20. بحارالانوار - جلد 74- صفحه 110

21. میزان الحکمه - جلد 2- صفحه 551

22. بحارالانوار - جلد 68- صفحه 338

23. میزان الحکمه - جلد 2- صفحه 25 و 551

24. میزان الحکمه - جلد2- صفحه 25 و 551

25. میزان الحکمه - جلد2- صفحه 25 و 551

26. میزان الحکمه - جلد 2- صفحه 25 و 551

 

منبع : نشریه پاسدار اسلام - بهمن1380، شماره 242، صفحه 40

 

  جمله مديريتی              

هدف، پیشرفت و پیروزی

Im not in competition with anybody but myself.

my goal is to beat my last performances.

- BILL GATES -

 

 من در رقابت با هیچکس جز خودم نیستم.

هدف من مغلوب نمودن آخرین کاری است که انجام داده ام.

"بیل گیتس"

 

  حدیث مديريتی             

 

مهربانی و ملاطفت

 

 

حضرت زهرا سلام الله علیها فرمودند:

 

خیارکم الینکم مناکبة و اکرمهم لنسائهم

بهترین شما کسی است که در برخورد با مردم نرم تر و مهربان تر باشد و

ارزشمندترین مردم کسانی هستند که با همسرانشان مهربان و بخشنده اند.

(دلال الامامه و کنزالعمال ، ج‌ 7، ص225)

 

  طنز مديريتی              

هدر دادن منابع مالی

 

مدتی پیش، موسس یک شرکت مشهور آدامس سازی با هواپیما مسافرت می کرد. شخصی که در صندلی کناری او نشسته بود ،او را شناخت و پس از کمی احوالپرسی، گفت : می دانم که 90 درصد بازار آدامس جهان در اختیار شرکت شماست. هفته قبل در روزنامه خواندم که بودجه تبلیغاتی خود را 30 درصد افزایش داده اید؛ با این وضعی که دارید برایم تعجب آور است که چه اصراری بر ادامه تبلیغ و صرف هزینه بیشتر دارید.

آیا بهتر نیست این پول را در جای دیگر خرج کنید؟

موسس شرکت آدامس سازی پاسخ داد :

-  فکر می کنی این هواپیما با چه سرعتی پرواز می کند ؟

-  حدوداً 900 کیلومتر در ساعت.

-  به نظر من که سرعت مناسبی است؛ شما چه فکر می کنید ؟

-  درست است، سرعت مناسب و خوبی است.

-  بنابراین، چرا خلبان موتورهای هواپیما را خاموش نمی کند تا دیگر این همه سوخت گران بها مصرف نشود؟

 

  

  حکايت مديريتی            

یک تصمیم، برای تغییر یک سرنوشت کافی است

 

آلفرد نوبل از جمله افراد معدودی بود که این شانس را داشت تا قبل از مردن، آگهی وفاتش را بخواند!

زمانی که برادرش لودویگ فوت شد، روزنامه‌ها اشتباهاً فکر کردند که نوبل معروف (مخترع دینامیت) مرده است.

آلفرد وقتی صبح روزنامه ها را می‌خواند با دیدن آگهی صفحه اول، میخکوب شد:

"آلفرد نوبل، دلال مرگ و مخترع مر‌گ آور ترین سلاح بشری مرد" !

آلفرد، خیلی ناراحت شد. با خود فکر کرد: آیا خوب است که من را پس از مرگ این گونه بشناسند؟

سریع وصیت نامه‌اش را آورد. جمله‌های بسیاری را خط زد و اصلاح کرد .

پیشنهاد کرد ثروتش صرف جایزه‌ای برای صلح و پیشرفت‌های صلح آمیز شود.

امروزه نوبل را نه به نام دینامیت، بلکه به نام مبدع جایزه صلح نوبل، جایزه‌های فیزیک و شیمی نوبل و ... می‌شناسیم. او امروز، هویت دیگری دارد.

 

  تکنیک های موفقیت         

ده قانون مفید برای موفقیت

 مجله الکترونیکی کشکول مدیریت

 

"سفر 1000 مایلی باید با اولین گام آغاز شود." فیلسوف چینی لائوتزو

این جمله را طی قرن ششم قبل از میلاد گفته است. توصیه ای فوق العاده است که طی سالیان سال همچنان پابرجا مانده است. همین که مشغول خواندن این مقاله هستید   -  یک قدم برمی دارید   - باعث می شود از رقیبانتان جلو افتاده و بر آنها ارجحیت پیدا کنید.

شما می توانید هم از گذشته و هم از دیگران، و حتی از موفقیت ها و شکست های خودتان در گذشته، درس عبرت گیرید. عبرت گرفتن باعث می شود بتوانید با شتاب بیشتری از راه به سمت کار درست عبور کنید، و کار درست است که باعث می شود شما بالاتر از سایرین قرار گیرد.

سعی و تلاش برای ترفیع و ترقی در شرکت، با خطرات و ماجراهای بسیاری همراه است. هیچ فرمول جادویی وجود ندارد که موفقیت شما را در این راه تضمین کند. برای این کار، فقط یکسری قانون های سیاه و سفید است که اگر می خواهید به موفقیت برسید، باید از آنها پیروی کنید.

در اینجا این 10 قانون مفید را آورده ام که حاصل تجربه های 20 ساله ی من با شرکت های بسیار بزرگ است. قبل از اینکه این 10 قانون را شروع کنم، یک قانون اصلی را باز هم متذکر می شوم و آن هم سخت و خردمندانه کار کردن است.

 

قانون اول:  هیچ کس مستحق هیچ چیز نیست!

این را به گوشتان بسپارید: هیچ کس در شرکت مستحق آنچه دارد نیست. اگر تصور می کنید که مستحق مقامی بالاتر، پول بیشتر، یک شرکت بزرگتر و...هستید، خیر نیستید.

کار و تجارت هیچ رابطه ای با استحقاق نداردهمه چیز به پیشرفت و موفقیت بستگی دراد. اگر همیشه کارهایتان را به درستی و بدون اشتباه انجام دهید، مطمئناً پاداشتان هم در راه خواهد بود.

 

قانون دوم:  از زمانتان بیشترین بهره را ببرید

اگر از نظر زمانی به کارتان تعهد نداشته باشید، مطمئناً جلو نخواهید افتاد. شرکت های حرفه ای و بزرگ تعهد و همکاری افراد برحسب چگونگی گذران وقت آنها در شرکت تخمین می زنند. پس زمانتان را تنظیم کنید و تا می توانید در وقت موجود کارهای مفید انجام دهید.

اگر شما اینکار را نکنید، کسی که به اندازه شما باهوش و زیرک است این کار را میکند. البته من موافق کار در تعطیلات آخر هفته نیستم اما بعضی وقت ها کمک بسیار خوبی است. شما شنبه تا پنجشنبه تقریباً 60 ساعت کار می کنید، سعی کنید تا می توانید از این 60 ساعت بهره ی کافی ببرید و سخت کار کنید و تا حد ممکن از کار کردن در ساعات آخر هفته خودداری کنید.

مهم نیست که شغلتان چیست، کمی سخت کوشانه تر و طولانی مدت تر در ایام کاری کار کنید.

 

قانون سوم:  در جنگ با رئیستان شما برنده نمی شوید

یکی از راه های خیلی آسان برای از بین بردن کارتان مشاجره و دعوا با رئیستان است. مطمئن باشید که تحت هیچ شرایطی شما برنده میدان نواهید بود.

البته عدم توافق و مباحثه بسیار سالم است و گاهی کمک می کند تا شرکت ها و افراد تصمیمات عاقلانه تری بگیرند. مطمئناً شما هم بحث های زیادی با رئیستان خواهید داشت. هر چقدر می خواهید بحث کنید اما نگذارید کار به مشاجره و دعوا بکشد. می توایند نقطه نظرات خود را پیشنهاد دهید اما سعی کنید همیشه نظر نهایی رئیستان را اجرا کنید.

 

قانون چهارم:  رئیستان را بشناسید

چه چیز بهتر از این است که رئیستان را آگاه نگاه دارید؟ رئیستان کدام را می پسندد، یک ایمیل کوتاه، تماس تلفنی،  ایمیل صوتی،... یا ترکیبی از برخی از این موارد؟ اگر نمی دانید، تلاش کنید تا متوجه شوید. قانون اول برای برقراری ارتباط با رئیستان این است که آنطور که دوست دارند با آنها رفتار کنید.

 

قانون پنجم:  کتاب بخوانید - کارشناس شوید

کارشناس شدن در هر موضوعی کاری بسیار ساده است. 5 کتاب در مورد آن موضوع بخوانید و متوجه خواهید شد که دیگر همه چیز را در مورد آن موضوع می دانید. بهترین کتاب های موجود در رابطه با  کار و تجارت را مطالعه کنید. همیشه در جستجوی جدیدترین کتاب ها گوش به زنگ باشید.

 

قانون ششم:  ارقامتان را بدانید

اعداد و ارقام هیچگاه دروغ نمی گویند. مدیرعاملان و هیئت اجرایی باید همیشه از حساب و کتاب های خود باخبر باشند تا وقتی از آنها سوال شد، بتوانند از  موقعیت خود از نظر مالی دفاع کنند. اگر به کمک احتیاج داشتید، از دیگران بخواهید. کار دشواری نیست و برای موفقیتتان ضروری است.

 

قانون هفتم:  درخواست بررسی عملکرد دهید

اگر کارتان را تازه شروع کرده باشید، به طور روتین بررسی عملکرد به شما می دهند اما پس از گذشت چند سال و ارتقاء شما به مقام های بالاتر اینکار متوقف می شود. اما شما باید خودتان درخواست بدهید و بررسی عملکردتان را بگیرید. همچنین میتوانید گهگاه رئیستان را به ناهار دعوت کنید درمورد عملکردتان در شرکت و نقاط ضعف و قدرتتان نظر او را جویا شوید. حتی اگر رئیستان کسی نباشد که رو در رو مسائل را بازگو کند، باز هم نکاتی را خواهید فهمید که می توانید روی آنها کار کنید.

 

قانون هشتم:  سیاست ها را بپذیرید

سیاست های شرکتی برای بقای زندگی آن لازم هستند، و هرچه شرکت بزرگتر باشد این سیاست ها نیز پیچیده تر می شوند. در یک شرکت، همه سعی دارند که جلو بیفتند و بر دیگران ارجحیت پیدا کنند. هرکس استراتژی خاص خود را دارد که زاینده سیاست های مختلف است. برخی سیاست های کثیفی دارند، و شما باید طرفتان را خوب بشناسید و برای مقابله با آنها استراتژی های مخصوص ابداع کنید.

 

قانون نهم:  شیرین کاری های الکی نکنید

شیرین کارها افرادی هستند که معمولاً بیش از اندازه به یک موضوع می پردازند که معمولاً به زیان دیگران و به نفع خودشان است. اگر حتی یکبار چنین کاری مرتکب شوید، دیگران تصور بدی درموردتان خواهند کرد و از چشم همه خواهید افتاد.

 

قانون دهم:  خود را برای یک سخنرانی بزرگ آماده کنید

در شرکت ها معمولاً اتفاق نمی افتد که بتوانید برای بیش از یک یا دو نفر سخنرانی کنید، اما اگر چنین موقعیتی دست داد، همه ی تلاشتان را کرده و خود را برای آن آماده کنید. سعی کنید پیام خود را کوتاه و مفید بگویید. سخنرانی های طولانی را کسی راغب به گوش کردن نیست.

منصب های زیادی به خاطر سخنرانی بد از دست می روند. آمادگی قبل از سخنرانی و شناخت حضار و شنوندگان امری بسیار مفید خواهد بود.

 

در این زمینه به خاطر داشته باشید که:

       برای آماده سازی خود زمان بگذارید

       شنوندگانتان را بشناسید

       پیامتان را به شکلی ساده ارائه دهید

       پیشنهاد و نتیجه گیری در سخنرانیتان داشته باشید

       در آخر سخنرانی، اظهارات خود را به طور خلاصه مطرح کنید

       سر وقت سخنرانی خود را به اتمام برسانید

       از شنوندگانتان در آخر کار تشکر کنید

 

از نردبان ترقی بالا بروید

حالا که قانون های لازم برای موفقیت را دانستید، کار خود را شروع کنید. باز هم تکرار می کنم، عبرت گرفتن باعث می شود بتوانید با شتاب بیشتری از راه به سمت کارِ درست عبور کنید، و کار درست است که باعث می شود شما بالاتر از سایرین در شرکت قرار گیرید. پس عجله کنید!

 

منبع : Mag.riau.ac.ir

 

  نکات مدیریتی             

۱۲ اشتباه مؤسسین شرکت ها در آغاز کار

 مجله الکترونیکی کشکول مدیریت

 

این ها چند علامت هشدار دهنده هستند که در زیر آورده ایم و پیشنهاداتی نیز برای کمک به شما برای جلوگیری از بروز این مشکلات ارائه می دهیم تا بتوانید فرصت های موفقیت خود را بالاتر ببرید.


 
۱) دلایل معقول و صحیحی برای شروع این کار ندارید
 اگر تازه از کار قبلی اخراج شده اید، بگذارید مدتی زمان بگذرد تا بتوانید نقاط ضعف و قدرت خود را تا حدی بشناسید قبل از اینکه پول و انرژی خود را در یک کار مخاطره آمیز بریزید مگر اینکه قبلاً تحقیقات لازم را انجام داده باشید. نقشه ای برای زود پولدار شدن وجود ندارد. از طرف دیگر، اگر این کاری است که از مدتها پیش می خواستید انجام دهید و تحقیقات خود را انجام داده اید، نقشه ای برای کار دارید و خوب جوانب کار را در نظر گرفته اید، رویاهایتان را دنبال کنیداما با چشمانی کاملاً باز.

 
 
۲) نقشه ای طولانی مدت برای این کار ندارید
 کسی که شرکتی را تاسیس می کند باید خیلی بیشتر از ۶ تا ۱۲ ماه اول را ببیند. اطمینان یابید که حتماً برای پر منفعت نگاه داشتن شرکت برای چند سال آینده نقشه های اساسی در سر دارید. ضروری است که برای نقشه هایتان اشتیاق داشته باشید، اما اگر الگو و نمونه خوبی در دسترس ندارید و به اندازه کافی هم در مورد بازار کار تحقیق نکرده اید، مطمئن باشید که موفق نخواهید شد. شرکت هایی که موفق می شوند آنهایی هستند که دائماً خود را دوباره سازی کرده و محصولات و سرویس های خود را توسعه می دهند و در صدد بالا بردن درآمد و بازده کارشان هستند.

 
 
۳) برای ایجاد سرمایه کاری مشکل دارید
 دقت کنید که یکباره همه پس انداز و سرمایه تان را در این کار نگذارید. دنبال قرض کردن هم نباشید تا برای خود سرمایه درست کنید. پول گرفتن از دوستان و خانواده و فامیل ممکن است در روابط شخصی شما با آنها اختلال ایجاد کند. بنابراین اگر بانکدارتان با تصمیمات شما موافقت نکرد، احتمالاً باید بیشتر در مورد نقشه کارتان فکر کنید.

 
 
۴) مهارت های مدیریتی ندارید
 چون می خواهید کاری تک نفره را شروع کنید، همه کارها را خودتان باید انجام دهید: مصاحبه ، استخدام، مدیریت و اخراج کارکنان. باید مهارت های مدیریتی داشته باشید تا بتوانید به کارکنان تان طی دوران های سخت کاری انگیزه بدهید تا مطمئن شوید که امید خود را از دست نداده و کار را کنار نمی گذارند. فردی با قدرت مدیریت پایین و مهارت های مردمی بی اثر، نخواهد توانست به خوبی انگیزه به دیگران بدهد. باید صبر و سیاست داشته و حرفه ای عمل کنید.

 
 
۵) فکر می کنید که می توانید همه کارها را به تنهایی انجام دهید
 یک موسس خوب باید بداند که چه زمانی دنبال متخصصین حرفه ای برود تا بتواند از آنها کمی همکاری و مشاوره بگیرد در حالی که خود کارهای مهم را در دست دارد و رئیس شرکت قلمداد می شود. یک همکار مطمئن استخدام کنید تا به جزئیات امور رسیدگی کند. با این کار فکر خودتان هم تا اندازه زیادی راحت تر خواهد شد.

 
 
۶) اطرافتان را پر از افراد بله قربان گو کرده اید
 یک رئیس قدرتمند تیم کارکنانش را از کسانی انتخاب می کند که مهارت های ویژه داشته باشند نه بله قربان گوهایی که فقط در حال تملق کردن هستند. شما نیاز به مشاورین، همکاران و کارکنانی دارید که قابل اطمینان باشند و صادقانه شما را حمایت کنند.

 
 
۷) شریک خوبی برای خود انتخاب نمی کنید
 اطمینان یابید که کسب و کاری که راه انداخته اید کاملاً قانونی باشد. چون ممکن است از اداره کل مالیات های مرکزی سراغتان بیایند. ممکن است کسی که به عنوان شریک و همکار تراز اولتان معین کرده اید بتواند برایتان مشکل ساز شود. اگر او از غیر قانونی بودن کارتان به شما اطلاعی ندهد، کار شما گره خواهد خورد.

 
 
۸) از تبلیغات دست می کشید
 قرارداد پرمنفعتی بسته اید و مشغول پول درآوردن هستید. اما وقتی خیلی درگیر اینگونه مسائل می شوید، دیگر فراموش می کنید که این اصلاً کافی نیست و باید کمی هم آینده نگری کنید. روی محصولاتتان کار کنید و سعی کنید راه هایی را پیدا کنید که بتوان از طریق آن شهرت و اعتبار خود را بالاتر ببرید. با تبلیغات یا با هر وسیله ای که می توانید این کار را انجام دهید. در مسابقات ورزشی، میهمانی های بزرگ یا گردهمایی ها می توانید تبلیغات کنید.

 
 
۹) به فکر رقبا نیستید
 وقتی کار و ایده جدیدی را به کار انداخته اید، مطمئن باشید که همیشه کپی کارهایی وجود دارند که منتظر یافتن ایده های جدیدی دیگران هستند. وقتی افراد موفقیت شما را ببینند، سعی خواهند کرد که با شما رقابت کنند. برای رقابت کردن همیشه آماده باشید و آن را در برنامه و نقشه ی کارتان قرار دهید.

 
 
۱۰) مخارج تان بالاتر می رود
 قسمتی از رویای شما ممکن است شرکتی زیبا و مجلل با بهترین و گران تریین لوازم و دکوراسیون باشد. اما برای ساختن چنین شرکتی عجله نکنید. کمی زمان لازم است. خرج کردن همه پولی که می توانست صرف تبلیغات برای شرکتتان شود برای دکوراسیون و این چیزها در اول کار اصلاً معقولانه نیست.

 
 
۱۱) انگیزه تان را از دست خواهید داد
 در اول کار، همه مؤسسین خود را در کارهای روزانه غرق می کنند. به یاد داشته باشید که کمی تفریح هم برایتان لازم است. با دوستان بیرون بروید یا همراه با خانواده به پیک نیک و گردش بروید. بعضی شب ها شام را در رستوران صرف کنید، چه اشکالی دارد؟ در زندگی توازن لازم است. با غرق کردن بیش از حد خود در کار کم کم انگیزه هایتان را از دست خواهید داد.

 
 
۱۲) نقشه جایگزین ندارید
 کسی دوست ندارد که به مسائل منفی فکر کند، اما به عنوان یک موسس باید انتظار حوادث غیر مترقبه را داشته باشید. حوادث و مشکلات همیشه در کمین هستند. شما باید برای روبه رو شدن با اینگونه مشکلات آمادگی لازم را داشته باشید.

 
 
چشمانتان را باز نگاه دارید
 با خودتان صادق باشید و به حرف ها و پیشنهادات کارکنان قابل اطمینانتان گوش فرا دهید. زمان کافی را صرف آماده کردن، مرور و بازبینی همه ی مراحل کارتان کنید و با این کار درصد اشتباهاتتان را پائین تر خواهید آورد و موفق تر خواهید بود.

 

منبع : Mag.riau.ac.ir

 

  مقاله مدیریتی             

مشکلات رفتاری دانش آموزان از زاویه دید مدیریتی

و مدیریت فرهنگی در مدرسه

 مجله الکترونیکی کشکول مدیریت

 

دریکی از مناطق آموزش و پرورش از من دعوت شده بود تا درباره نحوه برخورد با مشکلات رفتاری دانش آموزان صحبت کنم. طبق معمول، سئوال هایی برای خودم ایجاد شد، از جمله: یک مشکل چگونه به وجود می آید؟ تعریف  ما از مشکل چیست؟ آیا نباید علل ایجاد مشکل و درمان آن، به صورت چند عاملی تحلیل شود؟ آیا یک یا دو نفر در مدرسه می توانند از پس همه مشکلات دانش آموزان برآیند؟ مدارس ما چه امکانات، ابزارها و تخصص هایی برای مواجهه با انواع مشکلات دانش آموزان دارند؟
اگر چه ما عادت داریم دنبال پاسخ های راحت بگردیم و اگرچه همه توقع راهکارهای کاربردی دارند؛ ولی به نظر نمی رسد موضوع به همین سادگی باشد. اگر موضوع مشکلات رفتاری دانش آموزان را از زاویه روان شناختی فرهنگی مورد بررسی و تحلیل قرار دهیم، به ابعاد جدید و احتمالاً راه حل های عملی و منطقی تری خواهیم رسید.
نباید انکار کرد که در مدارس ما، اعم از ابتدایی و راهنمایی و متوسطه، تدبیر مشخص و واقع بینانه ای برای مواجهه با آنچه که مشکلات رفتاری دانش آموزان نامیده می شود وجود ندارد. نظام مشاوره ای دوره متوسطه به دلایل زیادی کارآمدی لازم را ندارد. در دوره های ابتدایی و راهنمایی، هم مشاوره پیش بینی نشده است و هم از کسانی توقع مشکل گشایی می رود که خود چندین کاره اند. در مدارس غیرانتفاعی، بحث مشاوره، داستان خاص خود را دارد. هسته های مشاوره ادارات آموزش و پرورش، مراکز مشاوره وابسته به انجمن اولیا و مربیان و سایر عواملی که به نوعی در موضوع دخیل هستند، شاید توفیق های موردی و جزیی داشته باشند اما اثرگذاری آنها گسترده نیست. همه این ضعف ها و ناکارآمدی ها، ناشی از نگرش های تک بعدی و عدم توجه به بستر و میدانی است که مشکلات در آن روی می دهند
.
اگر از من بپرسند که چگونه می توان با مشکلات رفتاری دانش آموزان برخورد کرد؟ ، بلافاصله سئوال می کنم که: چه کسی ، با چه نگرشی ، با چه توانایی هایی ، با چه امکانات و ابزارهایی و در چه شرایطی می خواهد به مشکل گشایی در مدرسه بپردازد. برای حل مشکلات رفتاری دانش آموزان، چه به صورت فردی و چه صورت تیمی اقدام کنیم در هر حال، باید به این نکات توجه داشته باشیم:
۱- آمادگی شخصیتی و روانی فردی که می خواهد با مشکلات دانش آموزان و احتمالاً والدین و معلمان مواجه شود چقدر است؟
۲- صلاحیت های شخصیتی و تخصصی فرد در چه حد است؟
۳- نگرش او به دانش آموزان و به طور کلی، به انسان ها و مشکلاتشان چگونه است؟
۴- چه تعریفی برای مشکل دارد و چه اولویتی برای مشکلات قایل است؟
۵- تا چه اندازه با وظایف خود و به خصوص محدوده دخالت در مشکلات دیگران، آشنا است؟
سئوال های فوق، بیشتر بر فرد یا افرادی تمرکز دارد که به طور مستقیم با مشکلات دانش آموزان سرکار داشته و قصد بهبود و ترمیم اوضاع را دارند. البته نباید از نظر دور داشت که در همین حدی که از مشکلات دانش آموزان صحبت می کنیم کاری به حوزه های تخصصی مانند روان شناسی بالینی، مشاوره و روانپزشکی نداریم. مدارس به این موضوع توجه کنند که در بحث مشکلات رفتاری دانش آموزان ، دو حیطه مشخص باید کاملاً تفکیک شود:
اول- زمانی نگاه ما به موضوع کلی بوده و شامل دخالت ها در حد راهنمایی است. ممکن است مدیر، معاون و یا معلم، به دانش آموزی که مرتکب دروغگویی شده، تذکری بدهد، نصیحتی بکند یک دو جلسه با او به گفت وگو بپردازد و یا مدتی،  رفتارش را زیر نظر داشته باشد؛ این نمونه ای از مواجهه با مشکلات کلی است
.
دوم- زمانی هم با موضوعی تخصصی و ویژه مواجهیم؛ دانش آموزی که اضطراب یا وسواس دارد، نمی تواند غرایز جنسی اش را کنترل کند، پرخاشگر است، با خانواده و دیگران سر ناسازگاری دارد، به مواد مخدر آلوده شده است و... اینها مسایلی هستند که هم شناخت عوامل و هم بهبود و درمان آن، نیاز به دانش تخصصی و مسئولیت حرفه ای دارد.
ساده اندیشی است که در یک مدرسه، مدیر یا معاون یا مربی تربیتی و یا معلم، بخواهند بدون بهره مندی از دانش تخصصی، ابزارها و امکانات، توانایی شناخت شرایط، به حل مشکل یا مشکلات اقدام کنند. اشتباه است که تصور کنیم باید کاری کرد و به خود اجازه دخالت در هر نوع مشکلی را بدهیم. رفتارهای ناشیانه، متفرقه، غیرمنسجم و تک بعدی در مواجهه با مشکلات رفتاری دانش آموزان، حتی اگر به نتایجی محدود منجر شود، می تواند مخاطراتی هم به همراه داشته باشد.


مدیریت فرهنگی
بدون تعارف، مدیران مدارس  مدیران فرهنگی نیستند. آنها بیشتر مدیرانی اجرایی و اداری هستند. حتی تلقی مدیریت آموزشی، بدون داشتن نگاه فرهنگی به مدرسه، چندان صحیح به نظر نمی رسد.
روشن ترین تصویری که می توان از مدرسه امروز ارایه داد، تصور آن چون یک اجتماع است. اجتماع مبنای تجربه انسانی و هویت خود چون موجودی اجتماعی است. این هویت خود به خود و به تنهایی شکل نگرفته است، بلکه در تشکیل آن تجربه دیگری بسیار جدی است.

برای این که مدرسه ای تبدیل به اجتماع شود:

۱) باید نیروهای انسانی، دیدگاهی مشترک درباره رشد و شکوفایی انسان اتخاذ کنند.

۲) این دیدگاه باید نگاهی متمایز به تربیت خوب بیافریند،

۳) چنین نگاهی به تربیت باید فعالیت های دسته جمعی و مبتنی بر همکاری پدید آورد و بالاخره

۴) با درگیر شدن در این فعالیت های مشترک، هدف های واحدی پیگیری شود. این تصویر از مدرسه، مشابه یک ارکستر است. در ارکستر هدف های مشترکی تعقیب می شود و درک مشترک وجود دارد.(۱)
صرف نظر از تعاریفی که برای فرهنگ وجود دارد، منظور از مدیریت فرهنگی در مدرسه مدیریتی است که به ارزش های انسانی، اعتقادات، گرایش ها، مهارت های زندگی، آداب و رسوم، معیارهای رفتاری جامعه و قوانین و مقررات توجه دارد. در مدیریت فرهنگی، بیش از آن که مشکل یا مشکلات، دانش آموز یا دانش آموزان خاصی مطرح باشد، بر هدایت رفتار همه دانش آموزان و آموختن راه و روش زندگی به آنان تمرکز می شود. در مجموع، مدیریت فرهنگی، با سبک زندگی افراد سروکار دارد.(
۲) در مدیریت فرهنگی، دین، تاریخ، علم، ادبیات و هنر جایگاهی مهم دارند. به این ترتیب، مدیریت فرهنگی سعی دارد در مدرسه شرایطی همچون اجتماع فراهم آورد تا دانش آموزان با آنچه در شرایط واقعی زندگی جریان دارد آشنا شوند.
براین اساس، مواجهه با مشکلات رفتاری دانش آموزان با نگرش مدیریت فرهنگی، مستلزم فرایندی است که در ادامه به توصیف آن می پردازیم.


۱- سیاست های فرهنگی مدرسه
هر مدرسه به عنوان نمادی از اجتماع و همچنین با توجه به فضای منطقه ای و مکانی، بستر فرهنگی خاص خود را دارد. براین اساس، هرگونه تحلیلی درباره مسایل مدرسه، نیازمند شناخت این بستر است؛ این نکته ای است که کمتر به آن توجه می کنیم. همه مدارس درباره مسایل خود، به خصوص آن بخش از مسایل که مشکل و مشکل ساز تلقی می شوند دنبال راه حل و راهکار- البته از نوع کاربردی- می گردند. همه می پرسند: چه باید کرد؟ بدون آن که توجه داشته باشند در چه شرایطی؟. مدرسه، همانند اجتماع باید سیاست های فرهنگی داشته باشد و در این سیاستگذاری، نه فقط در باره مشکلات رفتاری دانش آموزان، بلکه برای همه موارد، تدابیر لازم را پیش بینی کند. سیاستگذاری فرهنگی در مدرسه، مبتنی بر شناخت هایی چون: موقعیت شناسی، شناخت خرده فرهنگ منطقه و محله ای که مدرسه در آن قرار دارد، شناخت آسیب ها و آشنایی با روان شناسی اجتماعی و سایر دانش های مرتبط است.
مدرسه در سیاست های فرهنگی خود باید مشخص کند که برای موارد زیر چه برنامه ها و تدابیری دارد:
- بهداشت روانی در مدرسه (برای همه دانش آموزان و معلمان)
.
- تطبیق آموزش های مدرسه ای با شرایط واقعی اجتماع (برای دانش آموزان و والدین).
- تقویت روحیه مشارکت و همکاری (برای همه اعم از دانش آموزان، معلمان و والدین).
- آموزش مهارت های زندگی (برای دانش آموزان)
- معرفی فرهنگ، ارزش های انسانی، ادبیات، هنر و تاریخ نظام اجتماعی.
- انتقال فرهنگی از طریق جهت گیری مشخص در برنامه های مربوط به آداب و رسوم، اعتقادات و ارزش ها


- مشکلات رفتاری دانش آموزان.
کورت لوین، روان شناس گشتالتی که نظریه میدانی و مفهوم فضای زندگی (Life space) را ارایه کرده است اعتقاد دارد براساس واقعیت های روان شناختی که بر رفتار تأثیر می گذارند، علت های رفتار مرتباً تغییر می کنند، یعنی آنها پویا هستند. انسان در یک میدان تأثیر، دائماً در حال تغییر زندگی می کند و تغییر در هر یک از آنها بر بقیه نیز تأثیر می گذارد.(۳) این میدان روانی، با میدان الکتریکی در علم فیزیک قابل مقایسه است. به نظر لوین، کفش های متقابل اعضای گروه موجب تحرک یا پویایی گروه می شود و اعضای گروه به یکدیگر اثر می گذارند. انسان موجودی پویاست و خصوصیاتش براثر میدان اجتماعی تغییر می کند.(۴)
در نظام اجتماعی ما، ابهام ها و گاهی آشفتگی های فرهنگی زیاد هستند، آسیب شناسی فرهنگی مورد توجه قرار نمی گیرد و به همین ترتیب در مواجهه با مشکلات نیز در فضایی معلق می اندیشیم و رفتار می کنیم. اتخاذ سیاست های فرهنگی در مدرسه می تواند به شفاف سازی فضا کمک کند.


۲- نگرش های فرهنگی
تعیین و تدوین سیاست های فرهنگی زمانی ثمربخش خواهد بود که نگرش های فرهنگی پشتوانه آن باشند. نگرش های فرهنگی برپایه دیدگاه های انسان دوستانه شکل می گیرند. به کسی می گوییم دارای نگرش فرهنگی است که به کرامت انسانی اعتقاد داشته باشد؛ به ارزش ها و اعتقادات و گرایش های مردم احترام بگذارد؛ با تاریخ، ادبیات و هنر نظام اجتماعی اش آشنا بوده و در مورد حفظ هویت فرهنگی و انتقال فرهنگی حساس باشد؛ و رفتارها هنجارها و قواعد اجتماعی را در بستر فرهنگی آنها تحلیل و ارزیابی کند.
در مدرسه، باید نوعی هماهنگی در نگرش های فرهنگی مجموعه وجود داشته باشد. شاید مهم ترین شاخصه مدرسه ناکارآمد وضعیت را بتوان ناهماهنگی عوامل آن اعم از مدیر، معاون، معلمان و سایرین در نگرش ها و رفتارهای فرهنگی قلمداد کرد. بی نظمی در برنامه ها و آشفتگی در عملکرد، معرف این گونه مدارس است.
به طور کلی امروزه این اعتقاد وجود دارد که مدرسه جامعه ای کوچک است و ارتباط اعضای آن با یکدیگر، محیط اجتماعی معینی را به وجود می  آورد. پژوهش هایی که در زمینه جو مدرسه انجام شده اند، ارتباط آن با میزان یادگیری، پیشرفت تحصیلی، رشد اخلاقی و رشد همه جانبه شخصیت دانش آموزان را به اثبات رسانده است.(
۵)
اگرچه در یک مدرسه نمی توان همه ناهماهنگی ها را از بین برد ولی می توان با داشتن سیاست های مشخص و شفاف فرهنگی، هماهنگی در نگرش ها و رفتارها را افزایش داد
.


۳- تعریف مشکل و تعیین اولویت ها
منظور از مدیریت فرهنگی و سیاست های فرهنگی در مدرسه، تمرکز بر مشکلات نیست. اما در هر حال یک وجه از مسایل فرهنگی مدرسه، مشکلات رفتاری دانش آموزان و توابع آن است. به عبارت بهتر، می توان به مشکلات رفتاری دانش آموزان با نگرش فرهنگی نگاه کرد و برای بهبود این مشکلات، نه فقط با کمک یک نفر یا یک ابزار خاص بلکه با تفکر سازمانی اقدام کرد.
در چنین رویکردی، تعریف مشکل و مشکلات و تعیین اولویت ها ضروری است. براساس بستر فرهنگی و موقعیتی که نگرش ها و رفتارهای ما در آن شکل می گیرد، باید مشخص کنیم چه چیزی مشکل تلقی می شود و چه چیزی مشکل نیست. در تعریف مشکل و تعیین معیارهایی برای این تعریف، توجه به چند نکته می تواند راهنمای خوبی باشد.
- مشکلاتی در جامعه فعلی ما وجود دارند که از نظر هنجاری، رفتاری عادی محسوب می شوند. گاهی سوژه ای را که مدرسه مشکل می نامد از نظر دانش آموزان، والدین و حتی افراد دیگر جامعه مشکل تلقی نمی شود. این بدان معنا نیست که واقعاً مشکلی وجود ندارد، بلکه هدف داشتن نگاه منطقی به موضوع است، یعنی نگاهی که مبتنی بر بستر فرهنگی است.
- در تنوع و شیوع مشکلات، موقعیت منطقه ای و محلی نیز به شدت تأثیرگذار است. نمی توان برای هر مشکلی در هر شهر و محله ای، راهکار یکسانی تجویز کرد. سوژه ای که در شهری یا منطقه ای مشکلی جدی محسوب می شود در جای دیگر وضعیت متفاوتی دارد.
- دانش تخصصی عوامل اجرایی مدرسه نیز موضوعی مهم و تأثیرگذار در تعریف مشکل است. بسیار دیده شده که برداشت مدرسه از یک مشکل و تعریف آن، با تعریف علمی و ملاک های واقعی مشکل، تفاوت هایی داشته و حتی کاملاً در تناقض بوده است.


۴- شناسایی امکانات و ابزارها
هر مشکل به سادگی به وجود نمی آید و به سادگی نیز قابل بهبود نیست. حل مشکلات رفتاری دانش آموزان در محدوده مدرسه و با حضور یکی دو نفری که در اکثر مواقع از حداقل تخصص های لازم برخوردار نیستند، تصوری ساده انگارانه و غیرواقع بینانه است. نارسایی چنین تصوری زمانی بیشتر مشهود خواهد بود که مدرسه فاقد سیاست های فرهنگی باشد. بنابر این اگر مدرسه قصدی جدی برای بهبود مشکلات و همچنین توسعه بهداشت روانی دارد باید علاوه بر بهره مندی از سیاست های فرهنگی مشخص، برای شناسایی و تجمع امکانات و ابزار ها تلاش کند. استفاده بجا از توان عمل مدرسه، جذب قابلیت های ممکن اولیا، استفاده از امکان ارجاع و تدارک ابزارهایی که به نوعی می توانند مفید باشند، نمونه هایی از مواردی هستند که مدرسه می تواند درباره آنها بیاندیشد.


۵- برنامه ریزی برای رفع مشکلات
اگر مواردی که بیان کردیم به درستی مورد توجه قرار گرفته و اجرا شوند برنامه ریزی برای مشکلات تا حد زیادی تسهیل خواهد شد. به طور کلی و صرف نظر از مواردی که مشکل محسوب می شود در سیاست های فرهنگی مدرسه باید سه نوع برنامه مدنظر قرار گیرد:
الف- برنامه های هدایتی: شامل موضوع هایی در زمینه روان شناسی سلامت و زندگی برای کمال .
ب- برنامه های پیشگیری: شامل آموزه هایی که بر مشکلات و پیشگیری از آنها تمرکز دارند. مثلاً آموزش هایی درباره ایدز، اعتیاد، داروهای روانگردان، بهداشت جنسی و غیره در این حیطه قرار می گیرند. اگرچه شاید بتوان برنامه های هدایتی و برنامه های پیشگیری را در یک گروه قرار داد اما در اینجا به عمد آنها را تفکیک کرده ایم. گروه اول برنامه هایی است برای فرانیازها و معرفی سبک زندگی سالم؛ اما گروه دوم برنامه هایی هستند که با تمرکز بر مشکلات و آسیب ها ارایه می شوند
.
پ- برنامه های بهبود: اینجا هم به عمد به جای واژه درمان از واژه بهبود استفاده شده است تا بعد تربیتی و اصلاحی موضوع مورد تأکید قرار گیرد.
- آیا واقعاً قصدی جدی برای مواجهه با مشکلات رفتاری دانش آموزان داریم؟ چگونه؟
- آیا دانش آموزان تنها زمانی که دچار مشکل می شوند باید مورد توجه قرار گیرند؟ بقیه چه؟
- آیا نباید عملکرد مدرسه نه تنها در قبال مشکلات، بلکه در سایر فعالیت ها، منسجم و جامع باشد؟ با چه تدبیری؟
مدیر، معاون، مربی تربیتی، معلمان، انجمن اولیا و مربیان، سایر عوامل اداری و اجرایی، والدین و حتی دانش آموزان باید در سیاست های فرهنگی مدرسه نقش و جایگاهی داشته باشند. مدارس ما نیازمند مدیریت فرهنگی هستند.


زیرنویس ها :
۱- آهنچیان. محمدرضا (۱۳۸۲)، آموزش و پرورش در شرایط پست مدرن، تهران: طهوری.
۲- در تعریف مدیریت فرهنگی، از مفاهیم کتاب فرهنگ علوم رفتاری، تألیف دکتر علی اکبر شعاری نژاد استفاده شده است.
۳- سیف. علی اکبر (۱۳۷۹)، روان شناسی پرورش، تهران: آگاه.
۴- شفیع آبادی. عبدالله. (۱۳۷۳)، پویایی گروه و مشاوره گروهی، تهران: رشد


منبع : روزنامه همشهری سه شنبه
۱۱ بهمن ۱۳۸۴

 

  کلید هدایت               

آداب و اخلاق اهل علم

 

در گذر بر[ آداب واخلاق اهل علم] به منظر چشم نواز و تحسين برانگيز ديگرى از صفات اخلاقى رسيديم كه سر خط نوشتارى آن را[ ادب و متانت] نام مى نهيم لا بى شك آنچه شخصيت و منش آدمى را گرانقدر ساخته واو رااز رسته جنبندگان به صف آدميان واز صف آدميان به اوج فرشته خويان پرواز مى دهد آراستگى به آداب و منشهاى شايسته است . گفتار و كردار نيكو راز نفوذ دلها و راه تسخيرارادتهاست .اهل دانشى كه به اين رمز و راز دست يافته و خود را بدان آراسته باشد شخصيتى محبوب و نافذالكلمه خواهد داشت واز براى هئيت زيبا و پسنديده اى كه بر رفتارش پرتوافكن است هر كس كه به او بنگرد خود را با منش و رفتاراو تطبيق داده وازاوالگو مى گيرد. آنچه مردم از روحانى انتظار دارند روحانيت اوست يعنى نيك رفتارى در تمامى حركاتش جلوه كند.

چيزى كه مردم را به تحسين وا مى دارد و دل و گوش آنان را در كمند خود مى گيرد مقام تبليغات عنوان ثروت جمال و ... نيست بلكه برخوردهاى مودبانه و منشهاى متعالى است كه طبعا زبان ديگران را به ستايش و قلب ايشان را به گواهى مى گيرد.

ممكن است ضعف اندوخته هاى حوزوى كاستيهاى علمى يا بيگانگى از برخى دانشها از يك فرد حوزوى ناديده گرفته شوداما هيچ گاه انتظار كوتاهى در رعايت آداب و متانت از وى نمى رود و خواه ناخواه به ترازوى نقد گدارده مى شود زيرا نخستين ثمره اى كه ازافراد آگاه و عالم اميد مى ورد ظاهرى شايسته و رفتارى مودبانه است .امام على [ ع] مى فرمايد:

اذا زاد علم الرجل زادادبه 1 .

آن گاه كه آگاهى زياد گردد ادب افزون شود.

دانش وادب باعث حرمت و مايه بزرگوارى است چنانكه جهل و كوتاهى در آداب عامل پستى و كم شخصيتى است .اگر چراغ دانش پرتوى چنين در آداب واخلاق نداشته باشد به پيامد ظلمت جهل آلوده مى شود چنانكه پيامبراكرم[ ص] مى فرمايد:

ما استرذل الله عبدا الا حط عنه العلم و الادب 2 .

خداوند بنده اى را خوار نشمارد مگر آن كه دانش وادب راازاو فرو گذارد.

بنابراين زينت و شكوه علم در رفتار بزرگوارانه و عالمانه است و اين صفت ارزشمنداست كه پشتوانه كلام عالم و مينه تاثير پيام او مى گردد.

اهل علمى كه با مردم سر و كار دارداولين شرط موفقيتش در راهنمايى آنان شناخت و رعايت آداب مردمدارى است .

اثر يك برخورد شايسته و يك رفتار باادب گاهى از دهها پند و سخن بيشتراست چنانكه كم ترين بى توجهى و مسامحه در برخورد و رفتار باعث تباهى تبليغ چندين ساله است . مردم چندان با دانش واندوخته هاى علمى و فنى اهل علم كار نداشته و يا به آسانى به آن پى نمى برند بلكه آنچه بيشتر مورد مطالعه و دقت نظر آنان قرار مى گيرد آداب و منش اهل علم است .

مردمان در صدد بهره ورى والگو گيرى از دانش و سيرت عملى طالبان علم اند

كه به اين سفارش شده اند:

جالس العلماء يزدد عملك و يحسن ادبك 3 .

 بااهل علم نشست و برخواست كن تا دانشت افزون گردد و آدابت نيكو شود.

 

پس همان گونه كه[ منطق] [ صرف و نحو] و[ معانى و بيان] مى خوانى تا قانون درست انديشيدن و سالم سخن گفتن واستوار بيان كردن را بياموزى صد البته بايد در حد و مرز خويشتن دارى كنترل رفتار و منش خود بكوشى و پا را فراتراز آنچه هستى نگذارى . در هنگام ميلها و زمان بىميليها در پسندها و ناپسندها مرز خود نگهدارى و بر موازين شايسته تكيه كنى . به عبارت ديگر: آن كه مى كوشد تا قواعد زبان و علوم عربيه را نگه دارد واشتباهى را دراعراب كلماتش بر خود نمى پسندد چگونه نبايد در نيكى احوال و رفتار خود بكوشد و آنها را به آداب نيك و پسنديده نيارايد واز خطا و نابسامنيهاى آدابى خويش چشم فرو بندد.

اگر آداب پسنديده از همه سزاواراست از طلايه داران دانش دين سزاوارتراست . روحانى نشان دين و آگاهى بر پيشانى دارد و مسووليت هويت صنفى را به دوش ازاين روى گفتار و كردار وى به حساب مكتب و روحانيت گذاشته مى شود.امام صادق[ ع] به كسى كه خود رااز دوستان اهل بيت[ ع] مى دانست ولى در عمل دچارانحراف بود فرمود:

ان الحسن من كل احد حسن وانه منك احسن لمكانك منا وان القبيح من كل احد قبيح وانه منك اقبح 4 .

نيكى از هر كسى شايسته است واز تو شايسته تر زيرا تو خود را به ما وابسته مى دانى و بدى از هر كه باشد بداست ولى از تو زشت تر.

اكنون كه اهميت[ ادب و متانت] روشن شد مى پردازيم به معنى و مفهوم ادب واشاره اى نيز جايگاه آن در معارف دينى .

 

مفهوم ادب

ادب واژه اى است عربى كه در زبان فارسى كاربرد خاصى پيدا كرده است واندكى تفاوت ميان اين دو كاربرد به چشم مى خورد.

ادب :ان تجمع الناس الى طعامك و هى المادبه والمادبه . و من هذاالقياس الادب ايضا مجمع على استحسانه . 5

دعوت كردن مردم به طعام واجتماع آنان بر سفره را[ مادبه] گويند. و رفتارى را كه نيكويى آن مورد و فاق واتفاق باشد[ ادب] خوانند.

لغوى ديگرى مى نويسد:

الادب :الذى يتادب به الاديب من الناس سمى ادبا لانه يادب الناس الى المحامد و ينهاهم عن القبايح واصل الادب الدعاء و منه قيل للصنيع يدعى اليه الناس : مدعاه و مادبه و فلان قداستادب بمعنى تادب و يقال للبعيراذا ريض و ذل :اديب مودب . 6

كلمات لغويين بنابر آنچه در لغت نامه دخدا آمده است در معناى ادب نزديك به يكديگراست : بعضى آن را[ ملكه و قوه اى دانسته اند كه صاحبش رااز ناشايستها نگاه مى دارد]. و برخى از آن به عنوان :[ رياضت ستوده اى كه به واسطه آن به فضيلتى آراسته گردد]. ياد كرده اند چنانكه به معناى[ نگاهداشت حد هر چيز] نيز گفته اند و به همين جهت به كسى كه حدود و قواعد زبان و علوم ادبيات را دانا و دارا باشد[ اديب] گويند. و تعبير بعضى در معناى ادب اين است: [ نيك گفتارى و نيك كردارى] و بالاخره[ نيكى احوال و رفتار در نشست و برخاست خوشخويى و گرد آمدن خويهاى نيك و پسنديده]. معين در فرهنگ خود در معنى ادب نوشته است : [ حسن معاشرت حسن محضر آزرم حرمت و پاس] مرحوم علامه طباطبائى مى فرمايد:

[معناى اصلى ادب هيئت نيكويى كه شايسته رفتار بر آن گونه باشد. البته ادب به كارهاى مشروع از نظر دينى و يا مجازاز لحاظ عقل اطلاق شده است .ادب اموراختيارى را فرا مى گيرد كه امكان شكلهاى گوناگون را داشته باشد يعنى بتوان نام كارمودبانه و غير مودبانه بر آن نهاد. بنابراين معناى اصلى ادب همان چيزى است كه بيان شده اگر چه از نظراجتماعات گوناگون واقوام و ملل مختلف مصاديق متفاوتى داشته باشد] 7 .

از آنچه گفته شد چنين نتيجه مى گيريم كه : نيكويى ظرافت مقبوليت همگانى و زيبايى از مقومات معنى و مفهوم ادب است يعنى هر آنچه از رفتار كردار گفتار واحوال كه شايسته باشد[ ادب] نام مى گيرد. انسان خوش محضر وظيفه شناس منظم نيك گفتار و نيك كردار و محترم را [مودب] مى نامند. دربرخى از روايات اشاره اى به مفهوم[ ادب] شده است كه دقت در آنها به بيان مطلب كمك مى كند امام على[ ع] فرمود:

افضل الادب ان يقف الانسان على حده ولايتعدى قدره 8 .

برترين ادب آن است كه انسان پا را فراتراز آنچه هست نگذارد واز مرزارزش خويش تجاوز نكند.

و نيز فرمود:

ضبط النفس عندالرغب والرهب من افضل الادب 9 .

خويشتن دارى به هنگام تمايل و بى ميلى از برترين ادبهاست .

و در جاى ديگر مى فرمايد:

كفاك ادبااجتناب ما تكرهه من غيرك 10 .

آنچه برخود نمى پسندى بر ديگران مپسند كه همين تو را درادب بس است .

نتيجه اين كه : خويشتن دارى قدر خودشناسى و حد و مرز خود نگاهدارى از ويژگيهاى مفهوم ادب است .

لازم به يادآورى است كه آداب واخلاق با يكديگر تفاوت دارند كه اينك به تفاوت آن دواشاره مى كنيم :

[مجموع حالات ثابته و صفات راسخه نفسانى كه نفس را بدون نياز به فكر و سنجش و بدون تحمل تعب و رنج به انجام اعمال و رفتار و وا مى دارد اخلاق ناميده مى شود] 11 .

ازاين روى اخلاق به ملكات درونى و صفات راسخه در روح گفته مى شود كه هر يك از صفات منشا افعال و كرداراخلاقى است اما آداب چنانكه گذشت به هئيت و شكل ظاهرى از رفتار كردار واحوال اطلاق مى شود. علامه طباطبائى [ره] مى نويسد:

[شايد بعضى خيال كنند كه اخلاق و آداب يكى است و حال آن كه چنين نيست زيرا اخلاق عبارت است از ملكات راسخه در روح كه در حقيقت وصفى است از اوصاف روح اما آداب عبارت است از هيات هاى مختلفى كه اعمال صادره از آدمى بدان متصف مى گردد واعمال آدمى چگونگى صدورش بستگى به صفات گوناگون روحى دارد.

پس بين اين دواتصاف : انصاف روح به اخلاقيات واتصاف عمل به آداب تفاوت بسياراست] 12 .

در حقيقت آداب برخاسته از خلقيات و نمود صفات روحى است و هر يك از آداب واخلاق نسبت به ويژگيهاى خود مقوله جداگانه اى هستنداز اين روى در روايات به هر دو مقوله بر مى خوريم . پيامبراكرم[ ص] به معاذ كه از جانب آن حضرت راهى يمن بود فرمود:

علمهم كتاب الله وادبهم على الاخلاق الحسنه 13 .

به مردم علم كتاب بياموز وادبشان را بر پايه اخلاق حسنه نيكو گردان .

شايد تعبير[ محاسن اخلاق] كه در روايات آمده همان آداب نيكو باشد در برابر [ مكارم اخلاق] و يا[ معالى اخلاق] كه صفات روحى و ملكات درونى است چنانكه در روايت مى خوانيم :

بعث بمكارم الاخلاق و محاسن ها 14 .

گزيده سخن اين كه :[ حسن خلق] و[ حسن ادب] در مجموع دو عنصر تشكيل دهنده شخصيت آدمى است كه باطن و ظاهرى پسنديده و شايسته ازاو مى سازند.

اينك كه مفهوم[ ادب] روشن شد وارتباط آن با (اخلاق) بيان گشت جايگاه واهميت آداب در معارف دينى واخلاق اسلامى را مورد بحث قرار مى دهيم .

 

1- جايگاه واهميت آداب در معارف دينى

آراستگى به آداب در راس ويژگيهاى اخلاقى وانسانى بوده و همواره در همه ابعاد مورد سفارش دين قرار گرفته است . تقريبا تمامى آيات و روايات به گونه اى با آداب ارتباط مى يابند. بى شك تمامى مسلمانان بويژه طلايه داران دانش و معرفت مخاطب اين آهنگ عمومى هستند. نگاهى گذرا به معارف و منابع قرآنى و روايى اهميت آداب و متانت را روشن ساخته و جايگاه آن را در عمق معارف دينى بيان مى دارد.

قرآن كتاب انسان ساز وادب آموزاست كه با دستورالعملهايش شفاء و رحمت و هدايت گشته است . پيامبراكرم[ ص] مى فرمايد : (... وان ادب الله القرآن) يا (ان هذاالقرآن مادبه الله فخذوامنه) 15 قرآن ادبستان الهى و سفره پربهاى آداب است پس از آن برگيريد.

چشم بگشا و به بين جمله كلام الله را

آيه آيه همگى معنى قرآن ادب است

سوره حجرات كه مى توان آن را سوره آداب واخلاق نيز ناميده شامل آداب فردى واجتماعى فراوان است . درنگى در سر خط برخى ازاين آيات ادعاى ما را به اثبات مى رساند:

1. چگونگى برخورد با قوانين و مقررات شرعى .

2. حفظ حرمت رهبرى و پذيرش پيشگامى وى درامور.

3.انظبات و رعايت آداب صدا زدن و پرهيزاز هرگونه صدا و گفته نابهنجار

4. حفظ اخوت دينى و رعايت اصل برادرى .

5. دورى از تمسخر و عيبجوئى ديگران .

6. پرهيزاز به كار بردن القاب و نامهاى زشت و ناروا.

7. گريزاز سوءظن و ترك تجسس و كنجكاوى و زندگى شخصى ديگران .

8. رها كردن غيبت و بدگويى .

آنچه دراين سوره آمده سطرى است از دفترادبستان الهى . صدها صفحه ديگراين كتاب الهام بخش مزين به آداب و منشهاى انسانى است كه در اينجا به بعضى از دستورالعملهاى آن اشاره مى كنيم :

 

عدم تساوى نيكى و بدى :

ولا تستوى الحسنه ولاالسيئه ادفع باالتى هى احسن فاذالذى بينك و بنيه عداوه كانه ولى حميم 16 .

خوبى و بدى برابر نيستند. همواره به نيكوترين وجهى پاسخ ده تا كسى كه ميان تو واو دشمنى است . چون دوست مهران تو گرد.

چه چيزى بهتر و شكوهمندازاين كه بدى را به نيكى پاسخ دهى و جهالت را به كرامت . شايداهل علم بيش از ديگران در معرض اين آفات باشند يعنى سزاى نيكى را بدى بينند و پاسخ خيرخواهى را بى اعتنايى و پيوسته با لغويات و جهالتها روبرو باشندازاين روى بر آنان است كه بزرگ منشى را پيشه سازند و با كرامت با بديها و بى اعنايها و نادانيها به مبارزه برخيزند و قلبها را تسخير كنند:

... واذا مروا باللغو مروا كراما 17

و چون بر ناپسندى بگذرند بزرگوارانه بگذرند.

روحانى نبايد هم خود را مصروف كارهاى ناچيز و گذرا كند. بايد ناگورايها را به طبع بلند و سعه صدر پشت سر گذارد و تمام توان خود را در آرمانهاى بلند و مقصدهاى عالى بكار گيرد.

 

سخن نيكو:

... و قولوا للناس حسنا 18

به مردم گفتار نيك گوييد.

بر خلق خدا شفقت كنيد. با رفق و مدارا با مردم رفتار نماييد. بر سياق اين آيه آيات فراوان ديگرى نيز هست كه آداب مردمدارى و مهر و محبت به ديگران مى آموزد همان آدابى كه زيبنده ترين و ضرورى ترين ويژگى اهل علم است .

ادع الى ربك بالحكمه والموعظه و جادلهم بالتى هى احسن ... 19

مردم را با سخنان استوار و مبرهن واندرزهاى نيكو به سوى پروردگارت بخوان و با بهترين شيوه با ايشان مباحثه كند.

اين آيه ادب و صحبت را به سر رشته داران تعليم و راهنمايان مردم مى آموزد كه سخن درست و كلام رسا را برگزينند و با مهر و لطافت به گوش ديگران برسانند.اگر مطلبى ازاستحكام و برهان بايسته برخوردار نبود و يا برخوردار بود اما با شيوه درست و همراه با شفقت و مهربانى ابلاغ نگشت با شايستگى انجام نگرفته است . و در آيه ديگر به ادبى اجتماعى و مردمى بر مى خورديم :

پاسخ نيكى با نيكى بهتر يا همانند آن :

واذا حييتم بتحيه فحيوا با حسن منهااورذوها ... 20 .

چون شما را به درودى نواختند به درودى بهتراز آن يا همانند آن پاسخ گوييد.

اينجا نيز براى مردمدارى و مهر و محبت به آنان اصل ديگرى از آداب ماشرت و برخورد را بيان مى دارد كه آن : دست برتر داشتن در برابر نيكيها و خدمتهاى ديگران است . طبق اين آيه شريفه و دستورالعمل قرآنى مسلمانان نه تنهااز پاداش نبايد غفلت داشته باشد يا كم آورد و يا حتى به برابر آن بسنده كند بلكه همت بيشتر و پاداش فزونتر بايستى عرضه كند.

خواجه عبدالله انصارى مى گوييد:

خداوند دراين آيت بندگان را به آداب عشرت و صحبت تعليم مى دهد كه هر كه آارسته ادب نباشد شايسته صحبت نبود. و آداب و صحبت بر سه گونه است : يكى صحبت با حق است به ادب موافقت .

دوم صحبت با خلق است به ادب مناصحت (خيرخواهى ).

سوم صحبت با نفس است به ادب مخالفت .

و هر آن كسى كه پرورده اين آداب نيست وى را با راه مصطفى هيچ كار نيست و در عالم لا اله الا الله وى را قدر نيست . و رب الغزه جل جلاله مصطفى رااول آراسته ادب كرد چنانكه در خبراست : [ ادبنى ربى واحسن تاديبى] واب خلق خدا ادب نگهداشت تااز وى باز گفت :[ وانك لعلى خلق عظيم] اى محمد تو داراى خوى بزرگ و نيكو هستى ...

امااصول آداب مصاحبت با خلق آن است كه نصيحت كردن و شفقت نمودن از هيچ مسلمان بازنگيرى و خود رااز همه كس كمتر دانى و حق همه كس فرا پيش خود دارى وانصاف همه از خود بدهى به طريق ايثار و مساوات و حسن الخلق . واز خلاف و معارضه برادران و دروغ زن كردن ايشان بپرهيزى و به امر صريح و نهى صريح ازايشان در نخواهى وايشان را سخن درشت و جواب ناخوش نگويى. 21

در جاى ديگر اشاره اى به آداب خويش رويى راه رفتن سخن گفتن و بانگ زدن مى كند.ازاين كه با كبر و گردن كشى از مردم روى برتابى و در معابر و مسيرها به خود كامى راه روى خرامندگى و لاف زنى را پيشه خودسازى نهى مى كند و فروتنى نرم روى و كم كردن صدا را سفارش مى نمايد:

ولاتصعر خدك للناس و لاتمش فى الارض مرحاان الله لايحب كل مختال فخور واقصد فى مشيك واغضض من صوتك ان انكرالاصوات لصوات الحمير 22

با تكبراز مردم روى به يكسو مبر و به خودپسندى و سمتانه برزمين راه مرو زيرا خداوند خرامنده فخر فروش را دوست ندارد. در راه رفتن معتدل باش و آوازت را فرود آر كه زشت ترين آوازها بانگ خران است .

كوتاهى دراين گونه[ آداب اجتماعى] باعث از هم پاشيدگى روابط صميمانه مى گردد.اگر حركات عادى و روزانه آلوده به اين گونه صفات ناشايست شود حيثيت اجتماعى رو به ضعف و پستى مى نهد.

روشن است كه بيان اين گونه آداب از باب نمونه است و منحصر در همين موارد نيست چنانكه امام صادق[ ع] اين آيه را به :[ عطسه اى كه با صداى بلندادا شود و يا داد و فريادى كه به هنگام سخن گفتن انجام گيرد] 23 تفسير كرده اند كه در حقيقت بيان مصداق روشن از آيه است .

ازاين آيات نتيجه مى گيريم كه بايد در تمامى مراحل و رفتار رعايت آداب و متانت لازم را كرد تا در ميان مردم محبوب بود و در پيشگاه خداوند عزيز.

آنچه گذشت نمونه اندكى بود كه از بحثهاى فراوان قرآن درباره آداب كه به روشنى جايگاه واهميت[ ادب و متانت] را در وحى الهى بيان مى داشت .

اما روايات به طور گسترده ترى به بحث از[ آداب] پرداخته اند. دهها كتاب روايى در جنبه هاى گوناگون[ آداب] نگارش يافته و روايات مربوطه را گردآورده اند. بر شمردن آدابى كه در روايات آمده و بحث از آنهااز گنجايش اين نگاشته افزون است 24 .

ازاين روى ناگزيريم درباره هر يك از آداب بويژه آداب اهل علم در نوشتارى ديگر بحث كنيم و دراينجا فقط به جمع بندى مطالب گذشته اكتفا كنيم .

از آنچه تاكنون نگارش يافته نتيجه مى گيريم كه : رمز موفقيت و عامل پيش برندگى انسان بويژه اهل علم مقبوليت مردمى احترام و شخصيت اجتماعى است . نخستين عامل براى محبوبيت اجتماعى بى شك[ ادب و متانت] شايسته است بايد پذيرفت كه اين حركات ولو بظاهر جزئى است كه موقعيت اجتماعى و نفوذ معنوى را مى سازد. مردم يك شبه به كسى علاقه و دلبستگى پيدا نمى كنند بلكه نفوذ و آبرومندى چيزى است كه به تدريج از برخوردها و رفتار پديد مى آيد و در نهايت برآورد و قضاوت ويژه اى را در ذهن مى آفريند. درست است كه برخى ازاين گونه آداب ساده به نظر مى رسنداما همين نمونه ساده بيانگر حالات درونى واخلاقى و نشانگر شخصيت انسانى است چرا كه روحيات و خلقيات در لابلاى اعمال و رفتار منعكش شده و جلوه مى نمايند. يك عمل يا حركت كوچك مى تواند حاكى از يك روحيه ريشه دار باشد يعنى در پرتواين گونه آداب است كه آدمى برون افكنى مى كند و صفحه شخصيتش را مى گشايد.

ناهنجارى در آداب و شكل ظاهرى رفتار باعث خدشه دار شدن شخصيت انسانى شده و حتى ديگر تواناييها و مهارتها را نيز كم رنگ مى سازد يعنى اگر كسى اصطلاحات فراوان بداند و ده ها فضل از علوم را دارا باشد اما ظاهرى آراسته رفتارى مودبانه و برخوردى زيبنده نداشته باشد از منزلت و قدرش كاسته مى شود و در نظر سبك و كم ارزش جلوه مى كند.

راستى انصاف دهيم :اگر كسى در هنگام گفتگو يااظهار نظر آداب لازم را رعايت نكند و گرفتار آفاتى مانند: پرگويى خوب گوش ندادن به سخن مقابل بريدن كلام ديگرى صداى بلند لفاظ و تعابير نامناسب باشد چه مقداراز قدر و منزلت وى كاسته مى شود؟ پيامبراكرم[ ص] مى فرمايد:[ من عرض لاخيه المسلم المتكلم فى حديثه فكانما خدش وجه] 25 كسى كه وسط كلام ديگرى وارد شود گويا چهره او را خراشيده است .

يااگر فردى در محافل عمومى نظافت را مراعات نكند يا حركاتى انجام دهد كه موجب اشمئزاز ديگران شود مثل : آروغ زدن دهن درگى سيگار كشيدن و.. چه تصويرى از وى خواهيد داشت ؟

سواره اى كه با بى اعتنائى از كنار منتظرين وسيله نقليه مى گذرد ثروتمندى كه بدون توجه به نوع دوستى به زندگى تجملاتى و بى داغدغه خود مشغول است آن كه به قوانين و مقررات عمومى وقعى نمى گذارد آقايى كه با بى اعنايى و تبختر راه رفته و حتى از سلام كردن هم خوددارى مى كند و ... چگونه مى تواندانتساب خود را به علم و دانش دينى توجيه كند؟اين گونه افراد كى مى توانندانتظار حرمت و نفوذ در جامعه را داشته باشند؟امام صادق[ ع] مى فرمايد:

لايطمعن ذالكبر فى الثناءالحسن و لاالخب فى كثره الصديق ولاالسى ء الادب فى الشرف ... 26

متكبر نبايد طمع تمجيد و فريب كارانتظار دوست زياد و بى ادب اميد حرمت وارجمندى داشته باشد.

اگراهل دانشى خداى نكرده گرفتار خللى درادب و متانت باشد ارتباط خود را با جمال جميل نبوت كتاب وحى وامامت و صفحات نورانى دانشوران فقاهت چگونه توجيه مى كند؟ وراثت خود رااز آنان كه كان اب و نقطه پرگار متانت بودند و در دايره حيات خود همه زيبايى داشتند چگونه به اثبات مى رساند؟

گويا در مدرسه بوده واز دوست كتابى نخوانده و در پاى چراغ نشسته و نور نگرفته و در جمع كتب جمالى نديده و در درس صحف راه بجايى نبرده است .

اندكى درنگ و در منش و رفتار پيامبر[ص] انسان را سرمست شعف كرده واز آن همه زيبايى وانضباط ادب و متانت خوشرويى و خوشگوارى به وجد مى آيد واز عمق جان احساس سربلندى مى كند. به گوشه اى ازاين صفحه زيباى ادب بنگريد:

پيامبر[ ص] در چشم هر بيننده موقر و بزرگ مى نمود و در دلها جا گرفته و عزيز بود. صورتش مثل ماه شب چهارده مى درخشيد. نه لاغر و نه فربه متوسط القامه بود. محاسن پرپشب و موهاى سر و صورت به خاطر خضاب سبزه بى نظر مى رسيد. تمام اعضاء و جوارحش معتدل بود: شكم و سينه مساوى و موى سر باز وافتاده نبود واز بناگوش تجاوز نمى كرد. كف دستانش مانند دست عطرفروشان معطر بود. هنگام خرسندى چهره اش چون آيينه درخشندگى داشت . به آرامى و وقار قدم بر مى داشت و پيش روى خود را مى نگريست . هنگام تبسم داندان هايش چون دانه هاى تگرگ نمايان و به زودى سفيدى دندانها چون برق سريع زير لبها پنهان مى شد. بوى عرق آن حضرت خوشبوتراز مشك بود هنگام نگاه كردن به جلو يا عقب با تمام بدن بر مى گشت . 27 . نگاه كردنش لحظه اى بيش نبود و به چيزى خيره نمى گشت . هر كسى را مى ديد - حتى اطفال - را آغاز به سلام مى كرد. دائما متفكر به نظر مى رسيد.

جز در مواقع ضرورت لب به سخن نمى گشود و هنگام تكلم به آرامى آغاز سخن كرده و به آرامى لب فرو مى بست . كلامش كوتاه جامع و خالى از تفصيل و نارسايى بود. هيچ طعامى را ولو نمى پسنديد مذمت نمى كرد. كسى را حقير نمى شمرد و هنگام غضب روى بر مى گردانيد. 28 .

با مردم انس مى گرفت و آنان رااز خود دور نمى ساخت . هميشه از مردم بر حذر بود و خود را مى پاييداما صورت از آنان بر نمى گردانيد و بدخلقى نمى كرد.

در مجالس جاى ويژه به خود نداشت . حق هر يك ازاهل مجلس راادا مى كرد و كسى ازايشان احساس نمى كرد كه ديگرى بيش ازاو نزد آن حضرت محترم است . هر كه نيازى از او مى طلبيد يا به نياز خود مى رسيد و يا با روى گشاده و بيان شيرين قانع مى گشت . عيبجو خشن و درشتخوى نبود.از جدل پر حرفى و گفتار بى سود پرهيز داشت . 29

لباس خود را وصله مى كرد. كفش خود را مى دوخت . گوسفندان خود را مى دوشيد. با بردگان غذا مى خورد. روى خاك مى نشست . مايحتاج خانه اش را از بازار تهيه مى كرد. با غنى و فقير مصافحه مى نمود و دست خود را نمى كشيد تا طرف دست خود را بكشد. مخارج زندگيش سبك بود. بزرگ طبع خوش رو و متبسم و نسبت به همه مهربان بود.

هرگزاز روى سيرى آروغ نزد. در آئينه و آب نگاه مى كرد و موى سرش را صاف شانه مى كرد. 30 نه تنها براى خانه كه براى بيرون نيز خود را نظافت و زينت مى كرد 31 .

ديده نشد پيش روى كسى پا دراز كند. تا زنده بود در حال تكيه غذا ميل نكرد. 32 .

تا با كسى نشسته بود لباس و زينت خود رااز تن دور نمى ساخت . 33 .

هنگامى كه سواره بود نمى گذاشت كسى با آن حضرت پياده حركت كند مى فرمود سوار شود.اگر سوار نمى شد مى فرمود برو و فلان جا منتظر من باش . 34

براى احترام اصحاب آنان را با كنيه صدا مى زد. هر كه كنيه نداشت براى وى كنيه مى ساخت .ايشان حتى زنها و بچه ها را با كنيه صدا مى كردند. تشك زير پاى خود را بااسرار با تازه وارد مى سپرد و ... 35

 

به گفته لسان الغيب :

به حسن و خلق و وفا کس به یار ما نرسد                       تو را در این سخن انکار کار ما نرسد

اگر چه حسن فروشان به جلوه آمده‌اند                          کسی به حسن و ملاحت به یار ما نرسد

 

راستى چه كسى از دانش وران دينى شايسته تر و بايسته تر دراقتداى به رسول الله[ ص] است ؟ چه صنفى به جزاز حوزويان بايد جلوه تمام نماى آداب و منش پيامبر(ص) است ؟ درباره علامه طباطبايى(ره) نگاشته اند.

[ اين مرد جهانى از عظمت بود. عينا مانند يك بچه طلبه در كنار صحن مدرسه روى زمين مى نشست . نزديك غروب به مدرسه فيضيه مى آمد و چون نماز بر پا مى شد مانند ساير طلاب نماز را به امامت مرحوم آيه الله حاج سيدمحمدتقى خونسارى مى خواند. آن قدر متواضع و مودب بود و در حفظ آداب سعى بليغ داشت كه من كرارا خدمتشان عرض كردم : آخراين درجه ازادب شما و ملاحظات شما ما را بى ادب مى كند! شما را به خدا فكرى به حال ما بكنيد!از قريب چهل سال پيش تا به حال ديده نشد كه ايشان در مجلس به متكا و بالش تكيه زنند بلكه پيوسته در مقابل واردين مودب و قدرى جلو تواز ديوار مى نشستند و زير دست ميهمان .

با ما طلبه هاى عجول و گستاخ نرم و ملايم بودند مانند پدر بلند قامتى كه خم مى شود و دست كودك را مى گيرد و پابپاى او راه مى رود استاد ما چنين مى كرد... با آن كه اسرارالهيه در دل تابناک او موج مى زد سيمايى بشاشى و گشاده و وا رفته و زبان خموش و صدايى آرام داشت و پيوسته به حال تفكر بود و گاهگاهى لبخند لطيف بر لب داشت] 36

 

منبع : www.tebyan.net

 

دانستنیها                          

انقلاب ربات‌ها

 نویسنده: جیم وایت

مترجم: فاطمه اللهیاری

 

 


نویسندگان مجله T۳ با نگاهی بر وضعیت حال و آینده ربات‌ها و آغاز برهه‌ای جدید از شکوفایی‌‌های استعداد بشری، به کندوکاو آیند‌ه‌ای نشسته‌اند که در آن روبات‌ها به جنگ فرستاده می‌شوند، بیماری‌های ما را درمان می‌کنند، شغل‌های ما را از چنگمان در می‌آورند و شاید هم یک روز با شلیک اسلحه‌ای ما را به قتل برسانند! اگر یک لحظه به وقوع چنین وضعیتی در آینده فکر کنید هرگز حس خوبی نخواهید داشت.

ربات‌های امروزی
آرزو‌های دور و دراز برای ایجاد تغییرات کلی و حکمرانی بی چون‌وچرا بر تمامی جنبه‌های زندگی و یا میل به برخورداری از رفاه بیشتر، ما را بیش از پیش برای داشتن ربات‌های هوشمند حریص کرده است.

ASIMO از محصولات شرکت هوندا یکی از پیشرفته‌ترین ربات‌های حال حاضر دنیا به شمار می‌رود. این روبات از توانایی دویدن، بلند کردن صندلی و تشخیص چهره برخوردار است. آسیمو که شبیه یک کودک با لباس فضانوردی ساخته شده است قیمتی معادل یک میلیون دلار دارد که البته خرید آن از استطاعت مالی بسیاری از خانواده‌ها خارج است.

اما تولید این گونه ماشین‌ها در واقع گام بزرگی به سمت آینده محسوب می‌شود. آخرین پیشرفت‌های علمی در خصوص قابلیت‌های روبات‌ها نیز بسیار شگفت‌انگیز است. اگر شما یک شیء را به
ASIMO نشان بدهید یا اسمی را برای او تکرار کنید، دفعه دوم کاملاً توانایی شناسایی آن را خواهد داشت.

برای مثال او به واسطه مشخصه‌‌های خود توانایی تمیز دادن یک صندلی از یک میز را داراست. در واقع
ASIMO بر مبنای آموخته‌‌ها و چیزهایی که به ذهن سپرده است این تشخیص و تصمیم ‌گیری را انجام می‌دهد. iCub نیز یکی از پیشرفته‌ترین ربات‌های اروپایی است که در نتیجه سرمایه‌گذاری کمیسیون اروپا روی طرح پنج ساله‌ای به ارزش ۷.۵ میلیون یورو خلق شده است.

iCub که هم اکنون از توانایی سینه‌خیز رفتن و نواختن درام برخوردار است به مرور زمان مانند یک کودک مهارت‌های جدیدی را آموزش می‌بیند. سرعت بخشیدن به توسعه این پروژه که به صورت مشارکتی در حال جریان است، میزان بالایی از نظم و دقت در تشریک مساعی را می‌طلبد.

این رویکرد به کارشناسانی از حوزه‌هایی مانند رباتیک و عصب‌شناسی امکان می‌دهد تا با امید به نتیجه‌گیری سریع‌تر، به کار در کنار یکدیگر بپردازند.
ASIMO و iCub را در واقع می‌توان منادیان آغاز عصر روبات‌ها قلمداد کرد. اما باید پرسید که توقع ما از استعداد بشر آینده چیست؟

ربات‌های جنگجو
زمانی که صحبت از آینده رباتیک به میان می‌آید، این سؤال در ذهن اغلب مردم شکل می‌گیرد که آیا احتمال سرکشی ربات‌ها و کشتن مردم توسط آنها وجود دارد؟ این سؤال خوبی است؛ زیرا یکی از فعال‌ترین حوزه‌های تحقیقات رباتیک در بخش نظامی صورت می‌گیرد که حاصل آن را می‌توان در میدان‌های جنگ عراق و افغانستان نیز مشاهده کرد.

ربات‌ها به نحو فزاینده‌ای در اغلب موقعیت‌های نظامی مخاطره‌آمیز مانند پاکسازی مین، عملیات شناسایی دشمن و خنثی‌سازی بمب مورد استفاده قرار می‌گیرند. هم اکنون هزاران خدمات گوناگون رباتیک به صورت فعال در حال ارائه شدن است که ربات‌های تانک مانند سریع و قابل حمل
Packbot و Talon از محصولات Foster Miller نیز در این دامنه جای می‌گیرند.

یا ربات‌هایی مانند
Aeryon Scout که اندازه آنها کمی بزرگ‌تر از یک پرنده است و از طریق ماهواره و آنتن قابل کنترل هستند. به احتمال زیاد در آینده شاهد ظهور ربات‌هایی خزنده و پرنده یا حشره مانند نیز خواهیم بود.

اغلب ربات‌هایی که برای پیاده نظام ارتش طراحی می‌شوند، به لحاظ ظاهری و تحرک به انسان شباهت دارند. مثلاً
Petman یک ربات انسان‌نما است که بخش اعظمی از فناوری خود را از ربات تمام جنگی BigDog وام گرفته است. دانشگاه باک‌نل نیز هم اكنون در حال طراحی رباتی انسان‌نما به نام tBot برای ارتش آمریکا است.

با شروع این پروژه در سال ۲۰۰۹، کریستوفر کارنی، یکی از اعضای کنگره آمریکا، اذعان کرد که این ربات دقیقاً همان چیزی است که ما به آن نیاز داشتیم. ما در صدد تجهیز و ارتقای ارتش خود جهت نبرد‌های فرامرزی هستیم که این ابزار کاملاً برای ما کاربردپذیر است.

گام بعدی این است که این ربات‌های جنگجو بدون نیاز به کنترل شدن توسط انسان‌ها، به نبرد بپردازند. آژانس پروژه‌‌های تحقیقاتی پیشرفته فرامرزی آمریكا (
DARPA) در سال ۲۰۰۷ با حضور ربات‌های هوشمند جنگجو، یک مسابقه بین‌المللی در زمینی به وسعت ۶۰ کیلومتر برگزار کرد که یک جایزه ۲ میلیون دلاری نیز برای برنده مسابقه در نظر گرفته شده بود.

سریع‌ترین اتومبیل رباتیک بدون سرنشین که حاصل کار مشترک دانشگاه کارنگی و شرکت جنرال موتورز بود، این فاصله ۶۰ مایلی را در عرض ۴ ساعت طی کرد.

وقتی یک ربات به تنهایی بتواند از عهده پیمودن چنین مسیری برآید می‌توان گفت که گام بسیار بزرگی به جلو برداشته شده و نكته بزرگ‌تر از آن، هوشمندی این ابزار‌ها در شناسایی و انهدام اهداف است.

با آگاهی از این مطلب در خصوص عملکرد و خلقیات ربات‌ها دو پرسش به ذهن می‌آیند: رباتی مثل
Killerdozer ۳۰۰۰ چگونه هدف را شناسایی می‌کند و با دقت بالا به سوی آن نشانه می‌رود؟ آیا اصلاً یک ربات در خصوص جنایات و فجایعی که در یک جنگ رخ می‌دهد، خود را مسئول خواهد دانست؟

اِد گادر، رئیس گروه راهکاری فناوری، در بخش فناوری دفاعی
Qinetiq در این باره می‌گوید: ما همواره به دنبال سربازهایی هستیم که خود در خصوص مرگ و زندگی‌شان تصمیم‌گیری کنند و این کاری است که از عهده ربات‌ها ساخته نیست.

کره جنوبی هم درصدد است تا به وسیله ربات
SGR-A۱ سامسونگ در مرز خود با کره شمالی صف‌آرایی قدرتمندتری کند که این حرکت ممكن است مناقشات بین دو كره را به مرحله دیگری وارد كند. اسلحه ویژه SGR-A۱ قادر است هر هدفی را در فاصله ۲.۵ کیلومتری شناسایی کند و در این حالت اگر شما رمز عبوری که دشمن نبودن شما را اثبات می‌کند فراموش کرده باشید، دچار دردسری جدی خواهید شد!

ربات‌های دلسوز
سرمایه‌گذاری‌های نظامی صورت گرفته در این خصوص به این معنا نیست که دستاورد‌های حاصل از این تحقیقات تنها به جنبه نبرد و ویرانگری ربات‌ها توجه دارد؛ بلکه از وجود این موجودات مکانیکی به جای میدان جنگ می‌توان در بسیاری از موقعیت‌های مخاطره‌آمیز و اورژانسی در درون زندگی شهری بهره برد.

مرکز امدادی-تحقیقاتی ربات‌های دستیار (
CRASAR) که مقر آن در دانشگاه A&M تگزاس قرار دارد، در این زمینه از دیگران پیش افتاده است. از وجود این ربات‌ها در برخی موقعیت‌‌های امدادرسانی مانند حوادث رانش زمین، انفجار معدن، سیل و طوفان و در جریان امدادرسانی حمله به مرکز تجارت جهانی در سال ۲۰۰۱ بهره گرفته شده است. دانشی که هم اکنون در زمینه علوم رباتیک وجود دارد نویدبخش پتانسیل بالقوه‌ای در آینده نزدیک است.

اما دکتر رابین مورفی پس از وقوع زلزله در کشور هاییتی نظر دیگری در این خصوص ارائه کرد: دانش به تنهایی برای جلوگیری از بروز حوادثی مانند زلزله هاییتی کافی نیست. ما برای تسریع این روند نیازمند صنایعی هستیم که با مقرون به صرفه‌ترین قیمت ممکن به تولید این گونه ماشین‌ها برای مؤسسات و سازمان‌های خصوصی بپردازند. به علاوه ارتش برای استفاده از این ربات‌های امدادگر در برخی مناطق پیش‌قدم شده است.

سیستم
Da Vinci Surgial که تولید مؤسسه Intuitive Surgial می‌باشد از سال ۲۰۰۰ جهت تسهیل عمل‌های جراحی پیچیده مانند عمل بای‌پس قلب مورد استفاده قرار گرفته است. با این روش جراح به جای ایجاد یک شکاف عمیق در قفسه سینه می‌تواند به وسیله ایجاد سه یا چهار شکاف کوچک به عرض چند سانتیمتر و فرستادن ربات‌هایی کوچک به درون این شکاف‌ها کار جراحی را از طریق یک دستگاه کنترل‌گر که شبیه دسته بازی است به انجام برساند.

این متد ضمن اینکه آسیب فیزیکی کمتری به بافت‌ها می‌رساند، از میزان درد، خونریزی و فشار روحی بیمار نیز می‌کاهد و بهبودی نیز سریع‌تر اتفاق می‌افتد.

زمانی که صحبت از آینده رباتیک به میان می‌آید، این سؤال در ذهن اغلب مردم شکل می‌گیرد که آیا احتمال سرکشی ربات‌ها و کشتن مردم توسط آنها وجود دارد؟ این سؤال خوبی است؛ زیرا یکی از فعال‌ترین حوزه‌های تحقیقات رباتیک در بخش نظامی صورت می‌گیرد که حاصل آن را می‌توان در میدان‌های جنگ عراق و افغانستان نیز مشاهده کرد.

این روش در کمتر از یک دهه می‌تواند تحت عنوان جراحی عاری از درد جایگزین روش‌های فعلی گردد.

دانشگاه دوک نیز در اقدامی جالب یک ربات پزشک طراحی کرده که با استفاده از سونوگرافی و بدون نظارت انسانی، توانایی برداشتن ترکش را دارد. با این حساب، اندیشیدن به این نکته که ربات‌های پزشک هم می‌توانند تقریباً مانند پزشکان بخش سلامت خوب عمل کنند، چیزی غیر قابل باور و دور از ذهن نخواهد بود.

اما ربات کوچک
ARES یک گام از بقیه ربات‌های پزشک جلو‌تر است. اين ربات از ۱۵ جزء تشكيل شده و قادر است پس از بلعيده شدن توسط بيمار در درون بدن او سرهم‌بندي شود.

این ربات در واقع همچون یک زیردریایی ذره‌بینی است که مشابه آن را در فیلم کمدی سفردریایی شگفت انگیز مشاهده کرده‌ایم. دکتر آریانا منچیاسی از یک مؤسسه تبلیغاتی ایتالیایی (ماوای
ARES) در این خصوص می‌گوید: بسیاری از مینی و میکرو ربات‌ها به شکلی طراحی شده‌اند که خزیدن و تکان خوردن حشرات و کرم‌ها یا باکتری‌های شناور را تقلید کنند.

ربات‌های قابل بلع هم اکنون نقش مهمی در تشخیص بیماری‌ها ایفا می‌کنند. دوربین کپسول مانند
Sayaka که در کشور ژاپن با استفاده از سیستم RF توسعه یافته است، جهت اندازه‌گیری عمق روده کوچک به کار گرفته می‌شود.

در چند سال آینده هدف این است که ربات‌های قابل بلع با عملکرد‌های مضاعفی مانند سونوگرافی، لیزر درمانی و بافت‌برداری مورد استفاده قرار گیرند. در ایتالیا ربات جدیدی با نام قرص عنکبوتی (
spider pill) ابداع شده است که پا‌های بسیار کوچکی دارد و بر خلاف قرص‌های کپسول مانند به صورت وایرلس توسط تیم پزشکی قابل کنترل و هدایت می‌باشد.

فرشته‌های ماشینی
پیشرفت‌های صورت گرفته در فناوری ربات‌ها، تأثیرات و کاربرد‌های فراوانی نیز برای حوزه پرستاری به همراه داشته است. ربات
TUG هم اکنون وظیفه حمل دارو و تجهیزات را در بیش از ۱۰۰ بیمارستان‌ ایالات متحده بر عهده دارد. در سال ۲۰۰۷ اتحادیه اروپا با سرمایه‌گذاری روی پروژه iward در پی ابداع ربات‌های پرستار برآمد که در بیمارستان‌ها بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و وظایف و فعالیت‌هایشان را از تی کشیدن زمین گرفته تا حمل و نقل تخت‌های بیماران با هم هماهنگ سازند.

اگر بیماران حق انتخاب داشته باشند مسلماً بسیاری از آنها هنوز هم یک انسان دلسوز را با یک لبخند دوستانه به موجودی ذی‌شعور که فقط مرتب کردن پرونده‌ها را بلد است،‌ترجیح می‌دهند؛ اما با این حال نتیجه این شد که مرخص کردن تعدادی از پرستاران بهترین راه برای دستیابی به این هدف است.

در این صورت ممکن است ما با ربات‌هایی روبه‌رو شویم که تأثیراتی عمیق و دراز مدت روی افراد مسن داشته باشند. یک ربات دستیار می‌تواند به افراد مسن کمک کند تا حتی زمانی که توانایی‌‌های جسمی آنها رو به افول گذاشت، به صورت مستقل و ایده‌آل به زندگی خود ادامه دهند.

با توجه به تعداد پزشکان در سراسر دنیا انتظار می‌رود که این میزان طی ۴۰ سال آینده به دو میلیارد نفر نیازمند برسد که خود این امر از ظهور بازاری با پتانسیل‌‌های بالا خبر می‌دهد. بر اساس گزارش‌ها، کشور ژاپن به لحاظ دارا بودن پیرترین مردم جهان به زودی در یک وضعیت بحرانی قرار خواهد گرفت. از همین رو بنیاد صنعت ماشین، طی برآوردی اعلام کرد که ربات‌ها قادرند سالانه ۲۱ میلیارد دلار از هزینه‌های سلامت یک کشور را کاهش دهند.

RIBA (Robot for Interactive body Assistance) که شبیه به خرس تدی با قد و قواره‌ای بزرگ‌تر است، می‌تواند یک فرد ۶۱ کیلوگرمی را به داخل یا خارج تختخواب حمل کند و یا روی یک ویلچر بنشاند. طراحان RIBA در RIKEN-TRI با استفاده از یک سیستم هدایت‌گر لمسی موفق به ساخت این ربات شده‌اند.

Robovie II نیز كه ماحصل كار مؤسسه تحقیقات پیشرفته مخابرات (ATR) است، در فروشگاه بزرگ Apita Seikadai واقع در شهر كیوتو مشغول یاری رساندن به خریداران در كار خرید است. طی دهه‌های آینده شاهد ربات‌هایی خواهیم بود كه افراد مسن را در كار خرید و یا حتی جابجایی وسایل منزلشان كمك می‌كنند.

ربات‌های كارگر
در دهه آینده ربات‌ها زندگی كاری ما را به شدت تحت تأثیر قرار خواهند داد. بنابر اظهار فدراسیون بین‌المللی رباتیك قیمت ربات‌ها با وجود هزینه‌ تولید زیادشان در مقایسه با سال ۱۹۹۰، با یک کاهش ۷۵ درصدی روبه‌رو بوده است.

گرایش مردم به سمت به كارگیری ربات‌ها روز به روز در حال افزایش است؛ زیرا آنها در این صورت یك كارگر مكانیكی سریع، دقیق و ارزان قیمت برای كارهای خود در اختیار خواهند داشت.

برای مثال اگر ما قصد رفتن به سر كار را داشته باشیم به اتوبوسی سوار خواهیم شد كه نیازی به یك راننده انسان ندارد و به این ترتیب ۶۰ درصد هزینه‌های راهبری وسایط نقلیه كاهش می‌یابد. در صنعت اتومبیل‌سازی بازوهای رباتیك به كاهش ۵۰ درصدی میزان نیروی كار كمك كرده‌اند.

تقریباً نیمی از ۸۰۰۰۰۰ ربات فعال در صنایع مختلف در سراسر دنیا، ساخت كشور ژاپن هستند. لزوم به كارگیری پرستارهای مكانیكی نیز كه در بالا از آن بحث شد، در كشورهایی كه میانگین سن جمعیت آنها رو به كهولت می‌رود، نمود بیشتری می‌یابد زیرا برای نگهداری از این قشر سالمند نیروی كار به اندازه كافی وجود ندارد.

بخش كشاورزی، حوزه دیگری است كه از فناوری ربات‌ها سود می‌برد. در حال حاضر مؤسسه فناوری ماساچوست (
MIT) یك گلخانه آزمایشی از گوجه فرنگی و گیلاس ایجاد كرده است كه ربات‌های كوچك اداره آن را بر عهده دارند.

این ربات‌ها به وسیله سنسورهای خود یك به یك گیاهان گلخانه را كنترل می‌كنند و سپس به وسیله سیستم بصری‌شان، رسیده یا نرسیده بودن گوجه‌فرنگی‌‌ها را تشخیص می‌دهند.

چنین پیشرفت‌هایی می‌تواند به زودی در كشت و كار میوه كه نیازمند نیروی انسانی فراوانی برای چیدن و انبار كردن محصولات است و در اقتصاد توسعه یافته كنونی نیز كارآمدی خود را از دست داده است، انقلابی به پا كند.

در حالی كه ما تلاش می‌كنیم از مزایای ربات‌ها به طور غیر مستقیم سود ببریم، آنها در منزل ما نیز می‌توانند موجودات مفیدی باشند. شركت
iRobot اعلام کرده که روبات جاروبرقی Roomba از زمان معرفی به بازار تا کنون پنج میلیون دلار فروش داشته است.

کولین انجل، مدیر عامل این شرکت می‌گوید: ما به وضوح شاهد مقبولیت این فناوری در بین مردم هستیم. این ابداعات برای آینده ما راهکارهایی ارائه می‌دهند که روند زندگی مردم را به سرعت با تفاوت‌های چشمگیر فراوانی روبه‌رو می‌سازد.

Robomow و Mowbot هم دو رباتی هستند که با فناوری مشابه، کار کوتاه کردن چمن‌های باغچه شما را بر عهده می‌گیرند. ربات‌های خانگی که ما از مدت‌ها پیش به وسیله کتاب‌‌ها و فیلم‌‌های تخیلی خود را برای روبه‌رو شدن با آنها آماده کرده‌ایم، زحمت بسیاری از خرده‌کاری‌‌های ملال‌آور را از سر ما کم می‌کنند که در جای خود بسیار خوشحال کننده است.

دوست ربات من
علی‌رغم پیشرفت‌‌های علمی صورت گرفته در صنعت رباتیک، ما هنوز هم در آرزوی داشتن ربات‌هایی هستیم که بتوانیم در سطح اجتماعی با آنها ارتباط برقرار کنیم. جا یانگ سانگ و ربکا گرینتر از محققان مؤسسه فناوری جرجیا روی نحوه تعامل مردم با روبات جاروبرقی مانند دادن اسم و شخصیت به او، تحقیقاتی انجام داده‌اند: بعضی از مردم لباس به تن این ربات کرده‌اند.

در حقیقت برخی این کار را طوری انجام می‌دهند که گویی یک شرکت مخصوص برای طراحی لباس
Roomba تأسیس شده است. روزنامه واشنگتن پست نیز اخیراً در خصوص نحوه برقراری ارتباط سربازان آمریکایی که برای جنگ‌های سخت آموزش می‌بینند با ربات‌های نظامی Packbot و Talon، گزارشی را تهیه کرده است.

در كل به نظر می‌رسد که هم اکنون یک خلاء رباتی در زندگی ما به وجود آمده است. بر اساس گزارش فدراسیون بین‌المللی رباتیک از بین ۴/۴ میلیون ربات خانگی که در سال ۲۰۰۹ به فروش رسیده‌اند، ۸/۲ میلیون عدد آن فقط برای مقاصد سرگرمی و تفریحی استفاده می‌شوند.

شما می‌توانید با آدم‌آهنی‌‌های خدمتگزار از لحاظ اجتماعی ارتباط برقرار کنید که بدون شک روبات
PARO به عنوان یکی دیگر از محصولات این کسب و کار دشوار، از باهوش‌ترین آنهاست. این ربات کوچک ژاپنی در برابر نوازش عکس‌العمل نشان می‌دهد و احساسات خود را با تکان دادن دم و به هم زدن چشم‌های درشتش نشان می‌دهد.

تحقیقاتی که از سال ۱۹۹۳ در خصوص ربات‌های پرستار خانگی و بیمارستانی صورت گرفته است، نشان می‌دهد که مزایای تعامل با
PARO به لحاظ درمان شناسی، اثراتی مانند کاهش سطح استرس و برقراری ارتباط مؤثر‌تر را به دنبال داشته دارد.

درست به مانند روبات‌های جنگی که لازمه کار آنها جنگیدن با دشمنان و از

دانشگاه دوک نیز در اقدامی جالب یک ربات پزشک طراحی کرده که با استفاده از سونوگرافی و بدون نظارت انسانی، توانایی برداشتن ترکش را دارد. با این حساب، اندیشیدن به این نکته که ربات‌های پزشک هم می‌توانند تقریباً مانند پزشکان بخش سلامت خوب عمل کنند، چیزی غیر قابل باور و دور از ذهن نخواهد بود.

میان برداشتن آنهاست، ربات‌های اجتماعی انسان‌نما نیز چالش‌های علمی عظیمی را فراروی ما قرار می‌دهند.

عملکرد آنها بدون هیچ گونه برنامه‌ریزی قبلی و‌ ترتیب عملکردی خاصی، روی توانایی‌‌های شنیداری، حرکتی، درک کلام و پاسخگویی به محیط اطراف وابسته است؛ زیرا میزان درکی که ما انسان‌ها از شرایط بسیار دشوار داریم در ماشینی مجهز به هوش مصنوعی، قابل تجدید و شبیه‌سازی نیست.

با این حال ربات
ASIMO، محصول شرکت هوندا، و رقیب اروپایی‌اش iCub به این سمت خیز برداشته‌اند و روز به روز با پیشرفت‌های خود ما را به زندگی ماشینی که در ذهن خود ساخته‌ایم، نزدیک‌تر می‌سازند.

ربات
Domo، از ابداعات شرکت Aaron Edsinger، اولین رباتی است که علاوه بر توانایی دست دادن، فرد را در آغوش می‌کشد. زمانی که حسگر‌های لاستیکی تعبیه شده در نوک انگشتان این ربات توسط دست انسان لمس ‌شوند، او ضمن تمیز دادن آن از یک شی، می‌تواند میزان انعطاف‌پذیری آن و میزان فشار لازم برای دست دادن را تخمین بزند.

یا ربات اينشتين که در آزمایشگاه درک سنجی ماشینی کالیفرنیا خلق شده، از چهر‌ه‌ای زنده‌نما و بسیار دوست داشتنی برخوردار است. این چهره که ۳۱ ماهیچه مصنوعی در آن به کاربرده شده است، می‌تواند دامنه وسیعی از احساسات ظاهری را که با آزمایش به دست آمده است، در چهره خود نشان بدهد.

در مرحله بعد اینشتن باید قابلیت بروز این احساسات را در اجتماع نیز داشته باشد. اما شاید بتوان گفت که تاکنون زنده‌نماترین روبات توسط هیروشی ایشی‌گوارا در دانشگاه اوزاکا ابداع شده است. ایشی‌گورا با خلق ربات
Geminoid یک نمونه واقعی و غیر قابل باور از خودش به وجود آورده است!

Geminoid از طریق دستورات حرکتی که از کامپیو‌تر دریافت می‌کند قادر است حرکات و صحبت‌های پدیدآورنده خود را تقلید نماید. ایشی‌گورا به دنبال خلق یک ربات خدمتکار یا یک همنشین برای خود نبود؛ بلکه به گفته خودش تحقیقات و اقدامات او با هدف درک و دریافت عمیق و طرح سؤالاتی مانند انسان چیست؟ و آگاهی چیست؟ صورت پذیرفته است. او با این همزاد خود احساس یگانگی می‌کند و از پس زدن آن پرده مه‌آلود مابین انسان و ساخته‌‌های دست وی لذت می‌برد.

آینده رباتیک
وابستگی ما به ربات‌ها به خاطر امتیازاتی که به همراه دارند بدون شک افزایش خواهد یافت و این موضوع تأثیرات عمیقی را به لحاظ اجتماعی بر جای خواهد گذاشت. ربات‌های کارگر که همه جا در دسترس هستند، می‌توانند زندگی آسود‌ه‌ای را که در اواخر انقلاب صنعتی قول آن داده شده بود برای ما به ارمغان آورند.

دکتر جی استورز هال از مؤسسه
Foresight Nanotech به طرح این سؤال می‌پردازد كه: چرا نباید ماشین‌هایی بسازیم که کار‌های سخت مورد نیازمان را انجام بدهند و ما نیز وقت خود را صرف کسب ثروت و خوش‌گذرانی نماییم؟

فکر می‌کنید رفتار ما با ربات‌ها باید چگونه باشد و یک ربات درباره ما به ‌عنوان نوع بشر چگونه فكر(!) خواهد كرد؟ آیا روزی ربات‌ها از حقوق و مسئولیت‌هایی مشابه با ما برخوردار خواهند شد؟
چندین دهه است که فیلم‌‌ها و افسانه‌‌های علمیتخیلی به طرح چنین سؤال‌هایی پرداخته‌اند اما با پیچیده‌‌تر شدن ربات‌ها، تعامل ما با آنها نیز بیش از پیش شکل پیچیده‌‌تر و نزدیک‌تری به خود خواهد گرفت و ما بایستی پاسخ این سؤال‌ها را خیلی زود‌تر از آنچه می‌اندیشیم، بیابیم.

در آینده نزدیک وجود ربات‌های خانگی در زندگی ما به امری عادی بدل خواهد شد. دولت کره جنوبی متعهد شده است که تا سال ۲۰۲۰ هر خانواده یک ربات در اختیار داشته باشد. تمیز کردن کف زمین، کوتاه کردن چمن‌ها و تأمین امنیت منزل از مزایای چشمگیر و مهم این ربات‌های خانگی است اما از سوی دیگر ما خیلی زود به حضور آنها در زندگی‌مان عادت می‌کنیم؛ به طوری که به جزئی جدایی‌ناپذیر از زندگی ما تبدیل خواهند شد.

در ۱۵ سال آینده ربات‌های خانگی پیشرفته‌تری به بازار معرفی خواهند شد که توانایی انجام تمامی امور روزانه، به خصوص برای افراد سالخورده را دارا می‌باشند. در نتیجه بر خلاف بسیار از دیگر زمینه‌‌های تکنولوژیکی، این بار افراد مسن اولین کسانی خواهند بود که خود را با این ماشین‌های فوق پیشرفته تطبیق می‌دهند.

هوش و استعداد رو به فزونی این ماشین‌ها بدین معنی است که هم اکنون می‌توان آنها را به چشم یک کارگر انسانی ماهر نگریست. در نتیجه همان گونه که انقلاب صنعتی تأثیرات عمیق و شگرفی را در دنیا موجب شد، ربات‌ها نیز به لحاظ اجتماعی و اقتصادی زمینه‌ساز تحول شگرف دیگری در دنیا خواهند بود.

کارخانه‌داران و مالکان صنعتی با سود جستن از تلاش‌های خستگی‌ناپذیر ربات‌ها موفق شده‌اند در قرن ۲۱ ثروت را در دستان خود نگه دارند.

تولید انبوه کالا‌ها با قیمت‌‌های ارزان و افزایش مراقبت‌‌های سلامتی که حاصل کار ربات‌ها است، می‌تواند به ارتقای استاندارد‌های زندگی ما بینجامد اما از سوی دیگر امنیت شغلی آینده ما نیز شدیداً تحت تأثیر این پیشرفت تکنولوژیک قرار خواهد گرفت.

چنین تغییر و تحولی به آسانی صورت نخواهد گرفت. ممکن است برخی افراد خواهان کم شدن نقش ربات‌ها در زندگی روزمره مردم باشند. اگر استفاده از ربات‌ها به نارضایتی مردم و آشوب‌‌های اجتماعی منجر شود، احتمالاً شاهد خواهیم بود که دولت‌ها از
SWATbot‌ها یا ربات‌های مجری قانون که اساساً برای اهداف نظامی طراحی شده‌اند، برای سرکوب کردن شورش‌ها استفاده کنند.

اما حقیقت آن است كه تهدید فیزیکی ربات‌ها بسیار فرا‌تر از چیزی است که ما درک می‌کنیم. ربات‌ها می‌توانند در شرایط غیر قابل پیش‌بینی به نحوی غیر قابل پیش‌بینی عمل کنند. آنان(!) با افزایش تعامل با انسان‌ها این قابلیت‌ها را بروز خواهند داد.

در حال حاضر دولت‌ها در صدد مدیریت چنین عکس‌العمل‌هایی از جانب ربات‌ها هستند که در این بین دولت کره جنوبی حتی دست به ساخت رباتی زده‌ است که قادر به رعایت و اجرای قوانین اجتماعی و اخلاقی باشد.

حال این سؤال مطرح می‌شود که به لحاظ قانونی چه کسی مسئول عملکرد ربات‌ها است؟ آنها تا چه میزان در تصمیم‌گیری‌‌های خود از اختیار عمل برخوردار خواهند بود؟ اینها پرسش‌هایی هستند که ما تمام مدت عمر خویش با آن روبه‌رو خواهیم بود.

در هر حال در آینده‌ای نزدیک ربات‌های خانگی به سرگرم کردن و آموزش دادن ما خواهند پرداخت. شاید آنها به اندازه یک انسان، باهوش و سریع‌الانتقال نباشند اما در برخی موارد خاص بهتر از ما عمل می‌کنند.

به هر میزان که ربات‌ها مدل‌های پیشرفته‌تری پیدا می‌کنند، به لحاظ شخصیت نیز منحصر به فرد‌‌تر می‌شوند و ما می‌توانیم استعداد و احساس را در آنها شکل بدهیم.

ما نباید ربات‌ها را اشیایی مکانیکی محض تصور کنیم و به عنوان بخشی از جامعه، رفتار ما با آنها نباید خالی از رفتار‌های انسانی باشد. حتی شاید در آینده شاهد ربات‌های پراحساس و رمانتیک نیز باشیم. اکنون ما با دنیایی روبه‌رو هستیم که حتی در کارتون‌های تخیلی ژاپنی هم تصور آن نمی‌رفت؛ دنیایی روباتیك.

پنج گام تکاملی روبات‌ها
۱. هوش مصنوعی
هوش مصنوعی به منزله آب مقدس در صنعت رباتیک است. محققات در تلاشند تا تعامل با انسان‌ها و درک احساسات آنها را به ربات‌ها بیاموزند. ما انسان‌ها باید به جای رویاپردازی در پی برداشتن گام‌هایی هر چند کوچک جهت ورود به دنیای هوش غیر انسانی باشیم.

۲. اهمیت تأمین انرژی
موتور‌های احتراق و باتری‌های موجود با محدودیت‌هایی در زمینه تأمین انرژی مواجه هستند. سلول‌های سوخت‌رسان میکروبی نیز تنها قدرت تأمین انرژی یک ربات کوچک آزمایشگاهی را دارند اما زمانی که آنها فعالیت مداوم خود را آغاز کنند، چنین سوختی برای یک ربات خانگی مناسب نخواهد بود.

۳. ارتباطات غیر شفاهی
یک ربات خانگی باید احساسات شما را در زمان عصبانیت یا ‌ترس تشخیص بدهد. در حال حاضر بعضی از ربات‌ها قادرند زبان حرکات ساده بدن و آهنگ کلام را تشخیص بدهند. گر چه این موارد هنوز هم نیازمند ارتقاء بیشتری است.

۴. حواس پنج گانه
تحقیقات و ارزیابی‌‌ها در خصوص احساسات ربات‌ها هنوز ادامه دارد؛ چرا که هنوز هم احتمال دارد یک ربات هنگام دست دادن با شما انگشتانتان را خرد کند! حس لامسه این ماشین‌ها شاید با یک دهه کار به سطح قابل قبولی برسد اما حواس بینایی، بویایی و چشایی‌شان نیازمند قدرت تعبیر و تفسیر بیشتری هستند.

۵. قانون ‌گذاری
افزایش تعامل بین انسان‌ها و ربات‌ها به ایجاد زمینه‌‌های قانونی و اخلاقی خواهد انجامید که دولت‌‌ها می‌توانند در موارد قضایی به آنها استناد کنند.

 

منبع : www.itna.ir

 

  مباحث فرهنگی            

روز جهانی صنایع دستی

گردآوری و تنظیم : مجله الکترونیکی کشکول مدیریت

 

صنایع دستی هنر و صنعتی است که حاصل روح ملت ها و آئین فرهنگ ملی کشورهاست که به سادگی با رجوع به آمار صنایع دستی کشورها به روحیه مردم آن کشورها می توان پی برد، بنابراین، صنایع دستی تنها کالاهایی جهت مبادله نیستند، بلکه خصوصیات فرهنگی و ویژگی های اقوام از طریق صنایع دستی مبادله شده و سبب نوعی ارتباط بین اقوام و ملل گوناگون می شود.

 

صنایع دستی چیست؟

صنایع دستی نوعی کار است که در آن لوازم تزئینی و کاربردی تنها با استفاده از دست یا ابزار ساده ساخته می‌شود. معمولاً این کلمه به روشهای سنتی ساختن کالاها اطلاق می‌گردد. استادکاری مخصوص هر یک از این موارد مهم‌ترین ملاک است. چنین چیزهایی اغلب از لحاظ فرهنگی و یا مذهبی فوق العاده هستند. لوازمی که بصورت تولید انبوه و یا با ماشین آلات مختلف ساخته می‌شوند جزء صنایع دستی نیستند.

آنچه مقولهٔ صنایع دستی را از هنر کاردستی متمایز می‌سازد، هدف از ساخته آنهاست. صنایع دستی لوازمی هستند که قرار است مورد استفاده قرار گرفته و کهنه، پوسیده و غیره شوند. مورد استفاده آنها بیش از یک تزئین ساده‌است. صنایع دستی اغلب کارهای فرهنگی و رسومی تری تلقی می‌شوند زیرا به عنوان بخشی از ملزومات زندگی روزمره مطرح هستند. درحالی که هنر و کاردستی بیشتر یک فعالیت سرگرمی گونه و یک ارائه بی نقص از یک تکنیک خلاقیت است. از جنبه‌های عملی انواع مختلف صنایع دستی به دلیل شباهت مورد استفاده همپوشانی زیادی دارند.

در ایران سازمان میراث فرهنگی متولی این بخش می‌ باشد.

تعدادی از صنایع دستی معروف ایرانی عبارتند از:

گلیم، فرش، گبه، قلم زنی، شیشه گری، منبت کاری، مینا کاری، سفال، چوب.

 

روز جهانی صنايع دستی

صنایع دستی، به مجموعه‌ ای از هنرها و صنایع اطلاق می‌شود که محصول آن‌ها به طور عمده با استفاده از مواد اولیه‌ بومی، به کمک دست و ابزار دستی ساخته می‌شود. در هر یک از فرآورده‌های این صنایع، ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگرسازنده، به نحوی تجلی می‌یابد و همین عامل، وجه تمایز اصلی این گونه محصول‌ها از مصنوعات مشابه ماشینی و کارخانه‌ای است.

صنایع دستی، حاصل روح ملت‌ها و دستاورد هنرهای آموخته از نسلی به نسل دیگر است. بنابراین، صنایع دستی تنها کالائی برای مبادله نیست، بلکه خصوصیات فرهنگی و ویژگی‌های قومی، از طریق این کالا مبادله می‌شود و نوعی ارتباط فرهنگی در میان جامعه‌ها پدید می‌آورد.

صنایع دستی، پس از جنگ جهانی دوم، با محتوای هنری و فرهنگی، مورد توجه کشورهای پیشرفته قرار گرفت. در دهم ژوئن/ بیستم خرداد سال ۱۹۶۴م.، نخستین همایش‌ جهانی با شرکت مسئولان اجرائی، استادان دانشگاه، هنرمندان و صنعتگران بیش از ۴۰ کشور جهان، در نیویورک برگزارشد. در قطعنامه‌ پایانی آن همایش، تأسیس شورای جهانی صنایع دستی، به عنوان نهاد وابسته به یونسکو تصویب ‌شد. سالروز تأسیس این همایش، به عنوان روز جهانی صنایع دستی نامگذاری شد.

با راه‌ اندازی شورای جهانی صنایع دستی ، صنایع دستی و سنتی، به صورت بخشی از حیات فرهنگی- اقتصادی ملت‌ها، مورد توجه قرار گرفت. ایران، از سال ۱۳۴۷ش./ ۱۹۶۸م. از طریق سازمان صنایع دستی کشور، به عضویت این شورا درآمد و در مجمع آسیا و اقیانوسیه‌ آن، مشغول فعالیت شد.

این شورا، در ابتدا با شمار محدودی از اعضا کار خود را آغازکرد. اما هم‌اکنون، ۹۰ کشور جهان را تحت پوشش دارد و دبیرخانه‌ آن، در شهر آمستردام هلند قرار دارد. 

 

 

شورای جهانی صنایع دستی

هدف اصلی شوای جهانی صنایع دستی، برپایی جنبش صنایع دستی برای ارائه آینده ای بهتر برای سازندگان یا تولیدکنندگان صنایع دستی در سراسر جهان است. این شورا، به گونه ای مشاوره ای با یونسکو در ارتباط است.

شورای جهانی صنایع دستی (World Crafts Council) که در سال 1964 تأسیس شده، سازمانی غیر انتفاعی و غیر دولتی است. هدف این شورا، توانبخشی جایگاه صنایع دستی به مثابه بخشی حیاتی از فرهنگ و زندگی اقتصادی، ارتقاء همکاری میان سازندگان صنایع دستی در جهان، تشوق، کمک، و راهنمایی آنها، و توسعه اقتصادی از طریق فعالیتهای ایجاد درآمد است. به طور خلاصه، مأموریت WCC آوردن صنایع دستی و سازندگان آن به جریان اصلی زندگی است، با پیوند دادن با گذشته از طریق حفظ سنت-های به ارث رسیده و با آینده بواسطه کاربرد فن آوری مدرن در آزمایش، نوآوری و دسترسی به بازارهای جدید.  

اعضای شواری جهانی صنایع دستی، علاوه بر اینکه در پروژه هایی که خاص هر یک از مناطق پنج گانه (آفریقا، آسیا- اقیانوسیه، اروپا، آمریکای لاتین و آمریکای شمالی) است درگیر هستند، با یکدیگر و در بین مناطق در انجام برنامه-های بزرگ- مقیاس همکاری می کنند. اعضای WCC در طیف وسیعی از فعالیتهای داخلی و بین المللی مشاکت می جویند، همچون سمینارها، کارگاه ها، نمایش گاه ها، مسابقات، برنامه های مبادله و کنفرانس های تخصصی که بر بسیاری از ابعاد صنایع دستی متمرکزند. شواری جهانی صنایع دستی بر نیاز به دادن شأن، احترام و اعتماد به نفس به سازندگان صنایع دستی تأکید می ورزد، تا آنها را بشناساند، با این عقیده که این افراد گنجینه زنده میراث فرهنگی ما را در دستان شان حمل می کنند.

شورای جهانی صنایع دستی بر این باور است که یک ملت زنده می ماند، مادامی که فرهنگ آن زنده بماند. وب سایت شورای جهانی صنایع دستی اطلاعاتی در خصوص سازمان و ساختار آن، اعضا و فعالیت های اعضا ارائه می دهد. رئیس این شورا هم اکنون خانم اوشا کریشنا (Usha Krishna) است که در سال 2008، در شانزدهمین گردهم آیی شورا در چین به این سمت برگزیده شد. از نظر وی، بسیاری از اجتماعات تولید کننده صنایع دستی هنوز نیز به موجودیت های حاشیه ای تداوم می بخشند. صدای آنها، صدای ضعیفی است که در شلوغی تجاری امروزه به ندرت شنیده می شود. شورای جهانی صنایع دستی مصرانه نیاز دارد تا این صدا را تقویت کند، تا اجتماعات تولیدکننده صنایع دستی را در دیالوگی خلاقانه درگیر کند و جهان صنایع دستی را به جریان اصلی زندگی وارد کند. تنها از طریق دیالوگ و تعامل خلاق است که می توان آغاز به فهم سهم حیاتی صنایع دستی در پدید آوردن اقتصادهای جهانی کرد و پیوند ظریف میان سنت و مدرنیته را همیشگی ساخت. از طریق این امور، ما می توانیم به طور امیدوار کننده ای شأن، اقتصاد و منزلت اجتماعیِ اجتماع صنعتگران را احیا کنیم.

خانم کریشنا معتقد است که در استراتژی های شورا برای انجام برنامه های مختلف، نیاز به امور زیر است:

1. خدمات رسانی فن آوری های جدید بع صنعتگران و برقراری کیفیت در مجموعه ذهنی تولیدکنندگان صنایع دستی، با درگیر کردن آنها در برنامه های آموزشی.

2. خلق کانال های همکاری بین طراحان و صنعتگران به نحوی که صنعت دستی و طرح به همراه یکدیگر پیش روند.

3. عمومی کردن بنیان های دانش متفرق و تشویق اشتراک در این منابع.

4. از بین بردن موانع تجاری و به وجود آوردن دیالوگ بر اساس تعرفه محصولات صنایع دستی.

5. استفاده از ارزش توریسم برای بهره برداری از صنایع دستی و به دست آوردن بازارهای جهانی با استراتژی های سلطه جو و نوآورانه.

6. درگیر کردن جوانان در هنرها و صنایع دستی و حساس کردن آنها نسبت به میراث فرهنگی شان.

7. تمرکز بر پژوهش های اعضا برای فهم دلایل علایق کاهنده و یافتن شیوه هایی برای افزایش درگیری اعضا.

این وب سایت به طور منظم به روز می شود تا اخبار، گزارش ها و برنامه زمانبندی رخدادها را در بخش صنایع دستی بین المللی پوشش دهد.

 

شورای جهانی صنایع دستی

هدف اصلی شوای جهانی صنایع دستی، برپایی جنبش صنایع دستی برای ارائه آینده ای بهتر برای سازندگان یا تولیدکنندگان صنایع دستی در سراسر جهان است. این شورا، به گونه ای مشاوره ای با یونسکو در ارتباط است.

شورای جهانی صنایع دستی (World Crafts Council) که در سال 1964 تأسیس شده، سازمانی غیر انتفاعی و غیر دولتی است. هدف این شورا، توانبخشی جایگاه صنایع دستی به مثابه بخشی حیاتی از فرهنگ و زندگی اقتصادی، ارتقاء همکاری میان سازندگان صنایع دستی در جهان، تشوق، کمک، و راهنمایی آنها، و توسعه اقتصادی از طریق فعالیتهای ایجاد درآمد است. به طور خلاصه، مأموریت WCC آوردن صنایع دستی و سازندگان آن به جریان اصلی زندگی است، با پیوند دادن با گذشته از طریق حفظ سنت-های به ارث رسیده و با آینده بواسطه کاربرد فن آوری مدرن در آزمایش، نوآوری و دسترسی به بازارهای جدید.  

اعضای شواری جهانی صنایع دستی، علاوه بر اینکه در پروژه هایی که خاص هر یک از مناطق پنج گانه (آفریقا، آسیا- اقیانوسیه، اروپا، آمریکای لاتین و آمریکای شمالی) است درگیر هستند، با یکدیگر و در بین مناطق در انجام برنامه-های بزرگ- مقیاس همکاری می کنند. اعضای WCC در طیف وسیعی از فعالیتهای داخلی و بین المللی مشاکت می جویند، همچون سمینارها، کارگاه ها، نمایش گاه ها، مسابقات، برنامه های مبادله و کنفرانس های تخصصی که بر بسیاری از ابعاد صنایع دستی متمرکزند. شواری جهانی صنایع دستی بر نیاز به دادن شأن، احترام و اعتماد به نفس به سازندگان صنایع دستی تأکید می ورزد، تا آنها را بشناساند، با این عقیده که این افراد گنجینه زنده میراث فرهنگی ما را در دستان شان حمل می کنند.

شورای جهانی صنایع دستی بر این باور است که یک ملت زنده می ماند، مادامی که فرهنگ آن زنده بماند. وب سایت شورای جهانی صنایع دستی اطلاعاتی در خصوص سازمان و ساختار آن، اعضا و فعالیت های اعضا ارائه می دهد. رئیس این شورا هم اکنون خانم اوشا کریشنا (Usha Krishna) است که در سال 2008، در شانزدهمین گردهم آیی شورا در چین به این سمت برگزیده شد. از نظر وی، بسیاری از اجتماعات تولید کننده صنایع دستی هنوز نیز به موجودیت های حاشیه ای تداوم می بخشند. صدای آنها، صدای ضعیفی است که در شلوغی تجاری امروزه به ندرت شنیده می شود. شورای جهانی صنایع دستی مصرانه نیاز دارد تا این صدا را تقویت کند، تا اجتماعات تولیدکننده صنایع دستی را در دیالوگی خلاقانه درگیر کند و جهان صنایع دستی را به جریان اصلی زندگی وارد کند. تنها از طریق دیالوگ و تعامل خلاق است که می توان آغاز به فهم سهم حیاتی صنایع دستی در پدید آوردن اقتصادهای جهانی کرد و پیوند ظریف میان سنت و مدرنیته را همیشگی ساخت. از طریق این امور، ما می توانیم به طور امیدوار کننده ای شأن، اقتصاد و منزلت اجتماعیِ اجتماع صنعتگران را احیا کنیم.

خانم کریشنا معتقد است که در استراتژی های شورا برای انجام برنامه های مختلف، نیاز به امور زیر است:

1. خدمات رسانی فن آوری های جدید بع صنعتگران و برقراری کیفیت در مجموعه ذهنی تولیدکنندگان صنایع دستی، با درگیر کردن آنها در برنامه های آموزشی.

2. خلق کانال های همکاری بین طراحان و صنعتگران به نحوی که صنعت دستی و طرح به همراه یکدیگر پیش روند.

3. عمومی کردن بنیان های دانش متفرق و تشویق اشتراک در این منابع.

4. از بین بردن موانع تجاری و به وجود آوردن دیالوگ بر اساس تعرفه محصولات صنایع دستی.

5. استفاده از ارزش توریسم برای بهره برداری از صنایع دستی و به دست آوردن بازارهای جهانی با استراتژی های سلطه جو و نوآورانه.

6. درگیر کردن جوانان در هنرها و صنایع دستی و حساس کردن آنها نسبت به میراث فرهنگی شان.

7. تمرکز بر پژوهش های اعضا برای فهم دلایل علایق کاهنده و یافتن شیوه هایی برای افزایش درگیری اعضا.

 این وب سایت به طور منظم به روز می شود تا اخبار، گزارش ها و برنامه زمانبندی رخدادها را در بخش صنایع دستی بین المللی پوشش دهد:

آدرس وب سایت :  www. worldcraftscouncil.org

 

مهمترین هدف هایی که این شورا، به عنوان یک ارگان غیر انتفاعی غیردولتی قائل شده است عبارت اند از:

۱) تشویق، کمک و راهنمایی صنعتگران دستی و همچنین بالا بردن سطح اطلاعات تخصصی و حرفه ای آنها با توجه به زمینه های متفاوت فرهنگی موجود در هر یک از کشورهای عضو.

۲) حفظ و تقویت صنایع دستی و تجلی آن به صورت رکن عمده ای از حیات فرهنگی ملتها.

۳) ایجاد همبستگی میان صنعتگران دستی سراسر جهان.

از هر کشور تنها یک سازمان می تواند به عنوان نماینده صنعتگران آن کشور، به عضویت شورا درآید و سازمان صنایع دستی ایران از سال ۱۳۴۷ به عنوان ارگان مسئول متولی صنایع دستی کشور به عضویت شورای جهانی صنایع دستی درآمده است.

 

زیبایی در اوج حریر خیال

کشف آثار باستانیِ به جای مانده از نیاکان بشر، از وجود صنایع دستی در زمان های بسیار دور، حتی دوران انسان های اولیه خبر می دهد. زمانی که به این آثار نظر می افکنی، با دنیایی کهن رو به رو می شوی که غبار تاریخ بر چهره تک تک آنان جای گرفته است. بخشی از آثار به جای مانده از انسان های اولیه، شامل سفالینه هایی است که از گِل پخته شده و تصاویر حیوانات به شکلی تخیلی بر روی آنها نقش بسته است. به راستی آیا هنرمند نقش آفرین، آن روز می دانست با دستانش چه گنجینه ای را نقش می زند. آیا می دانست روزی هنرش، تجسمی از روزگارش برای آیندگان خواهد شد.

 

روایتی پرشکوه از فرهنگ کشور

صنایع دستی، روایتگر صنعت و هنر نیاکان و بیانگر هنر و ذوق مردم هر کشور است و در روزگاران کهن، به عنوان صنعت تمام عیار عهد خویش حضور داشته است. صنایع دستی، سفیران فرهنگی یک قوم و قبیله اند که هیچ گاه از گزارش پیام خود دست نمی کشند. صنایع دستی، تجلی گاه بخش قابل ملاحظه ای از هنر وخلاقیت اقوامی است که با این صنایع سر و کار دارند. صنایع دستی، در گذشته، بیش و کم، روایتگر زیبایی و حقیقتی بوده که آدمی همواره در جست و جوی آن است. توجه به این صنعت در حال حاضر، نه تنها ما را با گذشته مردمان در هر منطقه پیوند می دهد، بلکه در حد مقدور می تواند ما را در همان جوّ و محیطی قرار دهد که انسانِ ماشین زده امروز از آن جدا مانده است.

 

صنایع دستی، تجلی ذوق ایرانی

هنرمند ایرانی، همواره با کار هنری اش، مقصودی را بیان داشته و رمز و رازی را آشکار ساخته است. او با پشتوانه فرهنگ غنی و سیراب از سرچشمه عرفان، با دست یافتن به مواد گوناگون، مهارت استادانه و احساس زیبایی و نبوغ خود را در بسیاری از دست ساخته ها، به ویژه ظرف های فلزی، سفالین، شیشه ای و دست بافت ها نشان داده است. در صنایع دستی ایران، ذوق هنری و بردباری و وسواس هنرمندان ایرانی، در ریزه کاری فنون هنری دیده می شود و آنها همیشه در این هنر پیشتاز بوده اند. به نحوی اسرارآمیز، در صنایع دستی ایران، تصویر یک زندگی نهفته است؛ یک زندگی با رنج ها و شکل های بسیار، همراه با شوق و زیبایی. به گفته مقام معظم رهبری، صنایع دستی تنوعی که دارد، تجملی که دارد و ذوقی که در آن به کار رفته، زیبا و همه کس پسند است.

 

صنایع دستی، پیوند هنر و معنویت

ضربه های پی در پی چکش بر بدن بی روح آهن و نقش های حکاکی شده بر روی آن، یا حرکات سریع دستان گلی سفالگر و خلق کوزه های مسی به نام اللّه ، پیامبر و امامان معصوم علیهم السلام ، گوشه هایی از پیوند مبارک هنر و معنویت است. معنویت، همواره در قبای دین، مذهب، عبادت، نیایش و...، تعالی بخش روح های جست و جوگر بشر بوده و هنر در مسیری متفاوت، ولی هم جهت با معنویت، سیراب کننده اندیشه و خیالات تشنه انسان است. در این نوع هنر، هنرمند می کوشد با الگوگیری از مضامین معنوی، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، ادامه دهنده راهی باشد که خداوند از سوی پیامبران یا در کتاب های رهایی بخش، برای سعادت و خوشبختی انسان، پیش روی او قرار داده است.

 

الگوگیری از قرآن

قرآن کریم به عنوان مهم ترین و آخرین کتاب سعادت بخش، از هنگام نزول و سپس کتابت آن به دست کاتبان، از مهم ترین دست مایه ها برای الگوگیری هنرمندان صنایع دستی در راه تعالی و نهادینه کردن هنر متعهد برای رستگاری نوع بشر بوده است. هنرمندان با این کار، سرسپردگی و کرنش انسان را در مقابل خالق یکتا در آثارشان به نمایش گذاشته اند و کلمات الهی، برای نخستین بار به وسیله هنر در قلب انسان ها نفوذ می کند.

 

صنایع دستی در قرآن

صنعت زره بافی

صنایع دستی، از دیرباز به عنوان هنری سرگرم کننده و درآمدزا، جایگاه خاصی داشته است. به مرور زمان و با فکر و خلاقیت صنعت گران و هنرمندان، این حرفه پیشرفت های زیادی را پشت سرگذاشت تا به این جایگاه والا رسید. این هنر،در بین بسیاری از پیامبران و امامان معصوم علیهم السلام نیز رونق خاصی داشته است و می توان گفت نخستین کسانی که به این هنر پرداختند، پیامبران بوده اند. به این هنر در قرآن نیز اشاره های زیادی شده است؛ چنان که خداوند در چند سوره، به فن زره سازی از سوی حضرت داوود علیه السلام اشاره کرده است.

 

حضرت داوود علیه السلام و زره بافی

حضرت داوود علیه السلام ، یکی از پیامبرانی است که به فرمان الهی و به صورت اعجاز، می توانست با نرم کردن و پیچ و تاب دادن آهن با نیروی دست، زره ببافد. خداوند در سوره سبأ، به این موضوع اشاره می کند و می فرماید: و ما به او گفتیم زره های کامل بساز و حلقه های آنها را به اندازه و متناسب کن. در واقع خداوند با این آیه، به داوود دستور می دهد سرمشقی از محکم کاری و دقت برای همه صنعت گران و کارگران با ایمان جهان باشد.

 

صنعت بافندگی در قرآن

صنعت بافندگی، از جمله صنعت هایی است که در زمان پیامبران معمول بوده است و خداوند در قرآن، از آن برای تشبیه و رساندن پیام آسمانی خود استفاده کرده است. بافندگی و بافتن به عنوان یک هنر، شغل و سرگرمی مناسب برای بانوان است؛ زیرا با روحیه آرامش طلب و آرام آنان تناسب دارد. پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد صلی الله علیه و آله در این باره می فرماید: کار مردان نیک، خیاطی، و کار زنان نیک، ریسندگی است.

 

هنر اسلامی

هنر اسلامی، جایگاه والایی در جهان هنر دارد و گروه بسیاری از علاقه مندان رابه سوی خود کشیده است. در تمامی هنرهای اسلامی، به نحوی روح عرفانی و جنبه های مذهبی متجلی است که همین امر باعث شگفتی صدچندان می شود. صنعتگران اروپایی، از دیرباز به هنر و صنعت اسلامی علاقه مند بوده اند، ولی به تازگی برای الهام گرفتن از هنرهای اسلامی و یادگیری روش های مورد استفاده آن، تلاش بسیاری انجام داده اند. همین شیفتگی و کنجکاوی در مورد هنرهای اسلامی، سبب شده است که بگویند: صنایع دستی ایران، تبلوری است از اعتقادات، باورهای دینی، سنت ها و آداب و رسوم، که مشابه و هم سنگ آن در هیچ کجای این کره خاکی وجود ندارد.

انواع صنایع دستی

انواع صنایع دستی عبارتند از: فرش بافی، منجوق دوزی، منبّت کاری، خاتم کاری، فلزکاری، سوزن دوزی، شماره دوزی، گلدوزی، لحاف دوزی، چهل تکه دوزی، قلّاب بافی، حاشیه دوزی، سرامیک و سفال سازی، خیاطی، ریسندگی، عروسک سازی، شیشه کاری رنگی، نجاری، کوزه گری، گلیم بافی و جاجیم بافی.

 

صنایع دستی در آینه زمان

گزافه نیست اگر گفته شود صنایع دستی، عمری به قدمت عمر بشر دارد. سابقه صنایع دستی، به عصر حجر باز می گردد. در این دوره، ساخت ظروف و همچنین بعضی ابزار مصرفی در زندگی روزمره مانند نیزه و خنجر از سنگ برای صید و شکار حیوانات معمول شد. رفته رفته به علت پیشرفت فکری، دیگر مواد موجود در طبیعت مانند خاک رس، چوب، سنگ آهن، مس و سرانجام پشم و کرک حیوانات و الیاف گیاهی نیز مورد استفاده قرار گرفت؛ به طوری که پیشینه ساخت اشیای سفالی و مسی، به بیش از چهار هزار سال پیش می رسد. دوره رنسانس در اروپا، در تکامل هنری صنایع دستی تأثیر انکارناپذیری به جا گذاشت و در نتیجه، افزون بر حفظ جنبه های مصرفی بسیاری از تولیدات دستی، موجب افزایش ارزش هنری و تزئینی آنها شد. ایران زمین نیز از هفت هزار سال پیش، بیرق هنر نیاکان خویش را به عنوان سند هویت ملی به رخ جهانیان کشیده است.

 

صنایع دستی و اشتغال

سفره رنگین صنایع دستی ایران، هم اکنون دو میلیون و ششصد هزار نفر را به طور مستقیم، و حدود دوازده میلیون نفر دیگر را غیرمستقیم گرد خود آورده است. جالب اینکه بیش از هفتاد درصد از فعّالان صنایع دستی ایران را زنان تشکیل می دهند. از این رو، می توان گفت زنان هنرمند ایرانی، بالاترین سهم را در تولید آثار صنایع دستی کشور بر عهده دارند.

 

جایگاه صنایع دستی در جامعه

صنایع دستی، از دیرباز عامل ایجاد اشتغال جنبی و درآمد بیشتر در مناطق روستایی و عشایری، و همچنین برای بعضی شهرنشینان بوده است. امروزه نیز به رغم گسترش محصولات صنعتی در همه کشورها، صنایع دستی نه تنها ارزش خود را از دست نداده است، بلکه هر روز بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. در کشور ما نیز صنایع دستی با اتکا به پشتوانه غنی فرهنگ ایران اسلامی، در سه دهه اخیر، به نحو چشم گیری گسترش یافته است؛ به گونه ای که در زمینه سیاست گذاری و هدایت صنایع دستی، از ایران به عنوان یکی از کشورهای بسیار موفق در مجامع بین المللی یاد می شود.

 

صنایع دستی و اشتغال

بدون تردید یکی از دلایل مهم در توجیه جنبه های مثبت صنایع دستی، به اثرات آن در مبارزه با انواع بیکاری مربوط می شود. بیکاری، یکی از مسائل پیچیده کشورهای رو به رشد است که از افزایش سریع جمعیت سرچشمه می گیرد. در بین انواع بیکاری، شایع ترین آن در کشورهای در حال توسعه، بیکاری پنهان است. به ویژه در آن دسته از کشورها که هنوز ساختار جامعه کشاورزی و روستایی به صورت سنتی و کهن باقی مانده است، بیکاری پنهان بیشتر به چشم می خورد. صنایع دستی با قابلیت ها و خصوصیات ویژه خود، می تواند نقش مهمی در حل معضل بیکاری و ایجاد اشتغال برای بیکاران ایفا کند.

 

نقش صنایع دستی در بهداشت روان

اشتغال به هنرهای دستی، در بسیاری از بیماران روحی، سبب شده که آنان از یکنواختی، روزمرگی و فکر و خیال های پوچی که بیشتر به بیماری شان دامن می زند، دست بکشند و با سرگرم شدن، روحیه ای شاداب و سرزنده به دست آورند. در واقع لطافت بخشیِ این هنرها، موجب این کار می شود. لطافت، از معقولات درک کردنی است، نه وصف کردنی، و هیچ هنری همچون هنر صنایع دستی، نمی تواند عشق به خدا، وطن دوستی، حفظ ارزش های اخلاقی، شور و شوق زندگی، و وارستگی و کمال انسان را انتقال دهد و تداوم بخشد. در حقیقت صنایع دستی، دمیدن روح زیبایی و طراوت به زندگی انسان هاست.

 

صنایع دستی ایران از نگاه آبرام پوپ

آبراهام پوپ، تاریخ نگار آمریکایی بر این باور است که: صنایع دستی ایران، هنرمندانه خلق شده است و هر یک، پیام آور عقیده ها، سلیقه ها، روش های زندگی و شخصیت نیاکان مردم این کشور است. صنایع دستی، زبان گویا و روشن تاریخ، تمدن، هویت و هنر ایرانیان است.

 

صنایع دستی در آینه شعر

این رنج و هنر، دو عنصر خاموشند

با صبر و صفا، کنار هم می جوشند

در کوره روزگار، چون پخت شدند

آن گاه لباس عافیت می پوشند

چون نمد، در زندگی، پا خورده ام

با تحمل، زخم دنیا خورده ام

گبّه ام، بی رنگ، تا رنگم کنند

ماهرانه رنگ زیبا خورده ام

خرسکم، فرش درشتی، زیرپا

وعده امورز و فردا خورده ام

چرخه ریسندگی را، سر بزن

من از این نقش عجب جا خورده ام

دست و ارزش در هنر زاینده شد

لقمه نان، از خط خوانا خورده ام

بیستم خرداد و شعر مصطفی

روی دست از پیر و برنا خورده ام

سید مصطفی کشفی

 

ای هنری مرد هنر آفرین

سایه خیر هنرت بر زمین

در مثل هستی که به حسن نظر

ریزد از انگشت تو چندین هنر

چوب به دست تو زبان باز کرد

رویش زیباتری آغاز کرد

اره مویی گرت افتد به دست

کار تو بر تخته، منبّت شده است

مرد قلمزن که هنر کار او

شهر پر از گرمی بازار او

هوش ربا، پر ثمره و دل پذیر

کاشی و انگشتری و بادگیر

در هنر و صنعت، هم داستان

شهر تو و مشهد و یزد، اصفهان

خاک هنرپرور ایران زمین

بر تو و بر صنعت تو آفرین

محمدجواد محبت

 

 دست خدا

محدثه خدایی

دست های کوچک توست که نخل را به گل و درخت و رودخانه و خورشید و آواز پرندگان تبدیل می کند.

دست های کوچک توست که روز و شب زیر پاهای ما لگد می شود و دست های کوچک توست که ریشه در خاک دارد، اما در تار و پود خالی شکوفا می شود.

دست های کوچک تو نماینده آبی آسمان است.

دست های تو در کتاب تاریخ مان قدیمی ترین تاریخ است و در کتاب جغرافی در همه جای دنیا گسترش پیدا کرده است.

دست های کوچک تو قلب مهربان تو را در تار و پود قالی جا می گذارد و این قلب توست که ما بر روی آن پا می گذاریم.

از پرندگان روی درخت های قالی، آوازهای غمگین تو پشت دار قالی به گوش ما می رسد و گل بوته های سرخ قالی، جنسش از خون انگشت های ظریف تو است؛ انگشت هایی که خیلی زودتر از آن چه باید، پینه بسته است.

قالی، دفتر خاطرات توست که هر روز زیر پاهای ما ورق می خورد؛ خاطراتی که از آرزوهای کوچک تو می گوید و از دردهای بزرگ تو و از دست های کوچک تو. تو شاید رنگ مدرسه ای را به خود ندیده ای؛ امّا

قالی، دفتر مشق توست که زیر پاهای ما خط می خورد، دفتر املایِ توست که هیچ غلطی ندارد و دفتر نقاشی توست که پر از گل و درخت و پرنده و آهو و رودخانه است. نقشه قالی، دفتر ریاضی توست و کتاب تاریخ، تارو پود قالی توست که روزها را دست های کوچکت بر آن بافته است

کتاب جغرافی ما اصلاً مثل کتاب جغرافی تو پر از کوه و جنگل و دریا نیست. در نقشه کتاب تو سرسبزی زیاد است.

معلّم تو خداست. تو از او الهام می گیری. او به تو درس می دهد و تو از جهان آفریده دست توانای او می آموزی و روز امتحان در برگه امتحانی ات که همان قالی است، خوبِ خوب یاد گرفته هایت را پیاده می کنی.

نمره تو همیشه بیست است؛ بیستی که خدا به تو می دهد.

 

روح سبز

خدیجه پنجی

روح لطیفی که در کالبد بی جان این اشیای ظریف حلول کرده، در عمق وجودم رخنه می کند و ذرّه ذرّه مرا به سمت خویش فرا می خواند... و روح مرا به لحظه لحظه خالق این جمادات پیوند می زند.

آن قدر که حضور آن دست های هنرمند را، به وضوح حس می کنم. و من تکّه گلی می شوم در انتظار جان گرفتن و دست های سفالگر، خالق بی مانندی می شود و مرا از هیچ، همه چیز می بخشد...

عمیق ترین احساس ها را در انگشت هایش می ریزد و در یک آن، از من ـ یک تکه گل ناچیز ـ شاهکاری بدیع می آفریند، پس در کوره ای مملو از آتش عشق، مس وجودم را می گدازد و من به کوزه ای مبدل می شوم. از سرنوشت کوزه گر و کوزه های سفالیش عبور می کنم، در گوشه ای، قالیچه ظریفی، مدام صدایم می زند و من، آهسته آهسته در صدای گره های کوچک و بزرگ محو می شوم، این بار انگشتان لطیف دخترکی هنر را در تار و پودم می ریزد و در من هزاران هزار گره از عشق و شور پدیدار می شود با شور و شوق گره می زند، آبی، قرمز، سبز... و باعشق می کوبد.... و من مخلوق احساسی آمیخته با عشق و شور می شوم. که در هر گره، آرزوها و امیدها و احساس هایی پاک را به ارث می برم، میراث چشمانی کم فروغ و دستانی لطیف و قلبی هنرمند...

نمایشگاه پر است از هنر، اعتقاد، اصالت... و ایثار در اوج سکوت، پرده از راز زیبایی خویش بر می دارند و به هنرمندی خالقان خود اعتراف می کنند.

و روح لطیف هنرمندان خود را به تصویر می کشند، این اشیا، آئینه ای هستند که تنها جلوه ای از توانایی های انسان را منعکس می کنند... این اشیا نتیجه، یک لحظه، دل بریدن از خاک و اوج گرفتن تا افلاکند... .

اشیایی که روزی هیچ بودند و امروز همه چیز و همه از حضور دست های هنرمندی را روایت می کنند و من بالاتر از همه دست ها، به دست خالقی می نگرم که آفریدگار خالق این مخلوقات زیباست. فتبارک الله احسن الخالقین.

 

احساس اشراقی

الهام نوری

دستی خسته، پینه های پیوسته که پوست می اندازد و رازهای آفرینش را بر ملا می کند.

دستی که عناصر چارگانه زمین را نرم و ملیح، به هم می آمیزد تا در پیشگاه چشم تماشاگر تو، پیشکشی باشد از دنیای لطیف او.

مگر نگفته اند هر صنعتی، صورتی از جلوه خداست؟ مگر آیینه جمال او، هزار تکّه نشد و در هنرهای هزار و یک رنگ تجلّی نکرد؟

شگفتا از تراوش های روح هنرمند، که در اوج لطافت، پوستش را خشن می ترکانَد و نازکای دستانش را زمخت می خراشد!

و تو حتما همسایه احساس های اشراقی ات را می شناسی، وقتی سفالینه های او را می خری و به خانه می آوری. وقتی عکس های یادگاری، در قابی از خاتم کاریِ او به تو لبخند می زند یا وقتی زیر سایه بهار نارنج های حیاط، جاجیم پهن می کنی و گلیم می اندازی، تا ساعتی در سایه خودت به زیبایی بیاندیشی و فال حافظ بگیری.

او را در هنرهای رازناکِ زندگی ات خواهی دید، تکیه زده بر دیوارِ کارگاهی کاهگلی؛ و زمزمه اش را خواهی شنید؛ پیچیده در خلوتِ توأمان سکوت و صدا.

او، پشت کرده به دنیا، لحظه های رنگارنگِ درنگ هایش را با همه صداهایی که در حافظه صنعتِ اوست، به خانه ات می فرستد ـ به بهایی که با آن، دلت را نیز پرداخته ای ـ، از مجرای نیازی زمینی تا مجلای رسیدن به رازی آسمانی.

زیر قدم هایت آواز دختری که نازک می خوانَد سرود نیازش را. شاید برای خریدن داروهای مادربزرگ، یا برداشتن باری از دوش پدر، یا دلخوش کردن مادر که:

من هم بزرگ شده ام و بزرگی می آفرینم.

گوش کن! صدای آرزومندی در اطاقت اتراق کرده است. آوازی آغشته به رنگ گل های قالی و غوطه ور در خوشبختی های خیالی. همان آرزوهایی که در دشت کودکی های دخترکی بر باد رفتند و پایِ دارِ نداری ها، تاروپود شدند. گوش کن! چه اندازه زیبایی زندگی رازناک است!

 

کلام پایانی

در دنیای خشن امروز که نشانه استیلای تکنیک بر روح انسان است، صنایع دستی یعنی دمیدن روح لطافت به این زندگی خشن و انسان تا هست لطافت را می خواهد و صنایع دستی این نیاز مبرم انسان را برآورده می کند.

بیست و یکم  خرداد ماه 1391 برابر با 10 ژوئن 2012، سالروز جهانی صنایع دستی، بر هنرمندان و زحمت کشان عرصه هنر و صنعت مبارک باد.

 

منابع :

- نشریه گلبرگ - خرداد 1385، شماره 75، صفحه 124، دستان نقش آفرین (روز جهانی صنایع دستی)، پدید آورنده : الهام صابری

- anthropology.ir ، اصغر ایزدی جیران

- نشریه اشارات - خرداد 1361، شماره 61، صفحه 117

- www.nlai.ir

- نشریه اشارات - خرداد 1361، شماره 61، صفحه 185

- www.beytoote.com

- fa.wikipedia.org  

 

منبع : Mag.riau.ac.ir

 

  تست خودشناسی            

 

تست خودشناسی

 

 

 

از شیوه ساندویچ خوردن خود، پی به احساسات درونی تان ببرید.

 

یک تحقیق علمی در رابطه با ساندویچ نشان می دهد روش خوردن شما می تواند بیانگر احساسات درونی شما باشد!

کدام یک از روش های زیر را برای خوردن ساندویچ در نظر می گیرید ؟

 

۱. ساندویچ خود را به قطعات کوچک تر تقسیم می کنید ؟

۲. ساندویچ خود را دو لقمه می کنید ؟

۳. ساندویچ خود را آرام و با اشتهایی وصف ناپذیر می خورید ؟

۴. همیشه ساندویچ خود را نصف کرده و باقی مانده را در بشقاب می گذارید؟

۵. ساندویچ خود را کاملاْ باز کرده و محتویات آن را تنها با تکه ای نان می خورید ؟

 

 

نتیجه :

 

۱. چنانچه ساندویچ خود را به قطعات کوچک تر تقسیم می کنید :

فردی منظم ، حساس ، دقیق و عاطفی هستید . در واقع نظم در زندگی شما حرف اول را می زند . دیگران به خوبی می دانند که از چه جایگاهی باید با شما وارد سخن شوند . گذشت شما در زمینه های مختلف زبانزد خاص و عام است . صبر و استقامت از دیگر ویژگی های شماست . دیگران برای انجام کارها و رفع نیازهای روزمره خود روی شما حساب می کنند .

 

۲. چنانچه ساندویچ را دو لقمه می کنید :

شما ظاهراْ فردی عجول و نسبتاْ خشن بوده و این خصوصیت راحتی در غذا خوردن را نیز نشان می دهد . ظاهراْ خیلی از خودتان مطمئن هستید و می توان گفت که در اکثر اوقات به خاطر عجول بودنتان بدون مشورت با دیگران تصمیم می گیرید که در بسیاری از موارد عواقب آن را نیز متحمل می شوید . معمولاْ شما فرصت رسیدگی به حرف و سخن دیگران و یا حتی خود را ندارید ، که این نیز ناشی از همان عجول بودن ذاتی شماست .

 

۳. چنانچه ساندویچ خود را آرام و با اشتهایی وصف ناپذیر می خورید :

به راحتی با دیگران دوست می شوید و خوشرو و دست و دلباز هستید و به رای و نظر فرد مقابل احترام می گذارید و از درگیر شدن با اطرافیان پرهیز می کنید ، آرامش خاصی دارید و دیگران از بودن در کنار شما احساس لذت می کنند

 

۴. چنانچه همیشه ساندویچ خود را نصف کرده و باقی مانده آن را در بشقاب می گذارید :

آینده نگری و نگاهی به فردا داشتن از ویژگی های شخصیتی شماست . در هر زمینه ای و برای اقدام در مورد هر مساله ابتدا به عواقب آن اندیشیده و با مروری به آینده حال را برنامه ریزی می کنید . مصمم و هوشیارید و نسنجیده حرف نمی زنید . دیر با کسی دوست می شوید اما دوستی هایتان پایدار است.

 

۵. چنانچه ساندویچ خود را کاملاْ باز کرده و محتویات آن را تنها با تکه ای نان می خوردید :

شخصیتی قابل احترام دارید . سعی می کنید هیچ گاه به دنبال کارهای بیهوده نروید . نگاه گیرا و نافذ شما می تواند مخالفانتان را به سرعت سر جای خودشان بنشاند . بخش بسیار قوی و ممتاز شخصیت شما آن است که قادرید از جنبه های ناچیز و مادی فراتر رفته و ماورای آن ها را نیز ببینید . انرژی شما برای یافتن دوستان جدید و کم نظیر نیز مثال زدنی است . در حل مشکلات بسیار ماهر و زبر دست بوده و عاشق رقابت سالم با دیگران هستید.

 

 منبع : www.takbarg.ir

 

  عبادت و بندگی             

آثار نماز


 

آثار نماز تردیدی نیست كه ایمان داشتن و انجام دستورات الهی، دشواری هایی را در پی دارد كه مؤمن باید آنها را تحمّل كند و پشت سر بگذارد تا به آرمان مقدّس خویش كه همانا سعادت جاوید در مقام قرب الهی است، دست یابد.
از سوی دیگر حركت در صراط مستقیم الهی و اطاعت از اوامر او زندگی دنیوی مؤمن را نیز تنظیم می كند و او از دنیای منظّم به آخرت خرّم و شاد قدم می گذارد.
از این رو، دستورات شریعت مقدّس اسلام همواره با مصلحتی مادی یا معنوی یا هر دو همراه است، گر چه فكر ما از درك آن عاجز باشد.
در این درس به برخی از آثار پر بار نماز كه در دنیا و آخرت تحقق می یابد و در آیات و روایات به آن تصریح شده، می پردازیم.

 

الف- آثار دنیوی

الف- جلوگیری از گناه و فحشا

جنبه باز دارندگی نماز از فحشا و منكر یكی از آثار ارزشمند این فریضه الهی است؛ نماز از آن جهت كه موجب توجه انسان به خدا می شود و در شبانه روز، حداقل پنج بار تكرار می شود، انسان را از فحشا و منكر باز می دارد؛ زیرا نمازگزار برای نزدیكتر شدن به خداوند تلاش خود را در جهت انجام كارهای نیك و كسب اخلاق حسنه بیشتر می كند. قرآن با توّجه به این اصل مسلّم می فرماید:
أَقِمِ الصلوه إِنَّ الصلوه تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ [1]
نماز را بر پا كن كه آدمی را از گناهان و كردار زشت باز می دارد.
چند تن از یاران رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ به حضور آن حضرت رسیدند و درباره یكی از مسلمانان كه همیشه پشت سر پیامبر نماز جماعت می خواند، ولی مرتكب گناهان نیز می شد، گفتگو كردند. حضرت به آنها فرمود: (نگران نباشید) نمازش او را از گناه باز می دارد. طولی نكشید كه آن شخص گناه را ترك كرد و توبه نمود.[2]آن حضرت فرمود:
كسی كه از نماز اطاعت نكند، نماز واقعی را به جا نیاورده است. اطاعت از نماز این است كه از منكرات و زشتیها دوری كند.[3]

 

ب ـ بهداشت تن و روان

نمازگزاران همواره از صفای ظاهری و باطنی خاصّی برخوردارند كه بی نمازان فاقد آنند.
بهداشت تن: برخی از شرایط نماز، موجب بهداشت تن، لباس و به تبع آن بهداشت محیط زندگی می شود. در برخی از سخنان معصومین برای برخی نمازها اثر مستقیم بهداشتی عنوان شده است، بطور مثال، علی ـ علیه السلام ـ می فرماید:
قیام اللّیل مصحّه للبدن[4]
برخاستن شب (برای نماز) سبب سلامتی جسم است.
بهداشت روان: یكی از فلسفه های تشریع نماز، یاد خدا است چنانكه در قرآن آمده است؛
أَقِمِ الصلوه لِذِكْرِی[5]
برای یاد من نماز بگزار.
و یاد خدا، منشأ آرامش دل و امنیت روانی است، همانطور كه در قرآن می خوانیم:
أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ[6]
هان! به یاد خدا دل ها آرام گیرد.
پس، تأثیر نماز در بهداشت روانی مردم نمازگزار قطعی است و آرامش و امنیّت نسبی بیشتری كه در جوامع اسلامی حكمفرماست. شاهد این تاثیر است. به تعبیر امام خمینی رضوان الله علیه:
شما پرونده هایی كه در دادگستریها در جاهای دیگر دادگاههاست بروید ببینید، از نماز خوانها ببینید پرونده هست آنجا؟ از بی نماز ها پرونده هست، هر چه پرونده پیدا كنید، پرونده بی نماز ها هست. [7]

 

ج ـ استقامت در برابر مشكلات

از دیگر آثاری كه در سایه نماز، نصیب نمازگزار می شود، قدرت و نیروی مقاومت در برابر مشكلات و سختیهاست. به عبارت دیگر، نماز كه رابطه معنوی بین شخص و عالم بالاست، قدرتی در انسان ایجاد می كند كه با وجود آن در مقابل سختیها و مشكلات ، شكست ناپذیر خواهد بود. قرآن می فرماید:
إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً وَ إِذا مَسَّهُ الْخَیْرُ مَنُوعاً إِلاَّ الْمُصَلِّینَ الَّذِینَ هُمْ عَلی صَلوتِهِمْ دائِمُونَ [8]
آدمی حریص خلق شده، وقتی كه شر و بدی به او می رسد، جزع و بی تابی می كند و زمانی كه نعمت و خیر به او می رسد حق مستمندان و فقرا را نمی دهد، مگر نمازگزاران؛ كسانی كه در نمازشان مداومت دارند.
از این رو، قرآن به مؤمنین سفارش می كند:
یا أَیُّهَا الَّذِینَ امَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلوهِ[9]
ای مومنان، از شكیبایی و نماز كمك جویید.

 

د ـ نورانی شدن چهره

حضرت صادق ـ علیه السلام ـ می فرماید:
صلوه اللّیل تبیّض الوجوه[10]
نماز شب، چهره ها را نورانی می كند.
نیز از پیامبر گرامی اسلام نقل شده است كه فرمود:
صلوه اللّیل تحسن الوجه و...[11]
نماز شت چهره را زیبا می سازد.

 

ه ـ استجابت دعا

از دیگر آثار نماز، قبول شدن دعاها و رفع نیازهاست. نماز چون بین عبد و معبود پیوند برقرار می كند و نشانگر تلاش نمازگزار برای رسیدن به ملكوت اعلا و پیوستن به حق است، چنین تلاشی از نظر كردگار عالم مخفی نمانده، در مقابل، دعاهای او را قبول می كند و خواسته هایش را برآورده می سازد. رسول خدا ـ صلی اللّه علیه و آله ـ فرمود:
من أدّی فریضهً فله عند الله دعوه مستجابه[12]
هر كس واجبی را انجام دهد، در نزد خدا یك دعای مستجاب دارد.
امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود:
إذا أردت حاجهً، فصلِّ ركعتین وصلِّ علی محمّدٍ و آلِ مُحمَّدٍ و سل تعطه[13]
هرگاه حاجتی داشتی، دو ركعت نماز بخوان و بر محمد و آل او درود فرست و سپس از خداوند (خواسته خود را) بخواه كه به تو داده می شود.

 

و ـ تأخیر عذاب دنیوی

از آنجا كه نماز یكی از بهترین عبادات و افضل آنها به شمار می رود و نمازگزار محبوب خداوند است و از جایگاه رفیعی برخوردار می باشد؛ سزاوار است كه خداوند به احترام نماز و نمازگزار، خشم خود را از دیگران بردارد و از خطای آنها درگذرد. حضرت علی ـ علیه السلام ـ فرمود:
گاهی خدا اراده می كند كه مردمی را به خاطر گناهانشان طوری عذاب كند كه احدی باقی نماند ولی در آن میان نمازگزار پیری را كه با قدم های لرزان به جایگاه نماز می رود و كودكانی را كه در حال تعلیم قرآن هستند می بیند، از عذاب آنها چشم پوشی كرده، آن را به تأخیر می اندازد.[14]

 

ب ـ آثار اخروی

الف ـ رحمت و مغفرت الهی

بیشترین آثار عبادات، بویژه نماز در آخرت تجلّی پیدا می كند و نتایج آن در آخرت نسبت به دنیا بسیار بیشتر است. رسول خدا ـ صلی اللّه علیه و آله ـ فرمود:
از آن هنگام كه مؤمنی به نماز می ایستد، تا آنگاه كه نمازش را به پایان می برد، رحمت از بالای سرش تا افق آسمان بر او سایه می افكند و فرشتگان، اطراف او را تا افق آسمان، در بر می گیرند.[15]
همچنین فرمود:
لن یلج النّار أحد یصلّی قبل طلوع الشّمس و قبل غروبها[16]
كسی كه پیش از طلوع و غروب آفتاب نماز گزارد داخل آتش نمی شود.

 

ب ـ راهیابی به عالم ملكوت

نماز برگ عبوری است در دست نمازگزار كه او را تا اوج كمال و عالم ملكوت می رساند. رسول خدا ـ صلی اللّه علیه و آله ـ فرمود:
وقتی بنده مؤمن برای نماز به پا می خیزد، درهای بهشت برایش گشوده می شود و پرده های میان او و خدای متعال برداشته می شود و همسران بهشتی به استقبال او می آیند.[17]
نماز موجب تقرّب انسان های با تقوا به خداوند بزرگ است، چنان كه علی ـ علیه السلام ـ فرمود:
الصلوه قربان كلّ تقیّ[18]
نماز نزدیك كننده متقین به خداوند است.
امام صادق ـ علیه السلام ـ دراین باره فرمود:
ما تقرّب العبد إلی الله تعالی بعد المعرفه شیء أفضل من الصلوه[19]
پس از خداشناسی و معرفت هیچ عاملی، بهتر از نماز انسان را به خدا نزدیك نمی كند.
رهبر معظّم انقلاب حضرت آیه ا... خامنه ای دام ظله العالی در بخشی از پیام خود به سمینار نماز با عنایت به این حدیث شریف فرمودند:
هیچ وسیله ای محكمتر و دائمی تر از نماز برای ارتباط میان انسان با خدا نیست.[20]

 

ج ـ ورود به بهشت

نمازگزاری كه با انجام فرمان الهی به درجه بالایی از معرفت رسیده و به درگاه الهی تقرّب جسته؛ تنها بهشت سزاوار اوست. رسول خدا ـصلی اللّه علیه و آله ـ فرمود:
من علم أنّ الصّلوه حقّ واجب دخل الجنّه[21]
كسی كه بداند نماز حقی است كه خدا واجب كرده ، داخل بهشت می شود.

 

 

  لينک های هفته             

 

فرهنگ لغت انگلیسی به فارسی آنلاین

 

شبکه تخصصی قرآن کریم

 

وب سایت کانون اسلامی انصار

 

كتابخانه مديريتی (لاتين)

 

کتابخانه دانشگاه الزهرا

 

چه كسانی مطالب شما را كپی می كنند؟

 

دست های خلاق - ویژه نامه روز جهانی صنایع دستی

 

USM Books  
وب سایت کتابها، نقشه های جنگی، عکسها، مجلات، اسناد و... نایاب جنگ جهانی دوم